Rabharta Mór na nÉan

Tá sé de nós agam súil laethúil a chaitheamh ar shuíomh Nuacht1.com le go bhfeice mé céard iad na hailt ar na meáin ba mhaith liom a léamh.  Cúpla lá ó shin, tháinig mé ar an nasc chuig an alt 'Baol stoirme geallta faoi Cháisc,' atá le fáil ar shuíomh nuachta RTÉ. Níl a fhios agam cé hé nó cé hí a bhíonn ag tuairisciú ar an suíomh sin, ach tá saibhreas na Gaeilge sna hailt uaidh nó uaithi, caithfidh mé a rá. 

Luaite san alt faoin aimsir ghránna atá romhainn don deireadh seachtaine seo, thug mé suntas ar leith don líne 'Tá rabharta mór na n-éan linn...' mar nach raibh ainm an rabharta sin cloiste agam, cheana. Is léir nach mé amháin a thug suntas don rabharta sin, mar thosaigh comhrá eadrainn thall ar 'Bluesky,' áit a mbím fhéin agus na Spéiríní eile ag plé nithe a bhaineann le cultúr na tíre, i dteanga na tíre. 

Tháinig Séamus ar an eolas seo agus ar an eolas seo faoi Rabharta Mór na nÉan, i gcartlann.ie, d'aimsigh Conchúr an t-eolas seo faoi rabhartaí (tá Rabharta Mór na nÉan luaite ann) ar duchas.ie, agus is féidir an giota seo thíos a fháil i leabhar Thomáis Uí Mháille, An Béal Beo, ar leathanach 86,

Labhair mé le hiascaire thiar sa mbaile, fear a bhí in ann a dheimhniú dom go dtugtar Rabharta Mór na nÉan ar Rabharta Mór an Earraigh, mar gurb é an rabharta sin an rabharta is mó, agus b'shin an t-am a roghnaíodh na báid mhóra a athsheoladh ar an bhfarraige, théis seal a bheith caite acu ar thalamh tirim, tar éis Rabharta Mór an Fhómhair; idir Rabharta Mór an Fhómhair agus Rabharta Mór na nÉan, bhíodh na báid tarraingthe suas ar thalamh tirim le hiad a dheisiú nó a tarráil mar ba ghá.

Is ag an am sin, théis an rabharta, a thosaíonn na héin ag tógáil a gcuid neadacha ar na carraigeacha. Bíonn snáth mara fágtha ag rabharta mór na n-éan, agus tógann gach éan a nead níos airde ná an líne sin, mar go nglacann siad leis, is dócha, nach mbeidh aon rabharta eile ann a bheas níos airde agus, dá bhrí sin, nach ndéanfaidh an fharraige damáiste don nead; cuimhne ghéiniteach éigin ag feidhmiú, seans. Ó tharla go mbíonn feamainn caite ar an gcladach tar éis an rabharta, agus giotaí de rópaí agus d'eangacha, freisin, is as na hábhair sin agus tuilleadh a dhéanann éin na mara a gcuid neadacha.

Ach, san áit a mbíonn nead bíonn ubh. Nuair a thógfaidís sos ón iascaireacht, isteach leo ar na carraigeacha le hubh a fháil le hithe. Ní mó ná sásta a bhíodh na héin, agus chaithfidís clocha beaga sa mullach ar na hiascairí, ag iarraidh iad a chur dá ngoile, is dócha. Níorbh fhéidir na huibheacha a ithe théis coicís a bheith caite acu sa nead, mar bheadh éinín ag fás san ubh faoin am sin, is dócha. 

Ag Teacht is Ag Imeacht

Bhí sé le déanamh agam le fada, ach tá sé déanta agam anois - tá slacht curtha agam ar an mblag seo. 

Bhuel, tá sé glanta agam, pé scéal é, sé sin le rá, tá na naisc bhriste scriosta den suíomh agam, athnuachan déanta nuair bá ghá, agus cúpla rud bogtha thart. Bhí mé ag iarraidh níos mó a dhéanamh ach, ar fáth éigin nach dtuigim, tá an 'save arrangement' ar iarraidh ón 'layout' agus níl sé d'am agam tuilleadh ama a chaitheamh ar an diabhal rud.

Ar thaobh na láimhe deise den phost seo, feicfidh tú 'Naisc Úsáideacha,' agus níos faide síos ar an taobh céanna, tá liosta 'Cuidiú nó Cruinneas Uait' agus liosta 'Na Meáin,' mar aon le liosta de mo chomhbhlagálaithe. 

Bhí na liostaí sin ann ó thosaigh mé ar an mblag seo, am a ndeachaigh mo sheanbhlag, Mise Áine, amú orm i 2011. Ní bhím ag blagáil leis an mhinicíocht chéanna is a bhínn nuair a thosaigh mé ag blagáil ar dtús, timpeall 2007 nó mar sin - bhí seanbhlag eile ann roimh an seanbhlag, ach ní féidir a theacht air níos mó - ach is easpa ama is cúis leis an easpa minicíochta seachas easpa suime.

Maidir le mo chomhbhlagálaithe, bhí orm cúpla scór blag a bhaint den liosta; bhí siad 'not found' nó 'removed' nó 'private' anois. Bhí ceann nó dhó a bhí bainte nó 'removed' (ag a n-úinéirí, is dócha), cinn a thaitin go mór liom thar na blianta. Ba dheas a seanmhíreanna a léamh, arís. Faraor, ní féidir anois.  

Aon bhlagálaí a d'fhág a míreanna agus a mblag beo, choinnigh mé ar an liosta iad, le go mbeidh fáil ag léitheoirí orthu. Seans gur féidir a rá gur stair atá sna míreanna a scríobhamar uilig, mar bhlagálaithe, san am a caitheadh. Ní raibh fáil ar na meáin shóisialta ag an am, más buan mo chuimhne, mar sin bhí an bhlagáil beo beathach. Bhí tuairimí le roinnt, agus roinneadh iad. 

Ach, ní tuairimí amháin a roinneadh - tá seanfhocail, béaloideas, dinnseanchas, eolaíocht, teicneolaíocht, reiligiún, cuimhní cinn, craic, filíocht, amhráin, ceol, scéalta cruthaitheacha agus scéalta pearsanta le léamh ar na blaganna éagsúla, agus tuilleadh lena chois sin. 

Ar an liosta de mo chomhbhlagálaithe, tá 57 blag nár scríobhadh aon cheo orthu le 6-13 bliain anuas, tá 31 blag nár scríobhadh aon cheo orthu le 1-5 bliain anuas, agus tá 24 blag ag treabhadh leo le bliain anuas, cuid acu níos minice ná a chéile. Gura fada buan iad!

An rud is mó a rith liom agus mé ag cur na liostaí eile le chéile ná go bhfuil i bhfad níos mó tacaíochta 'ar líne' ar fáil don scríbhneoir le roinnt blianta anuas. Nuair a thosaigh mise amach ar an mblagáil, bhí foclóirí móra oscailte agam le taobh an ríomhaire, agus b'fhéidir trí nó ceithre leabhar gramadaí thart ar an ríomhaire, ag an am céanna. Anois, má bhím in amhras faoi fhocal nó faoi ghramadach, níl le déanamh agam ach cuardach a dhéanamh ar an idirlíon. Tá na Naisc Úsáideacha úsáideach, a léitheoir! Mar atá na suímh ata le fáil faoi 'Cuidiú nó Cruinneas Uait.'

Mo bhuíochas ó chroí leis na daoine sin atá ag obair in earnáil na Gaeilge agus a chuireann na seirbhísí éagsúla ar fáil don scríbhneoir, don aistritheoir, don taighdeoir agus don fhoghlaimeoir. Le bhur gcuid tacaíochta, táim fós ag foghlaim agus fíorbhuíoch as an deis mo theanga dhúchais a úsáid ar an ardán seo. 

Marmite agus An Toghchán

Tá a fhios agam, go maith, go bhfuil chuile sheans ann go bhfuil mearbhall oraibh, a léitheoirí. 

Tá sibh, b'fhéidir, tinn tuirseach ag éisteacht leis na tráchtairí ar na meáin éagsúla (go háirithe na tráchtairí ar Twitter agus ar Facebook, áiteanna a mbíonn an fhírinne lom le léamh, i gcónaí); nó, b'fhéidir, go bhfuil sibh curtha soir ag éisteacht leis na meisceoirí saineolaithe sna pubanna, nó le saoi-an-tí sa bhaile?

Cibé scéal é, bhí mé as baile, mé féin, mo chluas leis an raidió, mo shúil ar an bhfón/teilifís, chuile sheans a fuair mé, le go bhfeicfinn cén chaoi a raibh na scéalta ag titim sa mhullach ar a chéile, ó thaobh an toghcháin de, in Éirinn. Sular caitheadh vóta ar chor ar bith, bhí sé ina réabadh. 

Ansin, tharla sé seo. 

Idir an dá linn, an réabadh agus an toradh, chuala mé duine éigin, áit éigin, ag labhairt faoi Marmite. Ar chlár éigin, ar an raidió, ceapaim. Agus, choinnigh mé i mo chloigeann é. Ná fiafraigh díom cén fáth, ach d'fhan sé ansin, ag spochadh as mo mheabhair, chuile uair a chuala mé trácht ar thoghchán, nó ar pholaiteoirí, nó ar pháirtithe. 

Bhí sé dhá oiread níos measa, mar spochadh, nuair a thosaigh na polaiteoirí agus na tráchtairí ag spochadh as a chéile, théis an toghcháin. 

Comhrialtas?! Le cén páirtí?! Seans ar bith! Seans ar bith?

Marmite! Marmite! Marmite!

An rud faoi Marmite (nó an rud a chuala mise ráite faoi, go minic, bíodh sé fíor nó bíodh) deirtear go bhfuil daoine ann atá craiceáilte ina dhiaidh, ach go bhfuil daoine eile ann nach ligfeadh i bhfoisceacht urchair mhéaróige den teach é, ar ór ná ar airgead. 

Cuirtear cos i dtaca. Tá sé deacair bogadh, nuair atá cos i dtaca. 

An rud a ritheann liom féin faoi Marmite ná go gcaithfear glacadh leis go bhfuil daoine ann nach bhfuil anois, agus nach mbeidh go brách, seans, ar aon tuairim faoi, agus sin sin. 

Ach, mar sin féin, má tá go leor daoine ag teacht chun tí, bíodh an dtaitníonn sé leat nó nach dtaitníonn, is fearr glacadh leis go bhfuil daoine ann atá ag iarraidh Marmite - is fearr duit a bheith ciallmhar, agus é a cheannach. 

Nach fearr as a bheas tú an Marmite a bheith os do chomhair, ar an mbord (ní i bhfolach áit éigin), áit a mbeidh tú in ann é a fheiceáil go soiléir? Ar an gcaoi sin, théis tamaill, beag beann ar do bharúil féin, b'fhéidir go mbainfeá féin triail as. M'anam, théis tamaillín, ní bheadh a fhios agat, b'fhéidir go mbainfeá tairbhe as!

Agus, théis tamaill, má thugann tú faoi deara go bhfuil daoine ag rá go bhfuil blas aisteach air, go bhfuil sé imithe i léig, abair, nach féidir leat é a chaitheamh amach, agus triail a bhaint as ceann eile? 

Is féidir breith a thabhairt nuair a bheas an triail thart, théis na cúirte cuairte. 

An Litir Sin Nár Scríobh Tú Riamh

Roinnt blianta ó shin, scríobh mé blagmhír (féach anseo) faoi chomórtas scríbhneoireachta a bhí eagraithe ag RTÉ1.  Clár John Murray a bhí ann. 

Scríobh mé, an t-am sin, gur dheas an rud é dá mbeadh dán nó dhó as Gaeilge curtha san áireamh. Le scéal gearr a dhéanamh de scéal a d'fhéadfainn, ahem, an iomarca fad a chur leis, thosaigh sibh ag scríobh, agus bhain duine de léitheoirí an bhlag seo, ar scríbhneoir cumasach í, gan dabht ar bith,  an duais don dán is fearr i nGaeilge. 

Soláthar agus éilimh, a chairde na Gaeilge. 

Anois, níl a fhios agam tada faoi rialacha na bliana seo, nó fiú más ann dóibh don chomórtas atá ar siúl ar chlár Ryan Tubridy ar RTÉ1 i láthair na huaire, The Letter You Never Wrote, (níor chuala mé aon litir i nGaeilge ar chlár na mbuaiteoirí, anuraidh, más buan mo chuimhne) ach, mar sin féin, bheinn féin den bharúil nach mbeadh dochar ar bith ann, a léitheoirí, peann a chur le pár, arís, agus anáil agus aitheantas a thabhairt dár dteanga dhúchasach féin. 

Níl anseo ach smaoineamh, ach más mian leat bheith páirteach, tá a fhios agam gur féidir litir a sheoladh chuig ryan@rte.ie nó chuig An Post Letter Writing Competition, The Ryan Tubridy Show, Donnybrook, Dublin 4. 

Más ríomhphost a sheolfas tú, mholfainn teideal an chomórtais a úsáid go dátheangach, b'fhéidir, ar fhaitíos na bhfaitíos...The Letter You Never Wrote/An Litir Nár Scríobh Tú Riamh. 

Níl ann ach smaoineamh...ach, má tá Daidí na Nollag in ann litreacha i nGaeilge a léamh, bhuel...

Ginmhilleadh agus /nó Banmhilleadh?

Tá sé ag teacht gar den am sin, a léitheoirí, mar is eol daoibh.

Tá cinneadh le déanamh againn uile agus, ó tharla an t-ádh orainn go bhfuil deis againn ár rogha a chur in iúl, chomh cúramach agus chomh neamhchlaonta agus is féidir, rinneadh mé mo chuid taighde féin ar an ábhar.

D’éist mé leis an gclár a chuir Cormac Ag a Cúig i láthair i dTeach an Ardmhéara ar Lá Idirnáisiúnta na mBan (bhí mé sa lucht éisteachta, agus cheap mé gur láimhseáil Cormac an clár go cothrom féaráilte); d’éist mé le neart podchraoltaí (bhí clár Mharian Finucane ar an ábhar, Dé Domhnaigh seo caite, cothrom agus ciallmhar, cheap mé); d’éist mé leis na cláir ar an teilifís (cheap mé go raibh an ruaille buaille, sciotaíl agus gáire ar chlár Chlare Byrne Live, oíche Dé Máirt, níos measa/drochmheasúla ná mar a chuala mé in aon chlós scoile riamh); léigh mé An Treoirleabhar Neamhspléach Ar an Reifreann (agus léigh mé na bileoga spleácha ó chaon taobh).

Tá mo chinneadh déanta agam, faoi dheireadh.

Ní bheidh a thuilleadh á rá ná á scríobh agamsa, go poiblí, ar an ábhar, taobh amuigh den bhlagmhír seo, ach roinnim libh, anseo thíos, cuid de na ceisteanna a rith liom féin, agus mé ag cíoradh na ceiste. Tá súil agam go gcuideoidh siad libhse, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, teacht ar bhur gcinneadh féin, má tá tú ar dhuine de na daoine nach bhfuil róchinnte, fós, faoi do vóta.

1.       An gcreideann tú gur páiste atá sa mbroinn, ón tús i.e. soicind an toirchithe?

a.       Creidim

b.       Ní chreidim

c.       Freagra eile

2.     An gcreideann tú go bhfaigheann an bhean atá ag iompar clainne, sa tír seo, aire atá comhionann leis an aire a tugtar do pháiste/fhéata ina broinn?

a.       Creidim

b.       Ní chreidim.

c.       Freagra eile

3.      An gcreideann tú nár chóir go mbeadh ginmhilleadh ar fáil in Éirinn, is cuma cén fáth/feall/fabht is cúis leis?

a.      Creidim

b.      Ní chreidim

c.      Freagra eile

Má roghnaíonn tú ‘a’ den chuid is mó, tá seans maith ann, cheapfainn, go mbeidh tú ar vótáil ‘Níl,’ agus má roghnaíonn tú ‘b’ den chuid is mó, tá seans maith ann gur ‘Tá’ a bheas mar vóta agat. Má roghnaíonn tú ‘c’ den chuid is mó, tá seans maith ann go gceapann tú nach bhfuil ceist an leasaithe chomh dubh agus bán sin.

Tuigim bhur gcás. Tá go leor daoine ann nach bhfuil chomh diongbháilte ina gcuid dtuairimí is atá lucht na bhfeachtas ‘Tá’ agus ‘Níl.’ Tá daoine ann atá ag streachailt lena gcoinsias, cuid ag streachailt lena gcreideamh, cuid ag streachailt leis an tuile eolais/íomhánna/scéalta atá ag teacht ón dá thaobh, ó thosaigh siad i mbun feachtais.

Roinnt ceisteanna eile,

4.      Do bharúil, céard é an chéad smaoineamh/mhothúchán a rithfeadh leat dá gcloisfeá go raibh d’iníon/dheirfiúr/bhanchara/pháirtí ag súil le páiste nach raibh beartaithe,

      Trua? Diomú? Náire? Áthas? Bród? Díomá? Ceann eile?

5.      Dá ndéarfadh d’iníon/dheirfiúr/bhanchara/pháirtí leat go raibh uaithi deireadh a chur leis an toircheas, is cuma cén fáth/feall/fabht is cúis lena cinneadh, an dtacófá lena cinneadh?

             Ní thacóinn? Thacóinn? Freagra eile?

6.      Má chinneann sí gan leanúint ar aghaidh leis an toircheas, is cuma cén fáth/feall/fabht is cúis leis an gcinneadh sin, an gcreideann tú go gcaithfidh sí dul thar lear leis an gcinneadh sin a thabhairt chun críche?

Creidim? Ní chreidim? Freagra eile?

Tríocha bliain ó shin, nó mar sin, rinne mé taighde/fiosrú faoi ‘aimridiú ban’ agus fuair mé amach nach raibh sé ar fáil do bhean óg sa tír seo, ach go bhféadfadh bean pósta (dá mbeadh clann aici, cheana) dul ‘ó thuaidh nó thar lear,’ áit ar dúradh liom go ndéanfaí é dá mbeadh,

a.      cead scríofa faighte ag an mbean óna fear céile

b.      agallamh déanta ag an lia ban leis an lánúin, leis an gcead       sin a chinntiú

c.     altraí obrádlainne ar fáil a bheadh sásta cuidiú leis an lia          ban ar an lá

Níorbh leis an mbean an cinneadh, shílfeá, agus níorbh léi amháin a broinn, ba chosúil; í ag brath ar thír eile, agus ar mheon, ar chreideamh, ar mhoráltacht dhaoine eile, lena cinneadh a thabhairt chun críche. Níor thaitin sé sin liom. Ní raibh sé sin ceart, cothrom ná féaráilte, shíl mé. Easpa seirbhísí anseo, go leor coinníollacha ansiúd. Cá raibh cearta na mná, úinéir na broinne?

I láthair na huaire, tá an leabhar ‘The Adoption Machine’ le Paul Jude Redmond á léamh agam (éist leis ag labhairt le Miriam O'Callaghan, ar Sunday with Miriam, anseo). Chuir mé tús leis arú inné, agus tá dhá líne ann a chuir isteach go mór orm;  ceann ar leathanach 8, faoin 'stigmatisation of single mothers' ag sochaí na hÉireann, agus an drochbhail inar fágadh na mná agus páistí dá bharr sin; agus ceann eile ar leathanach 9, faoi 'forcibly separating...' na mná óna bpáistí, '...for life.'  Bhrisfeadh sé do chroí. 

Ba mhaith liom go mbeadh fáil ag mná ar thacaíocht chuí agus ar sheirbhísí cuí sa tír seo. Ar an gcaoi sin, beidh deis againne, mar shochaí, an aire cheart a thabhairt do mhná, agus do pháistí, na tíre.

Théis an reifrinn, tá súil agam go gcaithfidh an dá thaobh, lucht diongbháilte ‘Tá’ agus ‘Níl,’ agus an rialtas, an méid céanna fuinnimh ag iarraidh na seirbhísí is fearr a fháil/a chur ar fáil do mhná agus do pháistí, gan chlaontacht, mhoráltacht ná chreideamh ar leith san áireamh, sa chaoi nach gcuirfear Mná na hÉireann in áit an ‘seo nó siúd’ riamh arís.

Ar an 25 Bealtaine, beidh mé ag vótáil,

Goineadóir

Fadó, fadó, fadó, nuair a thosaigh mo pháistí ag foghlaim cén chaoi le carr a thiomáint, is é an moladh a thug mé dóibh, maidir leis an gcarr faoina gcúram, 

'Samhlaigh gur gunna atá faoi do chúram agat, bí cúramach leis, agus ná leag aon duine le do mhíchúram.'

Nuair a léigh mé faoi The Social Online Self-Regulation Theory, ar maidin, chuimhnigh mé ar an gcomhairle sin a tugadh, théis an líne seo thíos a léamh,

'“It seems to us that Facebook is like a knife: it can be used for preparing yummy food or it can be used for hurting a person. ...'

Maidir leis na meáin shóisialta, tá an saol athraithe, go mór, ó thosaigh mise ag blagáil, deich mbliana ó shin. I dtús, ní raibh a'm, mar chuntas, ach mo bhlag, agus bhí cuntas amháin ríomhphoist agam, le eircom, mar a tugadh ar an gcomhlacht an t-am sin. Ní raibh fón pócaí coitianta, fiú.

Ag an am sin, ní raibh Wifi le fáil sa tír seo, go bhfios dom, agus ní raibh trácht ar YouTube, Twitter, Facebook, Instagram, Snapchat agus araile; i saol an scríbhneora seo, pé scéal é. Níor tháinig Gmail ar an bhfód go dtí 2014, cé go raibh Google ann, ach bhí tús curtha le ré na teicneolaíochta, agus thosaigh chuile dhuine ag snámh sa linn sin, idir óg agus aosta.

Chuir ré na teicneolaíochta go mór le mo shaol, mar scríbhneoir. Ar líne, sa lá atá inniu ann, tá fáil agam ar fhoclóirí, ar eolas agus ar, ahem, neamheolas, ar an bpointe. Táim in ann ábhar i nGaeilge a léamh go rialta, rud a chuidigh go mór liom, agus mé ag foghlaim, thar na blianta.

Mar gheall ar an idirlíon, tá fáil againn ar lucht labhartha agus ar lucht scríofa na Gaeilge, agus ar neart teangacha eile nach í. Mar sin féin, ní hionann 'fáil' a bheith againn ar dhuine, agus 'aithne' a bheith againn ar dhuine, má thuigeann tú leat mé.

Táim den bharúil nach féidir aithne a chur ar aon duine ar líne, i ndáiríre. Ní dhéantar chuile bheart de réir briathair, go minic, agus, in amanna, bíonn faitíos roimh, nó díomá faoi, na briathra a bhagraíonn go mbeidh beart dá réir. Tá mí-úsáid forleathan ar líne.

Ní chaithim mórán ama ar Twitter ná ar Facebook, ach caithim súil rialta ar chuala.mé, mar is ann a thagaim ar na scéalta atá 'i mbéal phobal na Gaeilge'...go raibh céad míle maith agat, Kevin Scannell!

Breathnaím ar an nuacht ar Google News agus ar tuairisc.ie, chuile lá, má fhéadaim. Roinnim scéal, más scéal é a tharraingíonn m'aird ina threo, agus más rud go gceapaim go mbeadh suim ag daoine ann.

Ní hé sin le rá go gcreidim gach a léim. Is iomaí 'Hmmm' a thagann uaim, go háirithe agus na tráchtanna á léamh agam. Ní lia duine ná barúil, agus tá barúil a'msa go bhfuil daoine ar an idirlíon nach réiteoidh, go brách, le haon tuairim ach lena dtuairim féin.

Le ríomhaire de shaghas ar bith faoinár gcúram againn, tá an baol ann go ngoinfear daoine, ach caithfear bheith cúramach, mar sin féin. Ní féidir an focal scríofa a tharraingt siar.

Imíonn na daoine, ach fanann na focail.

Ophelia

Cibé áit a mbeidh sibh inniu, in Éirinn, a chairde, tá súil agam go dtaga sibh uilig slán ón stoirm. 

Moltar súil a choinneáil ar an aimsir, agus is féidir é sin a dhéanamh anseo, anseo nó anseo, más mian libh. 

Tuilleadh eolais le fáil ar shuíomh Twitter Raidió na Gaeltachta anseo, agus is ann a cuireadh mé ar an eolas faoin suíomh suimiúil seo...más mian libh turas Ophelia a fheiceáil mar bheochan ríomhghinte. 

Ag tarraingt a hanála atá Ophelia, i láthair na huaire, a léitheoirí...bígí cúramach, agus bígí réidh!

Smaointe ag Rith

Tharla sé go raibh sé fhéin agus mé fhéin ag ól caife, ar chúl an tí (sular fhág an ghrian muid) inné, agus cé nach cuimhin liom cén fáth ná cén chaoi ar tharla sé, tháinig ainm Emma Peel isteach sa chomhrá. 

Anois, tá a fhios agam go maith go bhfuil daoine á léamh seo agus ní bheidh leid dá laghad acu cé hí Emma Peel, agus tá chuile sheans ann nár chuala siad iomrá ar The Avengers ach an oiread (an clár ina mbíodh an t-aisteoir, Diana Rigg, ag aisteoireacht mar Emma Peel) ach ba chlár é a thaitin go mór liom fhéin, nuair a bhí mé i mo chailín óg. 

Bhí mé, ahem, ag iarraidh bheith cosúil le Emma Peel, an dtuigeann sibh, a léitheoirí. Shamhlóinn mé fhéin, i m'éadaí dubha teanna, ag sábháil an domhain, agus is iomaí karate cic a tarraingíodh, i dtreo mo shiblíní, thar na blianta, agus mé, ahem, i mbun na hoibre sin. Tá chuile sheans ann go bhfuair mé cic nó dhó ar ais, ach ní cuimhin liom na, ahem, rudaí beaga suaracha sin. 

Ach, is cuimhin liom, go maith, an díomá a bhí orm nuair nár éirigh le Daidí na Nollag an chulaith dhubh theann sin a fhágáil faoin gcrann Nollag dom. Bhí sí ar bharr mo liosta a'm! Ar ndóigh, tá a fhios agam nach ar Dhaidí na Nollag a bhí an locht, mar nár fhéad sé theacht ar chulaith a d'fheilfeadh. Mar sin fhéin, ag an am ar leith sin, bhí an cailín beag ramhar seo an-bhuartha ar fad. Níor thuig sí, an créatúirín, go raibh an saol agus a cuid samhlaíochta in adharca a chéile. Tuigim anois é. 

Sa lá atá inniu, feicim an brú atá ar chailíní agus ar bhuachaillí. Tá siad báite agus sáite sna meáin, áiteanna ar féidir an fhírinne a cheilt; go mion minic, i ngan fhios don té atá soineanta, nó neamheolach ar fhíricí an tsaoil. 

Bhí an t-ádh liomsa, ar go leor bealaí. Bhí daoine muinteartha liom, agus cairde agam, a choinnigh súil ar mo chuid samhlaíochta, agus a chothaigh mo chuid muiníne, ar feadh mo shaoil. Is faoina dtioncharsan atá mé fós ag maireachtáil. 

An méid sin ráite, ní hionann an dá ré, ansin agus anois. Ach, is ionann mianta an duine óig, mar go bhfuil a gcuid samhlaíochta fós aibí, agus éasca a mhúnlú. 

Tá súil agam go mbeidh muintir agus cairde daoine óga samhlaíocha na linne seo in ann iad a thabhairt slán ón múnlú dodhéanta neamhchríonna. 

An Mámh Cinn

Nuair a luaigh mé le cara liom, aréir, go raibh seans maith ann go dtoghfaí Donald Trump ina uachtarán ar Mheiricéa, bhí 'Dia idir sinn agus an drochrud' ar shála a ráitis 'An bhfuil tú iomlán craiceáilte, a chailín!' Ar ndóigh, b'fhéidir go bhfuilim craiceáilte, ach, ar chloisteáil dom faoi na torthaí ar maidin, an t-aon mhearbhall a bhí orm ná go raibh an oiread sin ionaidh ar dhaoine eile faoin toradh. 

B'fhacthas domsa go raibh dóiteacht agus crá croí ar chosmhuintir na tíre, le fada. Cén fáth nár thug an 'establishment' é sin faoi deara, meas tú? Thug an t-uachtarán tofa é faoi deara, go deimhin, agus fuair sé lucht éisteachta dílis dá bharr sin; 'outsider -v- insider' a chonaic mé scríofa áit éigin, agus chuile sheans gurb í an bharúil sin a bhí ag tromlach na vótálaithe nuair a chaith siad a gcuid vótaí inné.  

Meas tú nach é an rud ceanann céanna a tharla le Breatimeacht níos luaithe i mbliana? Le linn na dtoghchán, sa mBreatain agus sna Stát Aontaithe, ní raibh na polaiteoirí uilig, ná go leor daoine sna meáin chlóite agus teilifíse, shílfeá, ach ag éisteacht lena dtuairimí agus lena smaointe féin. Ní fheileann sé sin don té atá ar an ngannchuid. Mar is léir, tá guth an vóta láidir agus tréan, bíodh sé ceart nó mícheart. 

Níl a fhios ag aon duine againn céard atá i ndán dúinn de thoradh na nithe atá ag titim amach in earnáil na polaitíochta i láthair na huaire. Ach, tá a fhios agam an méid seo, níl a dhath le déanamh ach deis a thabhairt don té a thapaigh a dheis an deis sin a thapú, más féidir. 

Beidh le feiceáil.

Faill agus Feall

Meas tú, arsa mé féin liom féin, ar maidin, nuair a bhí nuacht na seachtaine á léamh agam ar an idirlíon, an raibh an domhan riamh ina chíor thuathail, ach nach raibh muid ar an eolas faoi, ar an bpointe, mar a déarfá, mar nach raibh fáil againn ar an nuacht chomh sciobtha fadó?

I láthair na huaire, tá An Ríocht Aontaithe curtha as a riocht, shílfeá, agus tá sé deacair a rá cé acu faill nó feall atá/a bhí taobh thiar den Bhreatimeacht sin a tharla le déanaí, nó easpa muiníne. Mar a tharla sé, bhí mé thall ar feadh míosa, agus bhí mé i Londain nuair a bhí an reifreann, agus a gcuid tuairimí maidir leis an reifreann, á bplé ag daoine. Ba léir domsa, ón méid a chuala mé, agus ón méid a léigh mé, go raibh Breatimeacht i ndán don tír. Ba mhór an líon daoine é '11% still undecided.'

Leag Cathal Mac Coille a mhéar air, ceapaim, nuair a scríobh sé, ina alt ar tuairisc.ie,

'Níl muinín níos mó as an élite ag sciar mór den phobal sa Bhreatain ná i mórán tíortha eile. Cé hiad? Ceannairí agus urlabhraithe na bpríomhpháirtithe agus an chuid is mó de na húdaráis i ngach tír, chomh maith le ranna stáit, saineolaithe, iriseoirí agus baincéirí.'

Ní raibh na daoine 'mór le rá' ag éisteacht, feictear dom. Ní raibh na daoine ba chóir bheith 'ag éisteacht' ag éisteacht, shílfeá. 

Agus, is cosúil nach raibh siad ag éisteacht nuair a bhí nithe amhrasacha ag tarlú in Console. Tá an damáiste déanta, faraor. Agus, tá na cogaí, feictear dom, leanúnach; gan gá leo, dá n-éistfeadh daoine lena chéile.

Chuile sheans nach raibh fáil againn ar an eolas, ná ar na drochscéalta, leis an luas céanna, fadó, nuair nach raibh an t-idirlíon ann, ach tá anois, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. Ach, fós, fiú agus muid ar an eolas faoin bhfaill agus faoin bhfeall, tá ag éirí leis na brabúsaithe. Níos measa fós, is minic go ligtear leo. 

Bye, bye, bye, bye, bye...

Le roinnt seachtainí anuas, tá fógra ar an teilifís atá do mo chur sna trithí ag gáire, agus do mo chur soir, ag an am céanna. 

Cén fáth?

Bhuel, go dtí gur chuala mé an diabhal fógra sin, 'As Irish As Never Wanting To Be The First To Hang-up,' (tá tuilleadh acu sa tsraith 'As Irish As..,' ón ollmhargadh céanna, le feiceáil anseo), níor thug mé faoi deara go raibh sé de nós ag na Gaeil a labhraíonn Béarla, an 'bye, bye, bye, bye, bye...' sin a rá ag deireadh ghlao gutháin.  

Ach, cloisim anois é! Chuile lá beo, ó chuile dhuine beo a bhíonns ar an bhfón taobh liom...an 'bye, bye, bye, bye, bye...' sin á rá acu, amhail is nach ndéanfadh 'bye' amháin an duine atá ar an taobh eile den líne, duine atá ag rá 'bye, bye, bye, bye, bye...' iad féin, freisin, chuile sheans. 

Pé scéal é, rith sé liom, ar maidin, go bhfuilim chun deireadh a chur le mo 'bye, bye, bye, bye, bye...' féin; as seo amach, is cuma cén teanga a bheas á labhairt agam, táim chun 'slán, slán, slán, slán...' a rá ag deireadh mo ghlao agus, ar an gcaoi sin, ar a laghad, beidh mé chomh Gaelach leis na Gaeil a labhraíonn Gaeilge! 

Cadhnraí Cliste

Más rud go gceapann tú, a léitheoir, agus an ceannteideal thuas leite agat, go bhfuil baint ag an 'cliste' úd sa gceannteideal le clisteacht intinne, bhuel, níl..ar bhealach.  Ach, tá, ar bhealach eile. 

An cadhnra caite atá i gceist agam, sé sin le rá, an cadhnra atá i do charr agat. Más fíor an méid atá leite agam anseo, amárach Luan na gCadhnraí Cliste, nó Luan na gCadhnraí Caite, más fearr leat an leagan sin. 

Is cosúil, más fíor, nach mbaintear úsáid chomh rialta as an gcarr agus duine ar saoire thar an Nollaig, mar sin, teastaíonn cic sa tóin ón gcadhnra díomhaoin inniu, a léitheoir...sé sin le rá, moltar duit do charr a thabhairt ar spin beag 30 nóiméad, inniu, len é a luchtú, sa gcaoi nach mbeidh tú sáinnithe sa mbaile, amárach. 

Meas tú, arsa mé féin liom féin, ar maidin, an raibh na polaiteoirí chomh díomhaoin céanna, agus iad ar saoire na Nollag, nó an bhfuair siad féin cic sa tóin ó Lucinda Creighton inné. B'fhéidir nach bhfuil i gceist ach spin beag eile, meas tú?

Cibé scéal é, tá an rabhadh tugtha.  

Comórtas Filíochta

Comórtas nua ar an bhfód, a léitheoirí, ón Free Wee Library Project anseo i mBun Cranncha, agus tá an scéal le scaipeadh, mura miste libh, ar aon duine a mbeadh suim acu dán/dánta, i nGaeilge nó i mBéarla, a scríobh (páistí nó daoine fásta), le páirt a ghlacadh sa tionscadal iontach seo. 

Tá rialacha agus treoirlínte an chomórtais le léamh anseo (Béarla agus Gaeilge), agus tá tuilleadh eolais faoin Free Wee Library Project le léamh ar shuíomh Facebook an FWLP anseo, ón Derry Journal anseo, ón BBC News anseo, 

Is féidir éisteacht leis an méid atá le lá ag an scríbhneoir Frank Mc Guinness faoin Free Wee Library Project anseo, agus ar an gclár Nationwide ar RTÉ anseo (ag 8:00 ar an gclár). 

Spriocdháta taiscthe: 30 Bealtaine 2014. 

Comórtas Filíochta

an Free Wee Library

2014

Comórtas Filíochta do Dhaoine Fásta agus do Pháistí

Béarla agus Gaeilge

Bronnfar duaiseanna ar an 1ú agus an 2ú háit do dhánta i mBéarla, agus ar an 1ú agus an 2ú áit do dhánta i nGaeilge, sna catagóirí seo a leanas, 

Daoine Fásta:  

1ú Duais    €150 + 250 cóip den dán buacach, priontáilte mar ribín marcála, le dáileadh ar fud an FWLP.

                          

2ú Duais    €75 + 100 cóip den dán buacach,  priontáilte mar ribín marcála, le dáileadh ar fud an FWLP.

Páistí:

Os cionn 10:  

1ú Duais    €30 + 100 cóip den dán buacach, priontáilte mar ribín marcála, le dáileadh ar fud an FWLP.

2ú Duais    €15 +  dhá dhearbhán leabhar.

Faoi 10:        

1ú Duais    €20 + 100 cóip den dán buacach, priontáilte mar ribín marcála, le dáileadh ar fud an FWLP.

2ú Duais    €10 +  dhá dhearbhán leabhar. 

Focail Féilire

Is fearr cara sa chúirt ná cúirt a chur ar chara. 

Before borrowing money from a friend, decide which you need more. 

Deirtear, anseo, gur ó Addison H. Hallock a tháinig an t-athfhriotal sin; athfhriotal atá ar m'fhéilire deisce inniu. Nílim in ann theacht ar aon eolas eile faoin léaspaire ar leith sin, mar sin níl le rá agam faoi ach gur uaidhsean a tháinig an leagan Béarla den athfhriotal, agus gur uaimse an leagan Gaeilge. 

Anois, tá a fhios agam go bhfuil sibh ann a déarfaidh nach dtabharfadh aon duine a chara chun cúirte, ach ní cheapfá é sin dá gcaithfeá súil ar chlár Judge Judy ó am go chéile! 

Pé scéal é, seo seanfhocal nó dhó ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, cinn atá le fáil ann faoin gceannteideal Cairdeas,

An té nach truaighe leis do chás, ná déan do ghearán leis. 

In aimsir sonais is sóláis, beidh cairde go leor agat,
in aimsir donais is dóláis, beidh ceann as an scór agat. 

Is fearr fuacht do charad ná teas do namhad. 

Lúb leis an gcrann a lúbfas leat. 

Cat Cosanta

Tá a fhios agam gur chuala sibh caint faoi mhadraí cosanta, ach bíodh a fhios agaibh go bhfuil cait iad féin sách cosantach, agus is féidir leo áit a chosaint leis an díth céille díograis chéanna is atá ag madra, mar atá le feiceáil ar an bhfíseán seo, mar shampla. 

Mar is eol daoibh, is maith liom cait, agus is minic iad luaite agam, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, i mo bhlagmhíreanna. Ar aon nós, gan súil ar bith agam leis an ábhar a bhí faoi chaibidil ar an gclár raidió s'aige inné, tharla sé gur chuala mé Moncrieffe ar Newstalk, áit a raibh sé ag labhairt le Pam Johnson-Bennet, saineolái ar iompraíocht an chait, faoi na 101 to cat behaviour and understanding it, mar a thuigtear iad, is dócha. 

Bhuel, tuigim go maith go bhfuil sibh ann, a léitheoirí, agus is cuma sa tsioc libh faoi chait, agus gurbh fhearr libh madraí, b'fhéidir. Tuigim é sin, mar is maith liom féin chuile ainmhí. Go deimhin, tá madraí againn féin anseo i gCeann Scríbe, ach is é an gáire a baineadh asam inné, chan ainmhithe, ábhar an bhlag seo, creid é ná creid. 

Bhí láithreoir an chláir, Seán Moncrieff, ag labhairt leis an saineolaí, Pam, agus seo mar a chuaigh an chuid sin den chomhrá a bhain gáire asam (04.16 anseo):

Seán:      '...would it be your suspicion that, really, dogs are kinda stupider than cats?'

Pam:      'Oh, absolutely not. No, and I could never get away with saying that because I have a dog  and, boy, I'd have to pay for that later...I think they are both the same.

Seán:      'Okay, but if your dog and your cat were playing chess, and we had to bet on who was going to win...come on, we'd both bet on the cat.

Pam:      'I'd bet on the cat in a lot of instances, but I tell you, if my dog and my cat are playing chess, I'm putting that on YouTube tomorrow...'

YouTube 2013

Ar fhaitíos nach bhfuil cuid acu seo feicthe agaibh cheana, a léitheoirí, seo chugaibh na deich bhfíseán atá ar bharr an 'bhreathnaigh-daoine-ar-an-bhfíseán-seo-arís-is-arís-eile' cairt ar YouTube, sé sin le rá, Rogha 10 na bhFíseán ó YouTube 2013.  

Más mian leat dul glan díreach chuig na físeáin sin is fearr a thaitin le lucht leanúna na hÉireann, isteach leat ar an nasc seo. Más gáire atá uait, féach ar uimhir 4, How Animals Eat Their Food, agus mura miste leat na focail mhóra sin, breathnaigh ar uimhir 2, Sminky Shorts: Elephant; nó caith súil ar Republic of Telly - You Know Your're Irish When...

Ná hAbair É!

Ó tharla go bhfuilim ag streachailt liom le slaghdán na laethanta seo, gan fonn orm aon cheo a dhéanamh nuair atá neart le déanamh, mar a déarfá, thosaigh mé ag útamáil liom ar an idirlíon ar maidin, ar mhaithe le rud éigin a dhéanamh, an dtuigeann sibh. 

Pé scéal é, ó tharla sibh uilig i mo smaointe ar maidin, agus ó tharla gur léigh mé faoin ábhar ar an idirlíon anois díreach, chinn mé go roinnfinn an, ahem, t-eolas-iontach-tábhachtach-seo-a-leanas libh, sa chaoi nach ndéanfaidh sibh, tá súil agam, praiseach iomlán d'aon chaidreamh um Nollaig seo:

na nithe nár chóir duit a rá le do pháirtí, más fear é, anseo, (is maith leis na nithe seo a chloisteáil, deirtear), agus na nithe nár chóir duit a rá le do pháirtí, más bean í, anseo. Is maith léi na habairtí seo a chloisteáil, más fíor. 

Tá sibh curtha ar bhur n-aire anois, a léitheoirí - go n-éirí go geal libh!

Greimfhocal

'Perfeck!' arsa mé féin liom féin ar maidin, nuair a d'éirigh liom péire stocaí a fháil as an drár (ní minic a bhíonn na stocaí ag meaitseáil, an dtuigeann sibh, agus bhí sé dorcha; leisce orm solas a lasadh sa seomra leapa, ar fhaitíos go ndúiseoinn é féin) ag an seacht a chlog ar maidin.

Anois, tá a fhios agatsa, agus agamsa, nach focal ceart é 'Perfeck!' ach is greimfhocal (catchphrase?) é a bhíodh ag Pop Larkin (David Jason) ar an tsraith teilifíse The Darling Buds of May fadó, agus d'fhan sé liom, mar ghreimfhocal, thar na blianta.  

An cuimhin libh The Riordans (1965-1979)? Bhuel, ar an sobaldráma sin, bhíodh sé de nós ag Tom Riordan (an t-aisteoir John Cowley) a rá lena bhean chéile, Mary Riordan (an t-aisteoir Moira Deady) 'That's a grand cup o' tea, Mary!' nuair a bhíodh blogam tae ólta aige. Bhuel, sin greimfhocal eile a d'fhan liom, agus is minic a déarfainn é, thar na blianta, nuair a bhíodh blogam bainte agam as mo chupán tae féin. 

I mbliana, baineadh geit nach beag asam, agus gáire, nuair a chuala mé an greimfhocal céanna ag teacht as béal mo mhic, nuair a bhí cupán tae á ól aige, i mo theannta anseo i gCeann Scríbe. Ar ndóigh, uaimse a chuala sé é, is dócha, mar nach raibh sé ar an saol, beag ná mór, nuair a bhíodh an clár á chraoladh ar an teilifís, fadó fadó fadó. 

Is gearr go mbeidh mo mhac ag pósadh, agus má bhíonn páistí aigesean, tá chuile sheans ann go gcloisfidh siadsan an greimfhocal sin uaidh, díreach mar a chuala seisean uaimse é.  Meas tú an mairfidh sé mar ghreimfhocal amach anseo agus, má mhaireann, an mbeidh a fhios ag páistí an todhchaí cé as ar tháinig sé?

Pé scéal é, cheap mé gur mhaith libh féin siúlóid bheag ar bhóithrín na smaointe, a léitheoirí, mar sin seo chugaibh liosta dár 'favourite Irish ad catchphrases' agus liosta eile de  TV's 60 Greatest Catchphrases.

Anois, who loves ya, baby? (#64 anseo)

Inis Bó Fírinne?

Níor chuala mé iomrá ar an ainmhí tairngeartach, Pajo, go dtí inniu, ach tá an chuma ar an scéal go bhfuil a chlú agus a cháil bainte amach aige cheana féin, le tamall anuas.

Is dócha go bhféadfá a rá gur, ahem, tuarbhán atá í bPajo, sé sin le rá, tarbhán atá ann atá in ann nithe a thuar!

Pé scéal é, agus ó tharla nach bhfuilimse ag iarraidh, ahem, scéal an ghamhna bhuí a dhéanamh den scéal seo, shíl mé go mb'fhéidir go mbeadh suim agaibh sa chéad tuar eile uaidh, mar sin seo chugaibh é, a chairde an X Factor. 

Ná bíodh sé le rá ag aon duine nach mbímse bhur gcoinneáil ar an eolas faoin, ahem, nithe tábhachtacha an tsaoil, a léitheoirí...

Tábhacht an Cheannteidil

Is cuimhin liom, roinnt blianta ó shin, nuair a scríobh mé blagmhír faoin gceannteideal Black Babe, chuir sé iontas orm an méid tráchta a tharraing sé isteach ar mo bhlag; gan sa mhéid a scríobh mé ach, ahem, scéilín soineanta faoi mo charr bocht. 

Ar maidin, nuair a chonaic mé, ar news.google.ie, ceannteideal ón Indo,  I'm not Roy Keane's father, he can say what he wants' (focail a dúirt Martin O'Neill, más fíor), bhuel, rith sé liom go mbainfeadh a leithéid de theideal geit nach beag as duine nó dhó, gan, ahem, trácht ar an ngeit a bhainfeadh sé as máthair bhocht Roy.

Pé, ahem, scéal é, tá seans ann go mbíonn na ceannteidil á scríobh ar an gcaoi sin chun léitheoirí a mhealladh - rud, ahem, nach ndéanfainn féin go brách, ar ndóigh - ach táim den bharúil go bhfuil ceannteideal nó dhó eile a scríobhtar agus d'fhéadfadh sé gur 'headlines gone wrong' atá iontu, mar a fheicfidh sibh ar an suíomh Gréasáin seo.

Go maire sibh an nuacht, a léitheoirí!