Marian Finucane

Scríobh mé roimhe seo faoi bhás Gerry Ryan agus faoi bhás Gay Byrne, fir a chuaigh i bhfeidhm go mór ar go leor daoine a bhíodh ag éisteacht lena gcláir ar RTÉ, mé féin san áireamh. Ní raibh súil ar bith le bás Gerry, bhí a fhios againn go raibh Gay tinn. Ba mhór a gcaill. 

Cé nár bhain ceachtar acu lenár saol pearsanta, mar a déarfá, b'fhir iad a d'éist le scéalta an phobail, a chuala na fadhbanna, agus a thug ardán don lucht éisteachta, go minic, ar bhealach amháin, nó ar bhealach eile. Agus, labhair siad faoi nithe a bhain lena saol pearsanta féin, sách rialta. Mar sin, bhí aithne de shórt againn orthu, agus ar a gclanna.

Ní raibh a fhios agam a dhath faoi shaol pearsanta Marian Finucane, mar níor labhair sí riamh ar aon cheo a bhain lena saol pearsanta, go bhfios dom. Níor chuala mise aon cheo faoina saol pearsanta, pé scéal é, agus d'éist mé lena cláir uilig, ar feadh mo shaoil. Ní raibh aon aithne phearsanta agam uirthi, ach thaitin sí liom, go mór, mar láithreoir.

Nuair a chuala mé faoina bás tobann, baineadh siar asam. Chuir sé isteach go mór orm go raibh sí imithe uainn. Ní raibh a fhios agam an t-am sin cén fáth, ach bhí a fhios agam go raibh brón ar leith orm faoina caill. Ní raibh mé in ann ciall ná réasún a dhéanamh de na mothúcháin, ach amháin go raibh a fhios agam go raibh seoid ar leith caillte, agus ba mhór agam an chaill sin. 

Ó fuair sí bás, tá go leor cloiste agam faoina saol pearsanta. Agus, mar is ceart, tá ómós tugtha ag a comhghleacaithe agus ag a cairde di, mar atá ag an bpobal lena raibh sí chomh cineálta, cneasta, cuidiúil, agus tuisceanach. Ní gá domsa a thuilleadh a chur leis an méid atá ráite go dtí seo. Ba léir, ón méid a chuala mé, gur láithreoir cumasach a bhí inti. Thuig mé féin an méid sin, ar aon nós, ó bheith ag éisteacht léi, thar na blianta.  

Ach, tuigim anois cén fáth a ndeachaigh a caill go smior ionam - is cuma cén t-ábhar a bhíodh faoi chaibidil aici, nó cén duine a bhíodh faoi agallamh aici, níor léir dom, riamh, a tuairim féin; bhíodh sí féaráilte, cothrom, gan chlaonadh, gan bhreithiúnas. 

Ní bheidh a leithéid arís ann. 

Gay Byrne

Sibhse atá i bhfad níos óige ná mise, tá seans ann nach bhfuil a fhios agaibh mórán faoin bhfear a cailleadh inné, Gay Byrne, ach níl dabht ar bith in intinn na mná seo faoin tábhacht a bhain leis, mar láithreoir, le linn a chuid ama le RTÉ. 

Seasca bliain ó shin, nuair a thosaigh Gay Byrne ag obair sna meáin, ní raibh trácht ar idirlíon. Go deimhin, ní raibh againne, agus mé ag fás aníos i gConamara, ach cainéal amháin teilifíse, agus cainéal amháin raidió; b'shin RTÉ. 

Dá bhrí sin, bhí a chlár raidió, The Gay Byrne Show, (ní raibh aon chaint faoi RnaG an t-am sin) agus a chlár teilifíse, The Late Late Show, go mór i mbéal an phobail; nó, ar a laghad, bhí siad lárnach in imeachtaí agus in eachtraí na tíre. 

Ní hionann 'lárnach' agus 'páirteach', an dtuigeann sibh. 

Sa lá atá inniu ann, níl mórán nach féidir a rá ar na meáin shóisialta ach, an t-am sin, bhí greim docht daingean ag cléir agus ag rialtas na tíre ar mhuintir na hÉireann; sé sin le rá, bhí dream coimeádach coimhéadach i gceannas ar an tír, agus go bhfóire a nDia ar aon duine nár thit isteach lena meon ná lena mianta. 

Bhí an coimeádachas beo beathach i RTÉ, go deimhin, agus bhí neart a rinne Gay Byrne ar a chláir nár thaitin leo, ach sheas sé an fód, agus dhírigh sé ar na hábhair sin a seachnaíodh le blianta fada roimhe sin. Go deimhin, murach a forásacht agus a chrógacht, agus a chreideamh i gcearta an duine agus i ndaonnacht, cá bhfios cá mbeadh ár dtriall sa tír seo. 

An méid sin ráite, bhí agallamh nó dhó a rinne sé ar an Late Late nach raibh mé róthógtha leis mar gur cheap mé go raibh cuid dá choimeádachas féin ag brú isteach ar a ghairmiúlacht, ach bhí agallamh nó dhó nó trí eile agus ba léir a ghairmiúlacht chliste. Go deimhin, fiú murar thaitin ábhar na n-agallamh le daoine, b'fhiú iad uilig a fheiceáil. Is iomaí rún a nochtadh. Is iomaí fírinne a nochtadh. 

Bhí fios a ghairme ag Gay Byrne, agus ní dheachaigh tada amú air. Ar a chlár raidió, thuig sé go díreach céard a bhí ag tarlú sa tír, agus ní raibh faitíos air roimh aon ábhar. Sheas sé an fód in éadan, nó in ainneoin, lucht an ghreama dhocht. Láithreoir ar leith a bhí ann. Fear ar leith a bhí ann. 

Mo chomhbhrón ó chroí lena mhuintir uilig. Mo bhuíochas ó chroí leisean.