An Chúirt Filíochta - Oireachtas na Samhna 2025

Tá ár n-ócáid bhliantúil, An Chúirt Filíochta, ar ais linn arís agus, an geábh seo, beidh muid uilig ag tabhairt ár n-aghaidh agus ár ndánta i dtreo Bhéal Feirste, áit a mbeidh Oireachtas na Samhna ar siúl idir 29 Deireadh Fómhair agus 2 Samhain.

Is ar an Satharn, 1 Samhain, ag 2:00in, i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich a bheas muid uilig ag bailiú le chéile le réabadh a dhéanamh aithris a dhéanamh ar na dánta a bheas cumtha againn don Chúirt.  

Mar is iondúil, beidh mé fhéin agus Bríd Ní Mhóráin ag crochadh thart, mar mhná tí, le súil a choinneáil ar Phroinsias dháileadh an Cognac, caviar agus cócaoin, agus, más gá, triail a bhaint astu roimh ré, ar mhaithe libhse, a chumadóirí; le bheith cinnte go bhfuil siad ar ardchaighdeán, an dtuigeann sibh.  

Beidh obair theicniúil le déanamh ag Proinsias Mac a'Bhaird, sirriam gníomhach agus eagraí na Cúirte, in am don ócáid, mar sin bheadh sé thar a bheith buíoch ach bhur gcuid dánta a fháil roimh an Déardaoin, 30 Deireadh Fómhair, chuig pmacabhaird ag gmail ponc com, sé sin, más mian leat do dhán/dhánta a bheith le feiceáil ar an scáileán agus tú i mbun aithrise. 

Ní gá cloí le téama nó téamaí an bharántais, ach iarrtar ort gan ach dán amháin nó dhá dhán ghairide a thabhairt leat, mar d'fhéadfadh cuid den lucht éisteachta titim ina gcodladh bheith ag dul chuig ócáid eile, agus beidh orainn cloí leis an am atá leagtha síos don Chúirt Filíochta ag lucht eagraithe an Oireachtais. Bíonn siad sách cantalach cúramach faoi chúrsaí ama, mar a thuigfeá, agus caithfidh muid a bheith cinnte go mbeidh am againn dul ar ragairne do na sólaistí, ag deireadh na Cúirte. Ár mbuíochas le Clár na Leabhar Gaeilge/Foras na Gaeilge as a gcuid urraíochta fialmhaire. 

Is ócáid shóisialta atá i gceist leis an gCúirt Filíochta, agus beidh fáilte roimh lucht éisteachta chomh maith le lucht aithrise. Cuirtear fáilte ar leith roimh fhilí nua, is cuma cén aois iad. Tá muid thar a bheith buíoch d'fhoireann an Oireachtais as a gcuid tacaíochta. Cuidíonn siad linn, chuile bhliain, croí na filíochta a choinneáil ag bualadh. 

Iarrtar oraibh, le bhur dtoil, Deasghnátha na Cúirte a léamh go cúramach, ar fhaitíos go mbeadh gá le breab aon cheist agaibh do na hoifigigh, roimh an gCúirt. 

Barántas

Do Bhaird, Filí agus Ollaimh Bhanbha, beannachtaí!

Whereas, ós tearc an éisteacht a thugtar don éigse, tá an domhan thoir agus an domhan thiar ar shiúl chun sioparnaí. Cuireann fáithe fealltacha cogair chalaoise i gcluas agus is minice bréag agus bladar á chluinstin ag pobal fulangach. Thairis sin, tugtar ár n-ógánaigh a thugann dúshlán ceoil ar ghéarleanúint agus cinedhíothú os comhair bhreithimh na nGall lena nglórthaí a chur ar ceal.

Be it known, tá maorgacht ár mbratacha á chlaonadh, tá síocháin ár ndaoine á réabadh agus go bhfuiltear ag iarraidh beag a dhéanamh dár n-amhráin agus dár n achainíocha.

Whereas, tá ceithre chuid de Chúig Achadh Uisnigh ag roghnú ceann urra úr a labhrós ar a son. Cén dán molta a chumfaidh Éigse Éireann dár n-uachtarán nua agus cén chomhairle a chuirfear uirthi agus í ag iarraidh Críocha Fáil a mhuirniú agus threorú le go mbeidh dóchas agus rath ar a chlann?

Ordaítear duit, subpoena ad testificum, fianaise a thabhairt os comhair Cúirte a eagrófar ar an tSatharn, an chéad lá de mhí na Samhna i mBéal Feirste cois cuain ag 2.00 pm, maidir le bratacha, brúidiúlacht agus bearta dóchais.

Tugtha faoi mo lámhsa [le húdarás incheistithe] ar an lá seo, an dara lá dhéag de Dheireadh Fómhair, Bliain ár dTiarna Dhá Mhíle Fiche a Cúig.

                                                            PROINSIAS MAC A’ BHAIRD
                                                                               Sirriam (mall)ghníomhach

God Save The King!

Deasghnátha na Cúirte

Ní léifidh aon fhinné níos mó ná dhá dhán mar fhianaise, ach bíodh an tríú ceann réidh aige ar eagla nach mbeidh rannpháirtíocht shásúil ó fhilí sásúla ann lá na Cúirte.

Ní gá don fhinné cloí le téama na Cúirte agus ní gá don fhinné dán dá chuid féin a aithris ach iarrtar ar gach finné a bheith sa tseomra cheart.

Is nós don ghiúiré bualadh bos a thabhairt d’fhinné nuair a bheidh fianaise tugtha aige. Ní nós bualadh bos a thabhairt agus an finné i lár aithrise [ach amháin sa chás go maslaítear lucht uabhair ar bhealach nuálach turgnamhach].

Seachnaítear an caoineadh agus an t-olagón ach amháin sa chás go mbíonn tubaiste mhór náisiúnta nó pearsanta ann maidin na Cúirte. Beidh sé de dhualgas ar oifigigh na Cúirte sainmhíniú a dhéanamh ar a bhfuil i gceist le tubaiste. Ní aireofar LGFA Dhún na nGall, tacsaithe Bhéal Feirste ná Jim Gavin ina thubaiste phearsanta nó náisiúnta.

Bronnfar dram uisce beatha, crág duilisc agus pins snaoisín ar gach finné a thugann fianaise shásúil. Bronnfar buidéal Cognac, caviar agus líne cócaoin ar fhinné a chuireann an giúiré ag gáire os ard.

Ar iarratas i scríbhinn ó ⅔ den ghiúiré a fhaightear 6 mhí roimh dháta na Cúirte, cuirfear aistriúchán comhuaineach ar fáil sna teangacha seo a leanas: Ultais, Gàidhlig, Gaelg, Gaelscoilis, Cant, agus Gaelic Bhóthar na bhFál.

Ceadaítear éirí in airde, éirí ar tháblaí agus éirí amach ach ní cheadaítear éirí suas ar bhaill eile den ghiúiré [a fhad is a bhíonn gnó na Cúirte ar siúl].

Beidh sé de chead ag an ghiúiré finné a cheistiú. Muna bhfaightear freagra sásúil, beidh sé de chead ag an ghiúiré a gcuid seanfháinní óir a chaitheamh ar an fhinné.

Taispeántar an meas is dual d’oifigigh na Cúirte agus beannaítear go cuirtéiseach leo. Tá cead ag finné deoch mheisciúil a cheannach d’aon oifigeach roimh, i rith nó i ndiaidh imeachtaí na Cúirte agus ní fhéachfar air sin mar bhreab. Ní gá d’oifigigh na Cúirte a bheith cáilithe in aon rud fónta, ach is gá dóibh a bheith beo agus fá scread asail de láthair na Cúirte.

Tá cead ag finné a chuid fianaise a chanadh, ach ní mór glór ceolmhar binn a bheith aige. Seachnaítear na mionghléasanna agus an Hip Hop.

Ceadaítear don ghiúiré tuilleadh rialacha a chur leis an liosta seo agus nósanna nua a bhunú gan choinne.

An Chúirt Filíochta - Oireachtas na Samhna 2024

Mar is eol daoibh, a léitheoirí, is ócáid bhliantúil í An Chúirt Filíochta ag Oireachtas na Samhna agus beidh sí ar siúl i gCill Airne arís i mbliana. Tá barántas na bliana seo faighte agam ón Sirriam Gníomhach, Proinsias Mac a'Bhaird, mar a fheicfidh sibh, thíos. 

Aiféala orm faoin moill leis an mbarántas agus le 'Deasghnátha na Cúirte,' ach geallaim daoibh (le cúnamh Bé) go mbeidh Proinsias, Bríd Ní Mhóráin agus mé fhéin ag an gCúirt Filíochta i gCill Airne ar an Satharn, 2 Mí na Samhna, ag 1.30in, mar chualamar go mbeidh neart fíona filí i láthair agus go gcaithfear súil a choinneáil deis a thabhairt dóibh a gcuid dánta a aithris.

I dtaca leis seo, iarrtar oraibh peann a chur le pár, a chairde, agus dán nó dhó a chumadh agus a sheoladh chuig an sirriam gníomhach ag pmacabhaird ag gmail.com, roimh dheireadh na míosa seo, más féidir, le deis a thabhairt dó na socruithe teicneolaíochta a dhéanamh; sin, ar ndóigh, más mian leat go mbeadh do dhán/dánta le feiceáil ar an scáileán taobh thiar díot agus tú i mbun aithrise. 

Ar ndóigh, ní gá cloí le téama na cúirte mar atá luaite sa bharántas, agus ní gá dán a scríobh le cead isteach a fháil; cuirtear fáilte roimh lucht aithrise agus lucht éisteachta, fad is go gcloíonn chuile dhuine leis na deasghnátha (féach thíos.) Ach, má bhíonn fonn aithrise ort, agus gan deis agat an clúdach donn le hairgead dán ann a thabhairt do Phroinsias, roimh ré, fág d'ainm liom fhéin nó le Bríd ag láthair na Cúirte, agus cuirfear d'ainm ar an liosta. 

Ar ndóigh, beidh braon uisce beatha, pinse snaoisín agus duilisc ann do na filí, agus sóláistí ar fáil i ndiaidh na Cúirte. Ní féidir liom tada a chinntiú faoin gcaviar, faoin gcognac ná faoin líne chócaoin, mar ní thabharfaidh an Sirriam cead dom fhéin ná do Bhríd iad a bhlaiseadh dháileadh. 

Ár mbuíochas le Foras na Gaeilge as a gcuid urraíochta, agus le lucht an Oireachtais as a gcuid tacaíochta. Táim ag súil go mór le bhur gcuideachta, a chairde na filíochta!

******************************

                                                                  Barántas

Do Bhaird, Filí agus Ollaimh Bhanbha, beannachtaí!

Whereas, tá cumhacht ghlór an duine ídithe, Maca Míle agus pobail mhacánta na cruinne den bharúil nach dtugtar ach cluas bhodhar dá dtuairimí, dá n-achainní, dá ngearáin.

Be it known, go bhfuil an domhan á réabadh ag cogadh éagórach, go bhfuil faisistigh dhúchasacha ag éirí inár measc agus go bhfuil céad míle doicheall déanta dár bhfáiltí.

Whereas, muirníonn Éigse Éireann an chóir agus is olc leis an bhréag. Ba ghnás ag dámhchuire Fódla ón chianaimsir anall glór a thabhairt don bhalbhán, misneach a bhronnadh orthu siúd ar easpa dóchais. Cén comhairle chaoin a bhronnfaidh sé anois ar chine Oileán na bhFionn, cén focail mheáite a roinnfidh sé ar Ghaelaibh ársa agus ar Ghaelaibh úra leis an dóchas a mhúscailt iontu an athuair?

Ordaítear duit, subpoena ad testificum, fianaise a thabhairt os comhair Cúirte a eagrófar ar an tSatharn, an dara lá de mhí na Samhna i gCill Airne ag 1.30 pm, maidir le deachtóireacht, doicheall agus dóchas.  

Tugtha faoi mo lámhsa [le húdarás incheistithe] ar an lá seo, an t-ochtú lá de Dheireadh Fómhair, Bliain ár dTiarna Dhá Mhíle Fiche a Ceathair.  

                                                     PROINSIAS MAC A’ BHAIRD

                                             Sirriam (mall)ghníomhach

God Save The King! (agus go maire Camilla)

***********************

Deasghnátha na Cúirte

 Ní léifidh aon fhinné níos mó ná dhá dhán mar fhianaise, ach bíodh an tríú ceann réidh aige ar eagla nach mbeidh rannpháirtíocht shásúil ó fhilí sásúla ann lá na Cúirte.

Ní gá don fhinné cloí le téama na Cúirte agus ní gá don fhinné dán dá chuid féin a aithris ach iarrtar ar gach finné a bheith sa tseomra cheart.

Is nós don ghiúiré bualadh bos a thabhairt d’fhinné nuair a bheidh fianaise tugtha aige. Ní nós bualadh bos a thabhairt agus an finné i lár aithrise [ach amháin sa chás go maslaítear polaiteoir ar bhealach nuálach turgnamhach].

Seachnaítear an caoineadh agus an t-olagón ach amháin sa chás go mbíonn tubaiste mhór náisiúnta nó pearsanta ann maidin na Cúirte. Beidh sé de dhualgas ar oifigigh na Cúirte sainmhíniú a dhéanamh ar a bhfuil i gceist le tubaiste. Ní aireofar díolúintí teanga, tithe saoire sa Ghaeltacht ná ceartúsáid an chlásail choibhneasta ina thubaiste phearsanta nó náisiúnta.

Bronnfar dram uisce beatha, crág duilisc agus pins snaoisín ar gach finné a thugann fianaise shásúil. Bronnfar buidéal Cognac, caviar agus líne cócaoin ar fhinné a chuireann an giúiré ag gáire os ard.

Ar iarratas i scríbhinn ó ⅔ den ghiúiré a fhaightear 6 mhí roimh dháta na Cúirte, cuirfear aistriúchán comhuaineach ar fáil sna teangacha seo a leanas: Ultais, Gàidhlig, Gaelg, Gaelscoilis, Cant, agus Gaelic Ghaoth Dobhaí.

Ceadaítear éirí in airde, éirí ar tháblaí agus éirí amach ach ní cheadaítear éirí suas ar bhaill eile den ghiúiré [a fhad is a bhíonn gnó na Cúirte ar siúl].

Beidh sé de chead ag an ghiúiré finné a cheistiú. Muna bhfaightear freagra sásúil, beidh sé de chead ag an ghiúiré a gcuid seanfháinní óir a chaitheamh ar an fhinné.

Taispeántar an meas is dual d’oifigigh na Cúirte, agus beannaítear go cuirtéiseach leo. Tá cead ag finné deoch mheisciúil a cheannach d’aon oifigeach roimh, i rith nó i ndiaidh imeachtaí na Cúirte agus ní fhéachfar air sin mar bhreab. Ní gá d’oifigigh na Cúirte a bheith cáilithe in aon rud fónta, ach is gá dóibh a bheith beo agus fá scread asail de láthair na Cúirte.

Tá cead ag finné a chuid fianaise a chanadh, ach ní mór glór ceolmhar binn a bheith aige. Seachnaítear na mionghléasanna agus an Hip Hop.

Ceadaítear don ghiúiré tuilleadh rialacha a chur leis an liosta seo agus nósanna nua a bhunú gan choinne.

Grianstad an tSamhraidh

Cé go raibh an clog, agus mo cholainn, ag insint dom, aréir, go raibh sé in am dom dul a luí, bhí gile an lae ag cur dallamullóg ar mo chloigeann bocht, agus bhog an tráthnóna go hoíche, i ngan fhios dom. 

Amárach, ar an 21 Meitheamh, beidh an lá is faide den bhliain ann, lá ar a dtugtar grianstad samhraidh. Dar leo ar Vicipéid, 'soilsíonn an ghrian níos faide' ar an lá sin 'ná ar aon lá eile i rith na bliana.' 

Déanann sé sin ciall, agus tá an scéal inste agam do mo cholainn anois, sa chaoi nach mbeidh, ahem, aon mhíthuiscint idir í féin agus mo chloigeann, ar ball. 

Tráthnóna inniu, tháinig mé ar an alt an-deas seo, faoi 'Grianstad an tsamhraidh agus treo nua', alt a scríobh an Dochtúir Cathal de Paor san Irish Times, anuraidh. Mholfainn daoibh an t-alt a léamh, a léitheoirí, más mian libh cúpla rud sa bhreis a fhoghlaim faoin lá.

Pé scéal é, thug mé suntas, ach go háirithe, don mhéid a scríobh sé faoin bhfocal sin 'grianstad' mar, dar leis, ní 'stad' a tharlaíonn ar chor ar bith, ach 'an domhan a bheith tosaithe ar dhul i malairt de threo.'  Dar leis,

'Is iad na gluaiseachtaí seo a thugann dúinn na séasúir, grianstad an tsamhraidh agus an gheimhridh, maraon le cónocht an fhómhair agus an earraigh, nuair a bhíonn an lá agus an oíche ar chomhfhad.'

Ní faoin ngrianstad amháin a bhí sé ag scríobh, go deimhin. Tá smaointe deasa aige faoi am, agus faoin saol; gur gá, b'fhéidir, 'an saol a thuiscint mar phatrún...Timthriall, seachas triall.' 

Ábhar machnaimh ansin daoibh, a léitheoirí. Is féidir alt Chathail a léamh anseo. Bainigí sult as, agus as grianstad an tsamhraidh, amárach. 

******

Ó tharla cúrsaí ama faoi chaibidil aige san alt, seo chugaibh dán beag uaimse, ó mo leabhar 'Mise Áine; An Bhean Istigh,' mar aon le blagmhíreanna suimiúla ó Róislín, faoin ngrianstad agus na séasúir, le léamh anseo. 

Neadió Teilifís Áine

Mar a fheicfidh sibh, ó na blagmhíreanna atá scríofa agam ar an ábhar roimhe seo (anseo) agus ó na físeáin atá curtha agam ar YouTube go dtí seo (anseo) tá teachín éan againn, ar chúl an tí, anseo i gCeann Scríbe.

Le blianta beaga anuas, tá sé de nós agam súil a choinneáil ar na héin (tá ceamara an teachín éan ceangailte le teilifís na cistine) ach, anuraidh, agus arú anuraidh, níor chuir aon éan faoi sa teachín, faraor. 

I mbliana, tá teachín nó dhó eile crochta againn, ar chrainn eile, ar chúl an tí; ceann amháin eile le ceamara istigh ann, mar atá sa seanteachín, agus cúpla teachín éan ar a bhfuil cuma dheas...tá siad ildathach, tarraingteach, ach ní bheidís áisiúil, mar a déarfá. Bhuel, sin mar a cheap mé, pé scéal é.

Go dtí seo, i mbliana, mar a fheicfidh sibh thuas, níl aon éan le feiceáil i gceachtar den dá theachín ina bhfuil ceamaraí, ach, coicís ó shin, chonaic mé meantán mór ag breathnú orm, trí fhuinneog na hoifige, agus,

ansin, thosaigh sé ag breathnú isteach sa teachín éan ildaite, agus,

ansin, isteach leis, ar feadh soicind nó dhó; á thomhas, b'fhéidir.

Ní fhaca mé dé ná deatach air, ó shin, ach, má thagann sé ar ais, beidh mo cheamara réidh san oifig agam, mar níl aon cheamara istigh sa teachín ildathach sin, faraor. 

An mbeidh tionóntaí nua againn i mbliana? Beidh le feiceáil.

Gaeilge agus an Ghaeltacht

Tá neart scríofa agam ar ábhair na Gaeilge agus na Gaeltachta cheana, mar shampla, tá Scéal Ghaeilge Bhocht anseo, scéal Gaeltacht Faoi Bhláth anseo, scéal Na Daoine Béarla anseo, Ceacht Le Foghlaim anseo; ach is é mo scéilín An Dáileadh 's An Dealú a rith liom, ar maidin, agus mé ag léamh na dtráchtanna, thall ar tuairisc.ie, faoin scéal 'An Ghaeltacht fágtha 'gan Roinn' den chéad uair ó 1956...' anseo. 

Anois, níl a fhios agamsa céard a dhéanfaidh Leo Varadkar (lena 'polasaí láidir Gaeilge') ná Joe McHugh ('an 'giolcaire is Gaelaí' ar Twitter') faoin nGaeilge agus faoin nGaeltacht, ach is dóigh liom go mbeadh sé go deas dá dtabharfadh lucht labhartha/scríofa na Gaeilge inár measc, taobh istigh agus taobh amuigh dá nGaeltachtaí, deis don bheirt acu tabhairt faoin jab, sula dtosófar ag caitheamh anuas orthu.  

Tá sé ráite agam cheana, mar dhuine a tógadh le Béarla i gceantar Gaeltachta, gur ionann Gaeltacht, i mo thuairim, agus an áit sin ina labhraítear, agus ina mbaintear úsáid as, an Ghaeilge le meas, go laethúil, go nádúrtha agus go rialta. 

Gaeilge mo chéad rogha, mar theanga, anseo i gCeann Scríbe, agus is i nGaeilge amháin a labhraím le mo gharpháiste, ó rugadh é. Tá sé ina chónaí thar lear. Tá ár nGaeltacht fhéin eadrainn. 

Fágfaidh mé faoi Leo agus Joe é na Gaeltachtaí a aimsiú, agus a chothú, de réir mar is gá. Go n-éirí go geal leo! Beidh le feiceáil. 

Oíche Chiúin

Scéal an mhainséir thuas le léamh anseo. 

Go raibh Nollaig mhór mhaith agaibh, a chairde. 

Cé Mise?

Is Mise Áine, agus is heitrighnéasach mé!

Sea, sin agaibh an fhírinne, anois, a léitheoirí. Diabhal locht agam air, an dtuigeann sibh…is mar sin a tháinig mé isteach sa saol, agus is mar sin atáim. Sin mo nádúr, agus ní féidir liom dlíthe mo nádúir a sheachaint.

Tharla sé gur thit mé i ngrá le fear…bhuel, ahem, thit mé i ngrá go minic, thar na blianta…ach is le fir amháin a thit mé i ngrá, agus, mar a tharlaíonn sé, bhí cearta ar leith agam, cearta a lig dom duine de na fir sin a phósadh.  Rud a rinne mé. Blianta fada ó shin. Am a raibh cuid de na dlíthe ar an liosta seo fós i bhfeidhm, agus ag dul i gcoinne chearta na mná seo.

Ní raibh comhionannas ann, an dtuigeann sibh.

Chuir sé fearg orm, ar bhealach, gur baineadh mo chearta díom, ach ní raibh de rogha agam, an t-am sin, ach glacadh le dlíthe teoranta traidisiúnta na tíre seo. Bhí sé i bhfad níos deacra ar na mná a chuaigh romham, na créatúir.  

Tá daoine sa tír seo agus, fós, níl na cearta céanna acusan agus atá agamsa anois. Tá a nádúr féin acu, an nádúr lenar tháinig siad isteach sa saol, nádúr nach féidir a sheachaint. 

Faraor, tá dlíthe fós ann nach dtugann na cearta céanna dóibhsean agus atá agamsa, anois.  Ní maith liom gur amhlaidh atá an scéal. Seanscéal agus meirg le glanadh de, i mo thuairim.

Amárach, beidh mé ag vótáil ‘Tá!’  

Focail Liom Focail Leat

Roinnt blianta ó shin, chuir Dennis ceist orm cén leagan Gaeilge a bheadh agam ar 'cat's whiskers,' agus 'ribí féasóg cait' an freagra a fuair mé ó dhuine éigin, áit éigin, ag an am.  

An lá faoi dheireadh, tharla sé go raibh mé ag labhairt leis An Dómhnallach, agus chuir mé ceist uirthi faoin bhfocal sin 'whiskers' -  Mí na gCroiméal, atá ann, an dtuigeann sibh, agus b'fhéidir go raibh an t-ábhar sin faoi chaibidil againn. 

Ar aon nós, 'guairní/guairí' an focal a chuala sí, ó dhuine éigin, áit éigin...'guairní/guairí an chait' nó 'guairní/guairí cait'...iad le feiceáil go breá soiléir ar Shióg s'againne, thuas. 

Tá an focal 'guaire' le feiceáil anseo, ar www.focloir.ie, mar aistriúchán ar an bhfocal 'whisker,' agus is 'bristle' an leagan Béarla atá ar an bhfocal 'guaire' in WinGléacht, mar sin cé as ar tháinig an focal 'guairní' meas tú...seanleagan dúchasach, b'fhéidir?  Táim den bharúil gur 'guairí' an focal a dúradh. 

Bhuel, in WinGléacht, tá an focal 'guairneach' agus is 'awn (of barley)' atá i gceist leis, mar fhocal. Má bhreathnaíonn sibh ar an bhfocal sin 'awn' in www.dictionary.reference.com, feicfidh sibh na focail 'beard of wheat, barley...any similar bristle' luaite, agus, ó na grianghraif anseo, tá 'guairneacha' nó b'fhéidir 'guairí,' le feiceáil ar shifíní eorna, gan dabht ar bith. 

Agus, ó tharla an focal 'beard' luaite agam, tá an leagan Gaeilge 'féasóg' ann, ar ndóigh, ach ní raibh a fhios agam, go dtí anocht, go bhfuil an focal 'ulcha' ann, mar aistriúchán Gaeilge ar 'beard' chomh maith. 

Meas tú, arsa mé féin liom féin, an bhfuil baint ar bith ag an bhfocal sin leis an bhfocal 'ulchabhán'...nó le 'ceann cait' b'fhéidir...hmmm....

Tábhacht an Cheannteidil

Is cuimhin liom, roinnt blianta ó shin, nuair a scríobh mé blagmhír faoin gceannteideal Black Babe, chuir sé iontas orm an méid tráchta a tharraing sé isteach ar mo bhlag; gan sa mhéid a scríobh mé ach, ahem, scéilín soineanta faoi mo charr bocht. 

Ar maidin, nuair a chonaic mé, ar news.google.ie, ceannteideal ón Indo,  I'm not Roy Keane's father, he can say what he wants' (focail a dúirt Martin O'Neill, más fíor), bhuel, rith sé liom go mbainfeadh a leithéid de theideal geit nach beag as duine nó dhó, gan, ahem, trácht ar an ngeit a bhainfeadh sé as máthair bhocht Roy.

Pé, ahem, scéal é, tá seans ann go mbíonn na ceannteidil á scríobh ar an gcaoi sin chun léitheoirí a mhealladh - rud, ahem, nach ndéanfainn féin go brách, ar ndóigh - ach táim den bharúil go bhfuil ceannteideal nó dhó eile a scríobhtar agus d'fhéadfadh sé gur 'headlines gone wrong' atá iontu, mar a fheicfidh sibh ar an suíomh Gréasáin seo.

Go maire sibh an nuacht, a léitheoirí! 

Nósanna na mBlagálaithe

Bhuel, an bhfuil sé déanta agaibh fós, a léitheoirí? 

An bhfuil bhur ngrianghraf tógtha agaibh, agus seolta agaibh chuig an dream thall i Nós, don chomórtas atá a reáchtáil acu? Níl le déanamh agaibh ach 'grianghraf suimiúil a ghlacadh díbh féin agus sibh ag léamh NÓS in áit ar leith' - simplí, nach bhfuil! 

An n-aithníonn sibh aon duine sa ghrianghraf thuas, grianghraf a tógadh taobh amuigh d'fhoirgneamh Oideas Gael, i nGleann Cholm Cille, aréir? 

Sea, sin, ahem, Mise Áine ar chlé, Karen (Íomhá an Lae) i lár báire, agus Réaltán (Turas Ailse) ar dheis; Mike (Cainteoir Doofus) a bhí taobh thiar den cheamara - blagálaithe muid uilig, ag baint suilt as an gcraic agus as an aimsir álainn i nGleann Cholm Cille inné. 

Agus, bhíomar ag léamh Nós, ar ndóigh! 

Cá mbeidh tusa ag léamh do cheannsa, a léitheoir? 

Tá agat go dtí an 16 Lúnasa le d'iarracht a sheoladh chucu thall i Nós, ag comortas@nosmag.com; nó do ghrianghraf a chur chucu ar Twitter, nó a chur ar an leathanach Facebook atá acu, mar a rinne mise. 

Tuilleadh eolais faoin gcomórtas le fáil anseo. 

Smaointe ag Rith

Ar maidin, agus mé ag léamh an leabhair Seanfhocla Chonnacht, bhí Sióg ina luí le mo thaobh; go deas sona socair sásta, an bheirt againn.

Ansin, chuala Sióg ceol éin, a bhí ag teacht tríd an bhfuinneog oscailte, agus chuir sé cluas air féin ar an bpointe. An dúchas ag briseadh trí chluasa an chait, is dócha, arsa mé féin liom féin.

Ar aon nós, thosaigh mo smaointe ag rith. Blianta ó shin, lá dá raibh mé féin agus An Garraíodóir ag breathnú ar chuain coileán, thug mé faoi deara go raibh coileán amháin acu le heireaball fada air, rud nach raibh ar na coileáin eile.

Insíodh dom, ag an am, go mbíodh eireabaill fhada ar an gcineál sin coileán tráth den saol, ach go raibh a n-eireabaill á sciotadh leis na cianta agus, dá thoradh sin, rugadh formhór dá gcineál gan eireaball anois.

Céim éabhlóide, seans, an smaoineamh a rith liom an lá úd, ach amháin gur éirigh le cuimhne na bunghéine an t-eireaball fada ar leith sin a thabhairt léi fós, shílfeá, rud a d’fhág an coileán nuabheirthe úd lena eireaball éagsúil. Meas tú an féidir ‘éagsúil’ a thabhairt ar an ní sin atá, i ndeireadh an tsaoil, dúchasach?

Giota faoi Lamarkism nó faoi nithe eipiginiteacha le léamh anseo agus anseo, más rud go bhfuil fonn ort roinnt taighde a dhéanamh ar an ábhar, a léitheoir. Ní raibh caife na maidine agam féin fós, an dtuigeann sibh, mar sin níl fonn taighde orm.

I, ahem, leaba an taighde sin, díreoidh mé m’aire ar chúpla seanfhocal ón leabhar thuasluaite, ó tharla é i mo lámh agam – bhuel, níl sé i mo lámh agam agus mé ag clóscríobh, mar a thuigfeá, ach tá an leabhar in aice láimhe, agus fuair mé na seanfhocail seo a leanas faoin gceannteideal, Dúchas:

An rud atá beirthe sa bhfuil is deacair a bhaint as an bhfeoil.


An rud atá sa bhun bán, tá sé sa bharr glas.


Is mar a shiúileas an seanphortán is ea a shiúileas an portán óg.


An fíon a bhíos sa mbaraille, fanann cuid de sna cláir.


Bionn beirt in aon bhroinn is ní hionann iad.


Is deacair lacha a bhá.


Dá airde a theas an priompallán sa lá, i gcac a chaitheas sé an oíche.


Is fusa deoch a bhaint as sruth ná greim as cloch.


Ní buí ón ngréin ach buí ó nádúr.

Oireachtas na Samhna 2012 - Na Seastáin

Cé nach bhfaighim deis cuairt a thabhairt orthu uilig, bainim sult as na seastáin, i Halla na Seastán, ag an Oireachtas. Tugann siad deis dom eolas a fháil ar scéimeanna nua, leabhair nua, táirgí nua agus mar sin de. 

Seo chugaibh cuid acu, agus is féidir tuilleadh eolais a fháil fúthu ach brú ar na nascanna idirlín atá aibhsithe i ngorm agam, faoi na grianghraif éagsúla seo a leanas: 

Tháinig mé ar na táirgí sin thuas ag seastáin siopacultúr.com, dream ag a bhfuil an siopa Gaeilge Cult Úr, in Ionad Siopadóireachta Cathrach Ard Mhacha, ar Shráid Thomáis in Ard Mhacha. Ar fhaitíos nach bhfuil sibh in ann an bhileog eolais sin thuas a léamh, seo mar atá scríofa acu:

Cuideachta theoranta phobalbhunaithe agus carthanas atá i CAIRDE Teo a bhíonn ag cur na Gaeilge chun cinn trí chártaí beannachta, bronntanais, éadaí, srl a tháirgeadh agus a dhíol agus trí thograí agus imeachtaí Gaeilge a eagrú i gcomhar le scoileanna, grúpaí pobail agus eagraíochtaí cultúir.

Ní hamháin gur cheannaigh mé na táirgí Gaeilge sin thuas, (agus cén chaoi a bhféadfainn bibe ‘Is mise Áine’ a fhágáil i mo dhiaidh!), ach cheannaigh mé cártaí na Nollag, agus páipéar beartán na Nollag uathu chomh maith. 

Níl sé i bhfad ó shin ó ghlac mé síntiús leis an iris Comhar. Chuir mé scairt fóin ar an oifig (bhí mé ar thóir an eagráin ar leith sin inar scríobh Máire Ní Fhinneadha a halt iontach suimiúil, Conair na nDriseacha – alt ar fiú é a léamh, i mo thuairimse, más rud go bhfuil suim agat i slánú na Gaeilge sna Gaeltachtaí éagsúla) agus bhí an Feidhmeannach Riaracháin agus Gnó san oifig, Elly Shaw, an-chuidiúil ar fad.

Dá bhrí sin, bhí áthas orm go raibh deis agam bualadh le hElly chuidiúil fhaisnéiseach ag seastán Comhar. D’inis sí dom faoi Comhar Óg, iris liteartha na n-óg, iris ina bhfoilseofar dhá eagrán le gearrscéalta, filíocht, ailt srl., ó dhaltaí iar-bhunscoile; an mhí seo agus i Márta na bliana seo chugainn.

Bronnfar duaiseanna agus íocfar táillí leo, mar sin scaip an scéal, a léitheoirí! Tuilleadh eolais ó iriscomhar@gmail.com. 

Bhí seastán ag an RCEF, an Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta i dTuaisceart Éireann. Fuair mé a mbileog eolais, Cad é do Thuairimse?, bileog a insíonn dúinn go bhfuil an RCEF, atá faoi chúram an Aire Carál Ní Chuilín, ‘ag déanamh comhairliúchán poiblí’ le tuairimí á lorg acu ‘maidir lena straitéis dréachta le forbairt na Gaeilge a chosaint agus a fheabhsú.’

Tá agaibh go dtí 27 Samhain 2012 teagmháil a dhéanamh le Foireann na Straitéisí Teanga ann (pdf 408 kb) le ‘freagairt a thabhairt ar an phróiseas comhairliúcháin’ nó scríobh ríomhphost chucu ag consultation@dcalni.gov.uk.

Fuair mé a leabhrán eolais, Líofa 2015, leabhrán ina bhfuil iarracht déanta ag an RCEF ar gach eolas a chur ar fáil ann maidir le ranganna agus cúrsaí Gaeilge atá ar fáil i dTuaisceart Éireann, le go mbeidh foghlaimeoirí na Gaeilge in ann bheith líofa faoin mbliain 2015, más mian leo. Is féidir clárú le Líofa anseo. 

Tá Oideas Gael ar an bhfód le fada, ‘cúrsaí Gaeilge agus laetha saoire cultúrtha’ á gcur ar fáil acu le os cionn cúig bliana is fiche, creid é nó ná creid. D’fhreastail mé féin ar chúrsa nó dhó ann thar na blianta, go deimhin, agus bhain mé an-tairbhe astu. Is féidir clárú do na cúrsaí éagsúla anseo. 

Fuair mé an mála deas thuas ag seastán Bhord na Gaeilge/UCD, áit a raibh eolas ar Scéim Chónaithe Bhord na Gaeilge (pdf 5.78MB) le fáil ó Ailbhe álainn na gruaige rua.

Is scéim í Scéim Chónaithe Bhord na Gaeilge a bunaíodh ‘chun neartú agus tógáil a dhéanamh ar úsáid na teanga ar champas…Bíonn deis ag mic léinn de chuid réimsí éagsúla léinn maireachtáil agus obair le chéile as Gaeilge…Tairiscíonn Bord na Gaeilge 24 scoláireacht do mhic léinn atá líofa sa Ghaeilge agus a dteastaíonn uathu í a chur ar a aghaidh le tograí nua.’

Más rud é go bhfuil aithne agaibh ar aon dalta ardteistiméireachta, nó fiú má tá aithne agaibh ar aon mhac léinn atá ag freastal ar Choláiste Ollscoile Baile Átha Cliath cheana féin, ar mhaith leis/léi iarratas a dhéanamh ar cheann de na scoláireachtaí seo, is féidir an fhoirm iarratais a fháil anseo. 

Lena bhfeachtas Glac Leis, deirtear ar a suíomh idirlín go bhfuil Conradh na Gaeilge ‘ag cur daoine óga ar an eolas faoina gcearta teanga sa bhaile agus san Eoraip.’

Ar ndóigh tá Conradh na Gaeilge ag plé le cur chun cinn na Gaeilge le fada an lá, mar is eol dúinn, agus ceapaim féin go bhfuil an lámhleabhar thuas, a fuair mé óna seastán, an-tarraingteach ar fad. Deirtear ann go bhfuil ‘eolas sa lámhleabhar seo ar cén áit gur féidir an Ghaeilge a úsáid agus cén fáth gur chóir í a úsáid.’

Go deimhin, táim féin den bharúil nach ndéanfadh sé dochar ar bith dá mbeadh cóip den lámhleabhar seo ag chuile Ghaeilgeoir, le go dtuigfeadh siad an tábhacht a bhaineann le ‘úsáid’ na teanga; nach ‘labhairt’ amháin a thugann beatha di. 

*****

Bhí neart seastán eile ag an Oireachtas - Breacadh, Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Coiscéim, t-léine.ie, An Siopa Leabhar, Raidió na Life - agus tuilleadh nach iad, ach ní raibh deis agam am a chaitheamh leo uilig. 

É sin ráite, tá tuilleadh le rá agam faoi abair.ie, scríobh.ie, nascanna.com; agus faoi roinnt rudaí eile a tharla ag Oireachtas na Samhna: na comórtais a chonaic mé, an Chúirt Filíochta, an clár teilifíse a chonaic mé, léacht nó dhó a chuala mé, seoladh nó dhó a tharla, duine nó dhó a casadh liom ann. 

Ar ball beag, a léitheoirí. Sos beag ag teastáil anois - uainn uilig!  

Laoithe na Féinne agus Leabhair Eile

Sí Bean an tSléibhe a d’inis dom faoin siopa leabhar Universal Books, siopa atá ar Lána na hEaglaise i Leitir Ceanainn, agus siopa inar féidir leabhair athláimhe a cheannach. 

 

David is ainm d’úinéir an tsiopa, agus ó tharla go raibh aithne aige orm ón gcéad lá a shiúil mé isteach chuige, an mhí seo caite, agus go raibh a fhios aige, ón gcuairt sin, go bhfuil suim atá agam i leabhair Ghaeilge, is eisean a d’inis dom go raibh an tseoid leabhair thuas, Laoiṫe na Féinne, faighte aige, agus é le díol aige, dá mbeadh suim agam ann.

Mar is eol do léitheoirí rialta mo bhlaganna, tá luí nach beag agamsa le leabhair, agus nuair a bhím istigh i siopaí leabhar, ní théim abhaile gan leabhar nó dhó liom. Mar a fheicfidh sibh, ón bpictiúr thíos, rinne mé amhlaidh an geábh seo. 

Bhuel, nuair a chonaic An Garraíodóir na leabhair uilig, beag nár thit an fear bocht as a sheasamh.

‘Count each one as a Mayo goal.’ arsa mé féin, sular cuireadh aon cheist orm faoi, ahem, chostas na leabhar, an dtuigeann sibh.

Ní raibh gá a thuilleadh a rá. Tá sé breá sásta anois, mar atá mé féin, a léitheoirí, le mo charnán luachmhar taighde/eolais ag méadú. Ach, is féidir margadh a dhéanamh le David, mar a rinne mise, agus b’fhéidir go bhfaighfeá cupán tae uaidh, freisin. Tá atmaisféar ar leith sa siopa sin, agus is duine cairdiúil cuidiúil é mar úinéir, feictear dom.

B’fhiú go mór súil a choinneáil ar an suíomh Facebook atá aige, mar bíonn féirín nó dhó le feiceáil ann, go minic. Is ann a chonaic mé an leabhar a gheobhaidh An Garraíodóir don Nollaig, ach, shhhh, ná habair tada leis! Ní fhaca sé é sa charnán. Ní fhaca sé ach cúil Mhaigh Eo..;-)  

Caillte sa Cheo

Dar leis an ríomhphost a fuair mé uaidh ar maidin, tá SeánÓ, ár gcomhbhlagálaí, beo beathach, ach tá sé, dar leis, ‘caillte sa cheo leictreonach’ - arís.

Tá Seán ag súil go mbeidh réiteach ar an bhfadhb 'i gceann lá nó dhó’ ach, san idirlinn, d’iarr sé orm sibh a chur ar an eolas, agus, ina fhocail féin arís, ‘an ndéarfá le muintir léite do bhlag nach bhfuil mé faoin gcré fós.’ Áthas orm é sin a chloisteáil, a SheáinÓ..:-)

Ar ndóigh, tharla an rud ceannann céanna domsa os cionn bliain go leith ó shin, mar is eol daoibh, am ar chaill mé mo bhlag, Mise Áine. Cé gur tháinig an blag sin ar ais ón gceo, faoi dheireadh, bhí an blag nua seo, Rámhaille, faoi lán seoil ag an am, agus d’fhan mé anseo.

Tá an seanbhlag fós ansin, agus is ann a fhanfaidh sé, díreach mar atá sé. Bhí sé i gceist agam é a iompórtáil chuig an mblag nua seo, ach nuair a bhrú mé ‘delete’ ar roinnt mhíreanna ar an seanbhlag coicís ó shin, sé’n chaoi ar rinneadh ‘upload’ orthu, feictear dom, agus fuair léitheoirí slám seanmhíreanna nach raibh siadsan ná mise ag súil leo. 

Tá aiféala orm faoi sin, a léitheoirí, ach ní ormsa a bhí an locht, chomh fada agus is eol dom. Ní féidir an teicneolaíocht a thrust, de réir dealraimh. As seo amach, beidh an blag Mise Áine ag fanacht mar atá sé, díomhaoin, agus beidh mise ag fanacht anseo, ag rámhaillíocht liom, mar is iondúil.

Agus, beidh SeánÓ ar ais linn go luath, tá súil agam.

Fadhb agus Toradh

Dúradh liom geábh, agus mé ag fás aníos, ‘Don’t keep looking at the problem, look for the solution!’ Dea-chomhairle a bhí ann, agus chloígh mé leis, ar feadh mo shaoil. Níor chaith mé iomarca ama ag breathnú ar aon fhadhb, agus rinne mé iarracht theacht ar réiteach éigin, chomh luath agus a d’fhéadfainn.

Is amhlaidh a chaith mé leis an bhfadhb a bhí agam le Google le trí lá anuas.  Cibé fáth a bhí acu leis, agus níl a fhios agam féin céard é, ach amháin, dar lena bhfreagraí uathoibríocha, gur thugadar ‘unusual activity’ faoi deara ar mo bhlag, chinn an comhlacht mór, Google, mo bhlag, Mise Áine, agus an ríomhphost den ainm céanna atá ceangailte leis an mblag, a chur ar ceal.

Go sealadach, is cosúil.

Líon mé amach dhá ‘Account Recovery Form’, ach diúltaíodh dóibh. Níor ghlac Google leis na sonraí pearsanta a chuir mé chucu, agus bhí neart eolais sna sonraí sin, cheap mé féin, ach dúirt na freagraí uathoibríocha uatha ‘Unfortunately, based on the information you provided, we were unable to verify that you own this account.’

Anois díreach, tar éis dhá ‘verification code’ nua a fháil ag an deireadh seachtaine, nár oibrigh dom, rinne mé iarracht eile anocht. D’iarr mé verification code nua orthu, fuair mé é ar m'fhón póca, chuir mé isteach sa leathanach cuí é, agus ‘hey presto!’ tá Mise Áine ar ais ar an bhfód!

Wú húúúúúúúúúú!

Ach, beidh mé ag fanacht anseo, a léitheoirí, ag an mblag nua seo. Cuirfidh mé an scéal sin ar mo sheanbhlag anois, agus cuirfidh mé an dá bhlag in aithne dá chéile; sé sin le rá, cuirfidh mé nasc ón gceann seo chuig Mise Áine, agus cuirfidh mé an nasc chuig an gceann seo ar Mise Áine, le go mbeidh a fhios ag na léitheoirí cá bhfuilim anois, agus cá raibh mé ag scríobh roimhe seo.  

Ach, as seo amach, beidh mo rámhaillí anseo.

Agus, as seo amach, beidh comhad cúltaca agam, agus beidh gach blagmhír uaim ag dul isteach ann, idir shean agus nua, chomh luath agus a fhoghlaimeoidh mé cén chaoi a ndéantar a leithéid. Gabh mo leithscéal, ach caithfidh mé imeacht liom anois; ar thóir ‘solution’ don fhadhb sin, an dtuigeann sibh…

Mise Áine Caillte?

Nílim cinnte céard a tharla, leis an fhírinne a rá, a léitheoirí. Tá mise, Áine, beo beathach, ach diabhal a fhios agam cá bhfuil mo bhlag, Mise Áine. Tá sé caillte agam, feictear dom.

Bhuel, mura bhfuil sé caillte, tá sé faoi mhíchumas, ar aon nós. Tá sé 'disabled' ag Google faoi láthair, ó tharla, dar leo, 'unusual activity' de shaghas éigin tugtha faoi deara acu ar mo bhlag.

Hmmm...suimiúil. Céard is 'unusual activity' ann, meas tú? Táthar ann a cheapann gur, ahem, iondúil an rud é an rud 'unusual' ar mo bhlag, ach sin scéal eile. 

Fan go bhfeice mé anois. Is fearr breathnú ar na nithe sin a rinne mé le mo chuntas blagála oíche Dé Sathairn seo caite, díreach sular chuir Google mo bhlag bocht faoi mhíchumas; ar fhaitíos gur mé féin a bhí ciontach as an 'unusual activity' sin, i ngan fhios dom féin, an dtuigeann sibh.

Bhuel, bhí mé i mo shuí ag mo ríomhaire, agus phostáil mé an bhlagmhír thíos, Tá Sé Ar Ais, ar mo bhlag, Mise Áine. Fadhb ar bith leis sin, cheapfá. Ach, b'fhéidir gur cheap Google gur ag tagairt do Terminator éigin a bhí mé, agus gur le Arnold an lámhainn ar an gcrann?

Nó, b'fhéidir go raibh faitíos orthu go raibh Arnold ar tí 'unusual activity' de shaghas éigin a dhéanamh, agus go raibh siad ag iarraidh stop a chur leis in am? Deacair a rá.

Ansin, léigh mé na blaganna eile, go bhfeicfinn an raibh a dhath suimiúil á rá acu, agus d'fhág mé trácht nó dhó, ar bhlag nó dhó, más buan mo chuimhne, agus mar is iondúil liom. Táim fiosrach, agus barúlach, mar is eol daoibh, a léitheoirí rialta - más ann daoibh a thuilleadh, mar léitheoirí!

An é nár thaitin mo thrácht le Google, agus mé ar mo thuras fiosrach barúlach timpeall na mblagsféar? Nó, an raibh rud éigin neamhghnách ag tarlú ar mo bhlag, i ngan fhios dom? Cé aige a bhfuil a fhios? Níl a fhios agamsa, ach tá a fhios agam nach bhfuil fáil agam ar Mise Áine faoi láthair, faraor.

Mo chuimhne, táim ag brath ar mo chomhbhlagálaithe, agus oraibhse ar Facebook agus ar Twitter, a leanann mo rámhaillí rialta, an scéal a scaipeadh faoi mo bhlag nua, Rámhaille, mura miste libh. Diabhal a fhios agam an bhfaighidh mé mo sheanbhlag, Mise Áine, ar ais, ar chor ar bith, agus ní féidir liom bheith gan bhlag, ó tharla faitíos orm go mbeadh sibh uaigneach i m'uireasa, mura mbeinn ag rámhaillíocht liom. Sea.

Pé scéal é, chuir mé blagmhíreanna na bliana seo ar an mblag nua seo inniu, ó tharla fáil agam orthu ó shuíomh "Gaeilge" via Aonghus, bail óna Ché air! Déanfaidh mé iarracht na seanmhíreanna uilig a fháil ar ais, má fhéadaim, dé réir a chéile. Tá siad uilig le fáil ar an suíomh sin le hAonghus, ach ní féidir iad a aimsiú in aon áit eile, ag an am seo.

Moladh agam daoibh, a chomhbhlagálaithe - sábháil bhur mblagmhíreanna uilig anois, más mian libh gan iad a chailleadh! Tuilleadh uaim ar an ábhar seo amach anseo.

Beidh mé ag obair ar an mblag seo go rialta, agus tá súil agam na naisc uilig a chur ar fáil air go luath, idir naisc nuachta, naisc don fhoghlaimeoir, agus naisc úsáideacha eile; mar a bhíodh agam ar Mise Áine.

As seo amach, is anseo a bheas mé, a léitheoirí. Tá fearadh na fáilte romhaibh teacht isteach i mo Chomhluadar, ar thaobh na láimhe deise ansin, agus bhur hataí a chrochadh ann, más mian libh. Nó, buail isteach chugam anseo, ó am go chéile.

Ba mhór liom bhur gcuideachta ar mo bhlag nua.