Coirnéal

 'Bhí sé in ann a choirnéal fhéin a chur ar rudaí...' a dúirt sí liom agus muid i gcomhrá faoina fear céile uasal, a fuair bás le déanaí. 

Bhí os cionn cheithre scór agus deich mbliana caite aige ar an saol seo. Is iomaí comhrá a bhíodh agam leis, an saol i gcoitinne á chur faoi chaibidil againn. Fear tuisceanach, trócaireach. Fear críonna. Airím uaim a chomhluadar nuair a thaobhaím a dteach, anois. Airíonn sise uaithi é, chuile lá beo. 

Is dócha go gcuireann muid uilig ár gcoirnéal fhéin ar rudaí. Thug mé é sin faoi deara, go mór mór i rith na paindéime, am a chuir daoine a gcoirnéal fhéin ar an bpaindéim, mar shampla. Bhí cuid a chreid gur ann di, mar phaindéim; cuid a chreid nach raibh ann ach comhcheilg, teoiric chomhcheilge a bhí cumtha ag lucht rachmais agus rialtas le muid uilig a choinneáil faoi smacht; agus cuid eile a cheap nach raibh ann ach bealach lenár ADN a athrú via vacsaíniú. 

Seans go bhfuil daoine ann a bhreathnaíonn ar a reiligiún ar an gcaoi chéanna. Tá daoine ann a chreideann in aon dia amháin i.e. a ndia fhéin; cuid eile nach gcreideann focal agus a chreideann nach bhfuil i gceartchreideamh ach bealach le pobal a choinneáil faoi smacht; cuid eile nach gcreideann ach i dteoiric éabhlóide Darwin. 

Tá ár gcoirnéal fhéin aimsithe againn uilig, seans, ach is fearr a bheith cúramach agus ciallmhar nuair atá coirnéal nua le casadh ar bhóthar an tsaoil. Tá sé deacair fírinne an tslí a fheiceáil agus tú istigh i gcoirnéal. 

Duinelipéadú

Nuair a bhí mise i mo dhéagóir, fadó fadó fadó, bhínn ag breathnú ar chlár grinn, as Meiriceá ceapaim, a bhíodh ar siúl ar an teilifís in Éirinn an t-am sin. Ní cuimhin liom ainm an chláir, ná mórán eile faoin gclár, ach bhí radharc amháin a d'fhan liom, ar feadh mo shaoil...

Altra (banaltra a tugadh orthu an t-am sin) a bhí ar thóir oibre, agus chuir sí glaoch gutháin ar fhear a bhí ar thóir altra baile, de réir an méid a bhí leite aici ó fhógra i nuachtáin. (B'shin an chéad uair a chonaic mé 'scáileán roinnte', freisin, ach sin scéal nach mbaineann leis an scéal seo ar chor ar bith, ach amháin gur rith an chuimhne sin liom, ahem, anois díreach.) 

Pé scéal é, chuaigh an comhrá fóin rud éigin mar seo,

Altra:    'Hello, is that Mr. Cibésloinneabhíair? 

Fear:    'It is...who wants to know? And, speak up...I'm a little old, and a lot deaf.'

Altra:    'My name is Miss Cibésloinneabhíuirthi, and I want to apply for the nurse's job you  advertised.  Before we start discussing it, I think you should know that I am coloured.

Fear:    Did you say coloured?

Altra:    Yes. Is that a problem?

Fear:     Why, what colour are you?  

Tá mo shaol caite agam ag breathnú ar dhaoine mar dhaoine. Ní maith liom lipéid. Samhlaím, nuair a chloisim dath (gorm, dubh, geal, bán, buí) curtha ar dhuine, go bhfuil muid á scaradh amach ó dhaoine eile, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. 

Maidir leis an leagan nua 'duine de dhath' atá faoi chaibidil le lá nó dhó anuas, an bhfuil gá ar chor ar bith leis an 'de dhath' ar an 'duine' is cuma 'what colour' iad? Is daoine muid, le craiceann orainn uilig, agus tá dath de shaghas éigin ar chraiceann chuile dhuine beo againn. 

Baineadh an 'ban' as 'banaltra' agus is maith as é. An bhfuil gá le duinelipéadú? 

Anois, ná tosaígí mé ar an nath sin 'fell pregnant' le bhur dtoil...sin scéal eile...hmmmm.         

Focail Liom Focail Leat

'Ní chuirfidh mé araoid ar bith ort, go dtí amárach.' 

Sin é a dúirt sí liom. Bhioraigh mo dhá chluais. Ní raibh an focal sin, araoid, cloiste agam, roimhe, agus, mar a thuigfeá, chuir mé neart ceisteanna uirthi faoin bhfocal. Is iomaí úsáid a d'fhéadfá a bhaint as, mar fhocal. 

Sa chás thuasluaite, ní raibh sí ag dul ag cur isteach ná amach orm go dtí an lá dár gcionn, ach, mar a tharla sé, ní raibh aon ní eile ag cur araoide orm, faoin am sin, ach an focal é féin. Go deimhin, dá mbeinn cantalach, b'fhéidir go mbeadh sé níos fearr di gan araoid ar bith a chur orm, i bhfocal eile, b'fhéidir go mbeadh sé níos fearr dá n-éistfeadh sí liom!

Anois, nach aoibhinn don déagóir ag a bhfuil máthair nach gcuireann araoid ar bith air faoi na héadaí a chaitheann sé, mar is léir gur duine réchúiseach atá inti, mar mháthair. 

'Diabhal araoid ach ag léamh leis.' a scríobh Joe Steve Ó Neachtain (ag caint linn fhéin, lch 135) nuair nár thug an múinteoir aird ar bith ar féin ná ar a chairde (beidh ort an leabhar a léamh, le tuiscint a fháil ar an scéal greannmhar sin, a léitheoir), agus, ina leabhar 'Idir Neamh is Talamh,' ar leathanach 60, scríobh Joe, 'Níor iompair Antaine aon fhaitíos; más duine nó beithíoch a bhí tar éis geit a bhaint as, bheadh graithe dá dhícheall aige dá gcuirfeadh sé aon araoid air.' Dá mbeadh ciall ar bith ag an duine nó beithíoch sa ghearrscéal sin, bheadh sé chomh maith dóibh gan a bheith ag cur as d'Antaine, cheapfainn. 

Tuilleadh samplaí d'úsáid an fhocail le feiceáil anseo, ar shuíomh gréasáin gaois.ie. 

Seanfhocal nó dhó, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ná cuir aon araoid orthu is ní chuirfidh siad aon mhí-aighneas ort. (Fearg)

Ná cuir earaoid ar dhuine nó go gcuire sé earaoid ort. (Neamhspleáchas) 

An Noflake Mise

Mar a fheicfidh sibh, ó theideal an ailt, thuas, níl aon phoncaíocht san abairt 'An Noflake Mise' mar sin, is dóigh liom go bhfuil seans ann go bhfuil tusa, a léitheoir, ag rá leat féin,

a.   An é gur 'An Noflake, Mise.' atá i gceist aici?

b.   An é gur 'An Noflake Mise? atá i gceist aici?

c.   Céard sa diabhal é 'Noflake,' meas tú?

d.   Is 'Flake' amach is amach í an bhean sin, gan dabht ar bith. (Féach uimhir 2 anseo, nó uimhir 3 anseo).

Ar aon nós, is é an focal 'Snowflake' (sa chomhthéacs seo, agus sa chomhthéacs seo) a chuir mo smaointe ag rith, ahem, craiceáilte ar fud na háite, ar maidin. 

Le scéal fada a dhéanamh níos faide, tháinig an focal isteach i mo chloigeann mar,

a,   Tá sé fuar feannta in Inis Eoghain, inniu,

b.   Tá calóga sneachta ag titim anseo, inniu, mar gheall ar an bhfuacht sin.

c.   Cé nach gceapaim, ahem, gur 'flake' atá ionam, ar fáth éigin chuir an drochaimsir abhus an snáithe seo thall ar chuntas Twitter 'Bláthnaid Libh' i gcuimhne dom.

Nuair a fhaighim deis éisteacht leis, bainim an-sult as an gclár 'Bláthnaid Libh' ar Raidió na Gaeltachta. Bainim an-taitneamh, ach go háirithe, as an mír #GaeilgeChliste a bhíonn ar an gclár, chuile Shatharn; roghnaítear focal nó nath nua Béarla agus iarrtar ar an lucht éisteachta  focal nó nath nua, i nGaeilge chliste, a chumadh don fhocal/nath Béarla sin. 

Giota spraoi atá i gceist, mar a fheicfidh sibh anseo, agus bíonn duais dheas, i gcónaí, don nath/focal is cliste, dar le painéal an chláir, ar an lá.  

Ní fheicim aon 'flúirse téarmaí' mé féin; ní fheicim ach teanga atá beo beathach, agus spraíúil. Más beatha teanga í a labhairt, tá an gráthóir focal seo breá sásta focail nua ghreannmhara a chumadh, freisin, agus an chraic a choinneáil beo léi. Ní dóigh liom gur flake mise, agus an méid sin á rá agam. 

Anois, imígí libh agus, más mian libh, cuirigí Gaeilge chliste ar 'spoilsport' ... nó ar 'flake,' más fearr libh. 

Giota spraoi atá ann, an dtuigeann sibh. 

Nathanna Cainte

Tá sé de nós agam, nuair a bhím ag breathnú ar chluiche CLG ar an teilifís, an fhuaim ar an teilifís a ísliú go hiomlán, má bhíonn an tráchtaireacht i mBéarla, agus éistim leis an tráchtaireacht i nGaeilge ar Raidió na Gaeltachta; mar a rinne mé, inné, agus mé ag breathnú ar an gcluiche iománaíochta, Gaillimh -v- Luimneach. 

Bhí 'lán carr-asail cantail' ar dhuine de na himreoirí, chuala mé, agus táim den bharúil gur bhain a chantal leis an réiteoir, más buan mo chuimhne. Seans gur tharla sé sin nuair a bhí an t-imreoir 'sínte ó chluas go drioball' ar an talamh!

Feictear dom go dtagann na nathanna cainte sin go nádúrtha chuig an tráchtaire a d'fhoghlaim Gaeilge ón gcliabhán, agus is maith liom a bheith ag éisteacht leo. Ní hualach do dhuine an léann, an dtuigeann sibh, agus táim ag foghlaim liom. 

Seans go bhfuil aoibh go dtí na cluasa ar imreoirí Luimnigh inniu, nó fiú straois ó chluas go cluas orthu, agus cén fáth nach mbeadh? 

B'iontach an t-éacht a bhí ann!  

Tá súil agam nach bhfuil imreoirí na Gaillimhe in ísle brí faoin gcluiche mar, i ndeireadh na dála, bhí an bua tuillte go maith ag Luimneach, ar an lá. 

An méid sin ráite, beidh lá eile ag an bPaorach agus, mar is eol do mhuintir na Gaillimhe, níor chaill fear an mhisnigh riamh é!

Seanfhocail agus Nathanna Cainte

Mise mé féin, ach cé hé thusa?

Dar leis an leabhar Seanfhocla Chonnacht, is éard atá i gceist leis an seanfhocal sin thuas, 'níl a fhios againn intinn an duine eile.'

Ar ndóigh, tá sé sin fíor. Is cuma céard a cheapann tusa ná mise faoi ráiteas nó faoi thuairisc a chloiseann nó a léann muid, i ndáiríre, ní féidir a bheith cinnte céard atá taobh thiar den smaoineamh a thugann beatha don rá béil a chloistear, nó don bhualadh méire a léitear. 

Is cuma cá mbím, feicim agus cloisim neart tuairimí á roinnt. Bíodh stampa nó tír nó duine i gceist, bíonn dhá thaobh ar an mbád, agus roghnaíonn daoine an taobh is ansa leo féin.

Ní hionann moráltacht aon duine, ach is minic go dtagann beirt nó triúr, nó slua, le chéile, agus seolann siad uilig ar an mbád céanna, ó tharla an ghaoth ag séideadh i dtreo a fheileann dóibhsean. 

Chuile dhuine lena phaidrín agus lena chlocha féin, is dócha...athrú aeráide a fheileann, ar bhealach, nuair nach féidir an dá thrá a fhreastal, seans. 

Ní lia duine ná barúil, agus bíonn claonadh nó fabhar i gceist, fiú i ngan fhios, go minic. 

An féidir fanacht ar an gclaí? An féidir leis an mhaith an lámh in uachtar a fháil ar an olc? Ceist mhaith, agus is dóichí ná a mhalairt go mbraitheann an freagra ar mheon agus ar thuairim an duine.

Mise mé fhéin, ach cé hé thusa?

Nathanna Cainte

Chaithfeadh sé go raibh sé ráite agam, míle uair, leis An Mháistreás, le seachtain nó dhó anuas, go raibh sé i gceist agam dul i ngleic leis an bpáipéarachas i m'oifig, rud nach ndearna mé, agus rud nach raibh déanta agam, faoin am ar ghlaoigh sí orm, inné.

'Bhfuil tú ag dul ag leagan ar an seomra sin, inniu?' ar sí.

Ar ndóigh, bhí sé i gceist agam díriú ar an bhfadhb, roimhe seo. Bhí gá leis, an dtuigeann sibh. Le roinnt seachtainí anuas, ní raibh mé in ann mo lámh a leagan ar pheann ná ar pháipéar ar an deasc i m'oifig, bhí sé chomh trína chéile sin. 

Gan a thuilleadh moille, nuair a bhí ár gcomhrá críochnaithe againn, leag mé uaim an fón, agus ní dheachaigh mé ar chúl scéithe maidir leis an gceist, níos mó, ach thug mé faoin bhfadhb, ceann ar aghaidh, ar luas lasrach, mar a bheadh tine ar mo chraiceann. 

Ar ndóigh, níl an jab críochnaithe agam fós. Cuirim an locht ar, ahem, An Mháistreás. Bhí an focal sin 'leagan' ag dul timpeall i mo chloigeann, ar feadh an ama, agus tá a fhios ag gach uile mhac máthair a léann an blag seo, nuair a bhíonn focal ag cur tochas ar mo mheabhair, bíonn gá le, ahem, scríob(h).

Pé scéal é, tá neart leaganacha le fáil ar foclóir.ie anseo, más mian libh leagan súl a thabhairt orthu. Ní hé go bhfuilim ag iarraidh béim a leagan ar na leaganacha cainte uilig atá ar an suíomh, ach creidim féin go bhfuil siad leagtha amach go breá soiléir acu. Bainigí taitneamh astu, a chairde, agus mura mbaineann, beidh oraibh an mhéar fhliuch a leagan ar dhuine éigin eile, seachas mise.

Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, 

Nuair nach bhfuil muid ag leagan pingine isteach, bíonn muid ag leagan pingine amach. (Caitheamh) 

Clann a thóigeas is clann a thóigeas leagan. (Clann) 

Bíonn an dá leagan ar gach scéal. (Fírinne) 

Ní dochar thú a leagan mara ngortaítear thú. (Misneach) 

An té atá lag is furasta a leagan. (Neart) 

Nathanna Cainte

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le podchraoladh an lá cheana, agus chuala mé duine den phainéal ag rá (faoi Leo Varadkar, más buan mo chuimhne) 'He shoots from the lip.'

Tá seans maith ann gur 'shoot from the hip'  an rud a bhí i gceist aige, ach thaitin an leagan nuachloiste barrúil liom, agus thosaigh mo smaointe féin ag rith, mar is minic leo. Ar chúis éigin, tháinig mo bhlagmhír An Mámh Cinn, Twitter agus trolláil chun cuimhne. 

Tá nathanna cainte fearacht 'ní chuireann sé fiacail ann' agus 'is furasta é a spréachadh' ann, ach, meas tú, an bhfuil aon nath cainte nua ar fáil don té sin a scríobhann/a fhágann trácht tobann, b'fhéidir tubaisteach, ar na meáin shóisialta?

'Géar leis an méar'...'Péist nár éist'...'Pléite ní léite'...'Cumtha is cuma'...'Colg ón tolg'...'Racht gan slacht'...bhur mbarúil? 

Na Céard Faochain

Tá chuile sheans ann gur chuala sibh an cheist seo curtha go minic, ar an raidío nó i dtráchtanna idirlín, b'fhéidir, an cheist a thosaíonn leis na focail 'Céard faoi na.../Céard faoin..?'  

Is dócha gur 'whatabouter' an leagan Béarla a bheadh ag Béarlóirí ar an rud atá i gceist agam, ach is 'Na Céard Faochain' a thugaim féin ar na daoine sin a tharraingíonn na focail sin isteach in agallamh/argóint; mura bhfuil bealach sásúil eile acu an fód a sheasamh ar son a gcuid tuairimí, mura bhfuil fonn orthu bogadh óna mbarúlacha, nó mura bhfuil fonn orthu éisteacht le tuairimí daoine eile, déanann siad díreach mar a dhéanann faochain, cuireann siad cos i dtaca ar an gcloch (is mó ar a bpaidrín).

Ar ndóigh, tá an ceart sin acu, ach ní bheinn róchinnte nach dtagann rian de 'Godwin's Law' isteach san argóint, faoin am sin, agus, go minic, ní fiú an tairbhe an trioblóid barúil nó tuairim a phlé leis an té nach bhfuil sásta orlach a ghéilleadh; bíodh tusa, nó iadsan, ceart nó mícheart. 

Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, a léitheoirí,

Ní liachta duine ná barúil.  (Comharsa)

Barúil fhir chríonna, is í is gaire don fhírinne.  (Críonnacht) 

Tá port maith ag an mbalbhán.  (Tost) 

Bíonn an dá leagan ar gach scéal.  (Fírinne) 

Ar theacht na bhfocal borb, is binn béal iata.  (Fearg) 

Nathanna Cainte

'Lá le fíon is arís gan bhraon' an leagan Gaeilge a fuair mé ar foclóir.ie don nath 'feast or a famine,' cé gur 'gorta nó cóisir' an leagan a roghnaigh mé don bhlagmhír a bhí á scríobh agam, ag an am.

Measaim nach raibh mórán measa ar an bpósadh, tráth den tsaol, más fíor an ceann seo ó fhoclóir McCionnaith, 'pósadh inniu agus picil amáireach' do 'feast today, famine tomorrow' chomh maith leis an gceann seo ó fhoclóir T. O'Neill-Lane, 'ní féasta go róstadh, is ní céasadh go pósadh' do 'no feast till the roast and no torment till marriage.'

Ar foclóir.ie 'bíonn blas ar an mbeagán' má tá 'enough is as good as a feast' agus, dar le teanglann.ie 'ní ligfeadh an gorta dó é a dhéanamh' dá mbeadh sé 'too stingy to do it.' An méid sin ráite, dá mbeadh tú ag iarraidh 'lán na súl a bhaint as rud,' bheadh tú ag 'feast one's eyes on something' dar le Tomás de Bhaldraithe ina fhoclóir. 

Agus, más mian leat 'to keep the wolf from the door',' is fearr duit 'an gorta a choinneáil uait,' cheapfainn.

Mí an Mhárta

Is gearr uainn tús an Mhárta, agus ó tharla gur chuir Dennis ceist orm faoi sheanfhocail a bhaineann leis an mí ar leith seo...mí atá ar tí a cuid cantail a chur in iúl dúinn, más féidir brath ar fhianaise na haimsire anseo in Inis Eoghain ar maidin!...chuaigh mé ar thóir roinnt seanfhocal, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, faoin gceannteideal 'Aimsear,'

Má thagann an Márta isteach mar leon, rachaidh sé amach mar uan. 

Má thagann an Márta isteach breá, rachaidh sé amach garbh. 

Márta garbh gaothach, Aibreán bog braonach, Bealtaine béalfhliuch. 

Márta tirim, tuar plandaí. 

Mallacht ghaoth ghágach na Márta.

Bíonn 'Máirtín Gágach' amuigh sa Márta. 

Deirtear, sa leabhar, go bhfágann 'an ghaoth fhuar ghéar gága ar chraiceann na lámh is na gcos: déantar 'Máirtín' as ainm na míosa.' 

Labhair mé, inniu, le mná ar m'aithne as Conamara, triúr acu, agus thug mé faoi deara go ndúirt an duine ba shine acu 'Mí an Mhárta' (tá sí os cionn cheithre scór), agus go ndúirt an bheirt eile 'Mí na Márta.' Bhí 'Máirtín Gágach' cloiste ag beirt acu, an duine b'óige (55+) agus an duine ba shine (80+), cé nach raibh sé cloiste ag an mbean i lár báire (65+). 

Bhí an bhean ba shine acu ag insint dom go mbíodh an aimsir an-fhuar go deo sa seanam, agus gur cuimhin léi na gága (agus an fhuil leo) ar chosa na ndaoine, ag teacht isteach ón bhfuacht, théis lá oibre ar an gcladach, nó áit éigin mar sin. Bhíodh 'triomach' ann, a dúirt sí, ach bhíodh 'sioc' ann, freisin, agus is 'ón bhfuacht' a tháinig na gága.

D'inis sí dom, chomh maith, go mbíodh sé de nós ag na daoine, an t-am sin, an mhóin fhliuch ón gcruach mhóna a chuir amach 'i lár an chnocáin' nó 'suas ar an gclaí' i Mí an Mhárta mar, deiridís, 'triomóidh an Márta í sin!'

An Márta a mharaíos daoine
Na Faoillí a mharíos caoirigh.

Ce nach raibh sí ar an eolas faoi 'Na Faoillí' a bheith mar ainm ar Mhí Feabhra, dúirt sí go mbíodh an mhí sin fliuch, ach go mbíodh Mí an Mhárta 'fuar agus tirim.' 

Ní bhíonn sé crua fuar go dtí an Sean-Mhárta.

Maidir leis an seanfhocal thuas ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, tá sé scríofa 'Ní mhothaítear fuacht go dtí an t-earrach (nó deireadh Márta)'

Mo chuimhne, tá Mí na bhFaoillí (Mí na bhFaoilleach) beagnach caite. Tá lá sa bhreis againn an mhí seo, inniu mar a tharlaíonn sé, rud a fhágann gur bliain bhisigh atá ann i mbliana, agus tá pisreoga a bhaineann leis an mbliain bhisigh le léamh ar leathanach 11 den PDF seo ó Choláiste na hOllscoile Chorcaigh. 

Agus, ó tharla 'laethanta na bó riabhaí' ar an mbealach i Mí an Mhárta, freisin, is féidir leat mo bhlagmhír ar an ábhar sin a léamh anseo. 

Nós nó Nóisean

I láthair na huaire, táim ag glanadh tí, ó bhun go barr, nós a thosaigh mé, théis na Nollag, roinnt blianta ó shin, nuair a bhogamar go Ceann Scríbe. Ní hé (ar fhaitíos aon, ahem, mhíthuiscint, a léitheoirí) nach nglanaim an teach go rialta, ach seo sciúradh ar leith...ceann a thugaim don teach, i Mí Eanáir, chuile bhliain.

B'fhéidir nach bhfuil ann ach nóisean agam, ceann a bhuail mé ag an am sin ó tharla teach nua tógtha againn, ach, mar sin féin, tá sé de nós agam tabhairt faoin sciúradh an mhí seo, chuile bliain...seachas mar a dhéanann daoine eile, mar a déarfá; iad siúd a thugann, go bliantúil, faoi ghlanadh an earraigh...glanadh an gheimhridh atá ar bun agamsa, is dócha.

Pé scéal é, is mór an mhaith go bhfuil áiléar breá mór anseo i gCeann Scríbe, mar is ann, faraor, a chuirtear an stuif uilig as nach mbainim, nó as nár bhain mé, úsáid rialta an bhliain seo caite...ach amháin an truflais agus na giuirléidí -  ag brath ar an chuma a bhí orthu, tá siad sin san araid rothaí anois, nó ag siopa carthanais áitiúil.   

Na laethanta seo, táim ag glanadh oifig an tí - tugaim oifig ar an áit ina bhfuil sé de nós agam bheith ag scríobh agus ag léamh; thabharfadh daoine eile seomra gloine nó grianán air, seans - agus tá cartadh nach beag á dhéanamh agam istigh ann. Is mór an mhaith go bhfuil an t-áiléar chomh mór is atá sé, mar is ann atá na leabhair agus comhaid uilig á gcur, i mboscaí plaisteacha trédhearcacha, le go mbeidh fáil éasca agam orthu, (agus ar aon cheo atá istigh iontu) má théim ar a dtóir, amach anseo. 

Le scéal fada a dhéanamh níos faide, agus ó tharla gurb iad na smaointe seo a rith liom inné, agus mé i mbun mo chuid oibre, thug mé faoi deara go bhfuil nós nó dhó eile agam, nósanna nach sean-nósanna iad, ach nósanna a bhaineann le mo nóisin féin, mar a déarfá. 

Scríobh mé cheana faoi Na Boscaí Sin, ach tá sé de nós agam, má chloisim aon rá, ráiteas nó ráiteachas a théann i bhfeidhm orm, ag teacht ó dhuine éigin i mo chomhluadar, tá sé de nós agam greim a fháil ar an leabhar nótaí is gaire dom, agus an t-athfhriotal a bhreacadh síos ann; an t-am a dúradh é, an áit a dúradh é, agus cé a dúirt é. 

Tháinig mé ar charnán de na leabhair nótaí sin, inné, agus d'oscail mé ceann acu, go fánach. Ar an leathanach ar leith seo, bhí an líne seo scríofa agam, 

'When people die, we forget their bad points - we should do that when they're alive.'

Iníon liom a dúirt liom é, cúig bliana ó shin, i siopa i nDoire. Ní cuimhin liom comhthéacs an chomhrá, ach nárbh deas an nós a bheadh ann, dá ndéanfadh chuile dhuine amhlaidh.

Focail Féilire

The time you enjoy wasting is not wasted time. 

Ar maidin, siad na focail sin thuas a bhí ar m'fhéilire deisce agus, thíos, tá an chéad leagan Gaeilge a rith liom féin, agus mé ag cumadh liom,

Ní cur amú ama é am curtha amú go sultmhar. 

Mar is iondúil, cuirim fáilte roimh bhur n-iarrachtaí féin, más mian libh. 

Dar leo anseo, tháinig an leagan Béarla ó Bertrand Russell, agus tá neart athfhriotal suimiúil eile aige ar leathanach sin brainyquote.com, feictear dom. 

Seanfhocal nó dhó, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Is maith an t-am nach gcloífidh. (Bás)

Ní thigeann an t-am a chaitear. (Cur i gCéill)

Tá an t-am á chaitheamh is gan an mhaith á déanamh. (Faillí)

Nuair a thiocfas an t-am tiocfaidh an chlann. (Flaithis)

An t-am is an taoille ní fhanann le éinne. (Moill)

Ní liom an t-am, ach is orm atá é a chaitheamh. (Saol)

Seanfhocal

Na seanfhocail seo a leanas ón leabhar Seanfhocla Chonnacht; na grianghraif uaimse, cinn a thóg mé anseo, i bPáirc Swan, le déanaí. 

Lúb leis an gcrann a lúbfas leat. (Cairdeas) 

Ní thagann duilliúr ar an gcrann a chríonas. (Aois)

Leagfaidh tua bheag crann mór. (Bás)

Nuair a ghearrtar géaga an chrainn is furasta an crann féin a leagadh. (Cúnamh)

Crann na foighde an crann is airde. (Flaithis)

Ní hé an crann a bhíos i bhfad ag crith an chéad chrann a thuitfeas. (Eolas)

Maireann an crann, ach ní mhaireann an lámh a chuir é. (Saol)

Focail Féilire

Glan do chuid fiacla nó glanfaidh siad leo. 

Is ó Réaltán Ní Leannáin a tháinig an leagan Gaeilge sin, ar Twitter, ar maidin...mo bhuíochas, a chara, agus go n-éirí go geal le seoladh do leabhar nua, Dílis, i gClub Chonradh na Gaeilge, Dé Sathairn seo chugainn, ag Imram, Féile Litríochta Gaeilge. 

Beidh mé ann, ach, mura féidir leatsa bheith ann, a léitheoir, is féidir leat an leabhar a cheannach anseo, freisin, ó Chló Iar-Chonnacht. 

Seanfhocal nó dhó, as an leabhar Seanfhocla Chonnacht, maidir le fiacla,

Ní bhriseann focla maithe fiacla. (Béasa)

Teanga a ghníos caint is ní fiacla. (Caint)

Is deacair fiacla a chur i gcúl corráin. (Dúchas)

Cab sinsear na bhfataí. (Plandaí)

Maidir leis an seanfhocal deireanach sin, tá sé scríofa, sa leabhar, 

'an béal; 'casúr na bhfataí' a thugtar ar na fiacla freisin.'

Gabh mo leithscéal anois, a chairde, ach tá mo bhricfeasta ag fanacht le casúr na bhfataí...

Ealaín Eala

 Tóraíocht

 Imeartas Focal

I bhFolach

Seanfhocal an Lae

Sin thuas grianghraf a thóg mé, ar an trá, i mBun Cranncha inniu. Níl a fhios agam cé leis an madra, ach bhí sceitimíní agus deifir air, gan dabht ar bith!

Seo chugaibh seanfhocal nó dhó eile, as an leabhar Seanfhocla Chonnacht, cinn a bhaineann le Deifir, mar aon leis an gceann thuas:

Aicearra an chait thríd an ngríosach. 

Cangail do ghreim go maith is ní thachtfaidh sé thú.

Dá mhéad luas is lú cnuas. 

Nuair is mó deifir is ea is mó moill. 

Focail Liom Focail Leat

                                         Corr Scréachóg le Corr Ghainimh

Cé gur corr scréachóg an t-ainm a chuala mé féin, i gConamara, don fhocal heron, tá a fhios agam go bhfuil neart ainmneacha eile aici, freisin, mar atá Máire fhada, corr mhóna, corr ghlas, corr éisc, Nora na bportach (WinGléacht), bunán, corr ghréine (Lane's Larger), Cáití fhada,  agus Júní an scrogall (McCionnaith), mar shampla. 

Sa ghrianghraf thuas, ceann a thóg mé i mBun Cranncha le déanaí, tá corr ghainimh (eel) ina béal ag an gcorr scréachóg, agus cé nach 'cluiche' atá ann, ar chor ar bith, don chorr ghainimh bhocht, rinne mé méim as an ngrianghraf. Is féidir libh féin bhur míniú féin a bhaint as, mar mhéim, ach beidh cúpla leid le fáil sa bhlagmhír seo, cheapfainn. 

Is iomaí míniú atá ag an bhfocal sin corr; rounders atá i gceist le cluiche corr, dá mba mhian leat an míniú sin a bhaint as, ach d'fhéadfá corr a úsáid mar aidiacht, mar shampla, round, curved, nó don fhocal eccentric, bhí sé riamh corr, ach más odd atá an duine, is éan corr a thabharfá air, dá mba mhian leat. Chloisfeá a leithéidí, corr uair, nó occasionally, is dócha. 

Is corr leitheadach a thugtar ar an spoonbill, agus ar long-necked person, freisin, dar le WinGléacht, agus ní bheadh tú as cor dá gcuirfeá an t-ainmfhocal corr (projecting point, angle, edge) le hainmfhocal nó dhó eile, mar shampla, corr diallaite (pommel of saddle), corr inneonach (horn of anvil), nó corr cláirsí (neck of harp), abair. 

Mo chuimhne, dar leo anseo, d'fhéadfá an odd game a úsáid, dá mbeadh cluiche corr 'ar siúl sa chúlra,' an dtuigeann sibh. Is iomaí cor sa saol, a léitheoirí, agus corra go leor, freisin, is cosúil.

Nathanna Cainte

Is minic mo shúil eile oscailte agam, agus b'amhlaidh aréir, nuair a chonaic mé an radharc thuas, ar chúl tí s'againne. 

Is fánach an áit a chuirfeá méim nó nath cainte, arsa mé féin liom féin, agus tháinig mé ar an nath crochta as an sreangán, aréir, don ní sin a bheadh in a precarious position...hé presto! Bhí, ahem, báisteach geallta, an dtuigeann sibh. 

Dar leo anseo, bheadh an duine atá in a precarious position i ngreim an dá bhruach, freisin, nó, dá mbeadh a precarious way of living acu, bheadh siad i ngreim ar eireaball eascaine, ach dá mbeadh siad hanging in the balance, nó in a critical condition, bheadh siad idir dhá cheann na meá, rud a d'fhágfadh san fhaopach iad, nó in an awkward position. 

Más rud go bhfuil tú in a dilemma, d'fhéadfá bheith idir dhá throm, nó idir dhá thine Bealtaine, rud a d'fhágfadh duine in a state of perplexity, seans, agus dá bhrí sin, idir dhá chomhairle maidir leis an nath idir dhá cheann na meá, mar shampla, ó tharla touch and go i gceist leis, freisin, mar aon le undecided agus not knowing which way to jump, dar leo anseo. 

Má éiríonn leat léim an dá bhruach a chailleadh, chuile sheans go bhfuil tú idir dhá stól, agus, dá bhrí sin, falling between two stools. Agus duine sa fine predicament sin, nach deas an bhail a bheadh orthu! 

Tá súil agam go bhfuil do predicament réitithe agam anois, a léitheoir, agus nach bhfuil tú i gcruachás, i sáinn ná i bponc a thuilleadh. Ní gá duit bheith i'd bhambairne, níos mó, mar ní raibh sé riamh i gceist agam bambainne a dhéanamh díot.  

Mar a deir an seanfhocal, nuair is mó an cruachás is ea is mó an cuidiú. 

Focail Féilire

Béalchrábhadh - réamhchlaonadh le naomhluan.

Hypocrisy - prejudice with a halo. 

Chuile sheans go bhfuil bhur leagan féin agaibh, a léitheoirí, ach sin thuas an leagan Gaeilge a rith liom féin, agus na focail á léamh agam, ar maidin. 

Ambrose Bierce a scríobh an leagan Béarla, más fíor, agus bhí neart le rá aige, más fíor an méid atá le léamh anseo.  

Is maith liom an t-athfhriotal seo uaidh...

'Sweater, n. garment worn by child when its mother is feeling chilly.'

...gan trácht ar an míniú a thugann sé dúinn ar...

'Cabbage, a familiar kitchen-garden vegetable about as large and wise as a man's head.'

Tá ábhar gáirí go leor sa saol, a léitheoirí...bainigí sult as!