Míshástacht

Seans maith go bhfuil aithne agat ar a leithéid de dhuine agus cancrán - an duine sin nach bhfeiceann ach an ghloine leathlán, agus a déarfadh chomh sciobtha céanna nach é an leacht atá sa ngloine leathlán sin a bhí uaidh ar an gcéad dul síos! I bhfocla eile, ní féidir é a shásamh. Ach amháin, b’fhéidir, má chastar é ar chancrán eile. Ansin, bheadh an bheirt acu ag sciolladh agus ag feannadh, ceann ag baint bairr den cheann eile, iad sona sásta i gcomhluadar a chéile. É sin ráite, seans nach n-admhóidís go raibh siad sona sásta; ní ligfeadh an cantal dóibh sonas a aithint ná a admháil, sílim.   

Fadó agus muide óg, an chlann ar fad inár suí chun boird am dinnéir, bhíodh caint agus comhrá eadrainn faoi seo ‘gus siúd. Go minic, bhíodh scéalta comhaimseartha faoi chaibidil a’inn agus d’éistfeadh m’athair is mo mháthair linn ag cabaireacht, gan mórán le rá acu ach amháin nuair a cheap siad go raibh duine a’inn ag dul thar fóir lenár mbreithiúnas. Is ansin a chloisfeá an glór stuama tuisceanach ag rá,

‘Ar shiúl tú i mbróga an duine sin, riamh?’

Chuidigh báúlacht agus dea-chroíúlacht mo thuismitheoirí liom, go mór, thar na blianta. Thuig mé, luath go maith i mo shaol, go gcaithfinn a bheith fíor chúramach faoin mbarúil a thabharfainn, nó faoin scéal a d’inseoinn faoi shaol éinne eile, mar nár shiúl mé riamh ina bhróga. Teastaíonn cúram nuair nach léir scéal ina iomláine. Ní féidir linn a bheith cinnte céard atá ag tarlú i saol duine ar bith, cén easpa atá ina shaol, fiú má shíleann muid fhéin a mhalairt. Is minic a chloistear ‘money follows money’ ráite nuair a bhuann duine duais airgid, ach an féidir a bheith cinnte go raibh an buaiteoir saibhir roimh a bhua? Cá bhfios dúinn nach raibh sé domhain i bhfiacha roimhe, fiú mura raibh aon dealramh d’easpa le feiceáil? Ní mar a shíltear a bítear, go minic.

Níor bhris focal maith fiacail riamh, ach is féidir leis an leathfhírinne an-damáiste a dhéanamh. Táthar ann a chreideann gach a gcloiseann siad, nó gach a léann siad, agus roinnfidh siad an scéal le daoine eile amhail is gur fíorscéal atá ann, beag beann ar aon fhianaise ach fianaise na foinse atá díreach théis an scéal a roinnt leo. Ní theastaíonn, go minic, ach abairt dhiúltach amháin nó teoiric chomhcheilge le tine na míshástachta a fhadú. Is ar an gcaoi sin a ghríosaítear fearg, cáineadh, milleán agus locht, shílfeá.

Más fíor an seanfhocal nach mbíonn tine ach san áit a mbíonn ábhar, b’fhéidir go bhfuil sé thar am cúiseanna na míshástachta a scrúdú le gur féidir dul i ngleic leo, agus stop a chur le lucht an ghríosaithe.

Leigheas ar Dhiúltachas

Fiú mura mbím ag scríobh ar mo bhlag go rialta na laethanta Nollag seo, léim na blaganna eile, aon deis a fhaighim, mar is fánach an áit a bhfaighfeá smaoineamh, i mo thuairim féin, gan trácht ar eolas.   

Chonaic mé go raibh Dennis agus a thráchtairí ag roinnt oideas nó dhó linn le déanaí, oidis nach raibh agam an mhí seo caite nuair a bhí mé tinn le fliú fánach, faraor, ach tá na moltaí uilig, a roinneadh ar an mblagmhír sin, breactha síos agam anois, ar fhaitíos na bhfaitíos go dtiocfadh aon fhrídín fliú eile i mo threo an séasúr seo. Míle buíochas, a fheara!

Pé scéal é, agus mé i mo shuí anseo ar an tolg ar maidin, ag smaoineamh ar mo bheannachtaí, rith sé liom gur iomaí frídín ag Dia, agus go bhfuil ceann nó dhó acu ar m’aithne féin i.e. na daoine sin a bhíonn diúltach an t-am ar fad i.e. na daoine sin nach bhfeiceann dearfacht in aon áit.

Tá sé tugtha faoi deara agam nach bhfeiceann an duine diúltach dearfacht an tsaoil in aon chúinne dorcha, ná in aon scéal ná in aon scríbhinn, is cuma cén t-ádh atá air nó uirthi ina saol féin. Ídíonn an duine sin dearfacht an éisteora/léitheora, mar a bheadh súmaire ann, ag sú fhuil na dearfachta as cibé duine atá ina theannta.

Cibé scéal é, tá bealach faighte agam timpeall ar an bhfadhb/bhfrídín seo, agus táim chun m’oidis a roinnt libh, mar go bhfuil sé tugtha faoi deara agam go n-oibríonn sé, formhór an ama: mura bhfuil de rogha agat ach éisteacht leis an duine diúltach, sé sin le rá, mura bhfuil bealach éalaithe as a gcomhluadar agat, bhuel, a luaithe is a stopann siad ag caint, tosaigh tusa, a léitheoir, ag labhairt faoi nithe dearfacha an tsaoil.

Agus sibh á léamh seo, a léitheoirí, beidh cuid agaibh ag ceapadh nach n-oibreodh a leithéid de sheift go brách, ach oibríonn sé, mar nach maireann an duine diúltach gan diúltachas, agus is gearr go bhfágfaidh siad an áit nach bhfuil cluas na héisteachta diúltaí le fáil acu.

Roimhe sin, áfach, déanfaidh an diúlach diúltach chuile iarracht ar an scéal dearfach a dhéanamh diúltach, ach coinnigh tusa ort, a léitheoir, agus aimsigh ábhar dearfach áit éigin i do smaointe, agus cuir tríd an gcomhrá é, chuile sheans a fhaigheann tú. Fiú mura mbeidh ann ach ‘Is maith liom do gheansaí..,’ cuir tríd an gcomhrá é. Má leanann an diúltachas ar aghaidh, coinnigh tusa ort, a léitheoir, agus fiafraigh ‘Cár cheannaigh tú é..,’ nó ‘An maith leat milseáin..,’ – is cuma céard a déarfaidh tú, ach cuir stop leis an diúltachas, le do dhearfacht féin.

Maidin mhaith, a chairde, agus go n-éirí go geal libh!