Machnamh

De réir mar atá na blianta ag dul thart, (agus tá siad ag imeacht an-sciobtha le blianta beaga anuas, feictear dom), déanaim iarracht gan a bheith cantalach, gan mo racht a ligean amach taobh amuigh de mo bhéal, gan a bheith róchorraithe. Ní hé go gceapaim gur binne béal ina thost, ach tá faoiseamh ar leith ag baint le suaimhneas na socrachta. 

Nuair a bhuail mé le haois an phinsin, chroith mé lámh léi, chuir mé fáilte roimpi agus lena híocaíocht sheachtainiúil. Thug mé faoi deara nach ciall a thagann ina teannta, go minic, ach cibé scéal é, táimse faighte níos séimhe ionam fhéin, ceapaim. Glacaim leis go bhfuil nithe ann nach féidir liom a athrú; gur fearr, in amanna, nithe móra beaga a ligean tharam, agus gur fearr gan deis a thapú gan mo thaighde a bheith déanta agam roimh ré. 

An méid sin ráite, thosaigh mé ag blagáil beagnach fiche bliain ó shin le go mbeadh glór na mná meánaoisí san áireamh i gcumarsáid na Gaeilge, ar líne. Cuireann sé áthas orm go bhfuil mná go leor ag cumarsáid trí mheán na Gaeilge ar líne ar na saolta seo, idir óg agus aosta. Áirím mé fhéin leis na haostaigh, anois, agus táim den bharúil, cibé an bhfuil ciall ann nó as, go bhfuil taithí na mblianta do mo stiúradh na laethanta seo, seachas ualach na mblianta, mar a déarfá. 

Mar sin fhéin, tá nithe a chuireann as dom, fós, ag an tráth seo de mo shaol. Tá comhionannas tábhachtach. Creidim gur ionann muid uilig, go dtagann muid ar an saol le pócaí folmha agus is mar sin a fhágfaidh muid an saol. Ní féidir do mhaoin a thabhairt leat.  Is cuma cé muid fhéin ná cé leis muid, is mar a chéile an toradh ag an tús (breith), agus ag an deireadh (bás).  

Idir an dá linn, an bhreith agus an bás, tá beatha; agus is beatha duine a thoil. Sa tír seo, is lucht dea-thola a bhformhór, ach tá sé tugtha faoi deara agam go bhfuil rudaí ag titim amach le roinnt blianta anuas, thall agus abhus, a chuireann machismo na haimsire caite i gcuimhne dom. Tá lucht leanúna ag na fir seo, réalta iad i súile daoine atá, shílfeá, dall ar chomhionannas agus ar chineáltas.

Nuair a chonaic mé an raic sa Dáil an lá cheana, an easpa measa ar chaon taobh, an easpa ábaltachta theacht ar réiteach gan raic, gan screadaíl, le stuaim agus le guaim, tharraing mé anáil dhomhain dhíomách dhubhach. 

Tá roth an tsaoil ag casadh...

Grá agus Vótáil

Goilleann sé orm nach mbeidh mé in ann vóta a chaitheamh san olltoghchán ar an 8 Feabhra, (an chéad uair riamh, go bhfios dom, nár chaith mé vóta sa tír seo, ó thosaigh mé ag vótáil, os cionn dhá scór bliain ó shin) ach tá socruithe eile déanta agam, don dáta sin, i bhfad ó shin, agus níl aon bhealach as agam, faraor. 

Ní bheidh mé, beag ná mór, gar do m'ionad vótála, ar an lá, agus sin sin.

'Ach, a Áine...' cloisim uaibh...'cén bhaint atá ag vótáil le grá?'

Bhuel, casadh bean orm, ar maidin, agus bhí sí ag insint dom faoina garmhac, leaidín atá timpeall is cúig bliana d'aois, go bhfios dom. Aréir, agus í ag léamh scéilín-am-luí leis, chuir sí an cheist air,

'What do you love?'

'I love being loved.' an freagra a fuair sí uaidh.

Tharla sé go raibh roinnt scéalta, ar líne, léite agam féin, roimh mo chomhrá léi, agus rith sé liom go bhfuil bá agus grá don chine daonna ag laghdú, shílfeá. 

Tá cineáltas ár gcine, dár gcine féin agus do chiníocha ciaptha an domhain, ag dul i léig, agus ag imeacht le sruth éigin nach réitíonn le sruth grámhar smaointe an linbh. 

Ní leanbh mise, agus níl mé soineanta, ach an oiread, ach, mar sin féin, dá mbeinn in ann vóta a chaitheamh, bheinn ag iarraidh daoine a roghnú a thuigeann go bhfuil gá le bá, agus go bhfuil gá le roghanna stuama - féach, ach go háirithe, uimhir 10, anseo.  

Níl duine ar bith, thall ná abhus, nach bhfuil 'love being loved' tuillte acu.

Ladar Nó Loighic

Mar is eol do chuid agaibh, a léitheoirí, tá rírá agus ruaille buaille i dTeach Laighean na laethanta seo, mar is minic leo, go deimhin...clós scoile na Dála, nó ceist fhiúntach faoi cheapacháin, meas tú?

Nuair a cuireadh an cheist, os cionn sé mhí ó shin i tuairisc.ie, 'An gcuireann ceapadh breithiúna imní ar dhaoine dáiríre?,' ní dóigh liom go raibh Cathal, ná aon duine eile, ag súil leis an 'fhianaise' chomh luath is a tháinig sí. Is léir go gcuireann sé imní ar dhuine nó dhó, shílfeá. 

Ach, sin scéal eile. Tá bunreacht na tíre seo luaite leis an aighneas ag ár dTánaiste, san alt seo, agus is ar bhunreachtanna, agus ar mhionnaí dílseachta, atá m'aire dírithe inniu, agus ní ar an aighneas thuasluaite. 

An bhfuil, meas tú, bunreachtanna agus mionnaí dílseachta thíortha éagsúla ionchuimsitheach; an bhfuil loighic ag baint leo, nó an é go dtugann siad deis do dhaoine ladar a chur i scéal, ar mhaithe leo féin/lena bpáirtí féin/lena gcreideamh féin? 

Nuair a fheictear aon dia nó déithe luaite i mbunreacht, mar shampla, mar atá i go leor acu, bunreacht na tíre seo san áireamh, nó i mionn dílseachta, an féidir a rá go bhfuil an bunreacht/mionn dílseachta sin ionchuimhsitheach; gur ar mhaithe le chuile dhuine i sochaí na tíre sin atá siad ag feidhmiú? 

Agus, má tá aon seans ann, go bhfuil cairdeas fabhair i gceist le haon cheapacháin, in aon tír, ar bhonn coinníollach...bíodh an coinníoll sin bainteach le creideamh nó le polaitíocht, chan le cumas, b'fhéidir...an bhfuil seans ann go gcuirfeadh rud mar sin imní ar chorr dhuine? 

Is cuma cén tír atá i gceist, le cothrom na, ahem, Féinne a thabhairt do chuile dhuine, an mbeadh gá le hathbhreithniú a dhéanamh ar aon chóras nach gceadaíonn ionchuimsitheacht ina choinníollacha bunreachtúla?

Go deimhin, an bhfuil aon duine ar fáil atá sásta troid ar a shon sin, ar bhonn nach bhfuil coinníollach? Sin í an cheist!   

Faill agus Feall

Meas tú, arsa mé féin liom féin, ar maidin, nuair a bhí nuacht na seachtaine á léamh agam ar an idirlíon, an raibh an domhan riamh ina chíor thuathail, ach nach raibh muid ar an eolas faoi, ar an bpointe, mar a déarfá, mar nach raibh fáil againn ar an nuacht chomh sciobtha fadó?

I láthair na huaire, tá An Ríocht Aontaithe curtha as a riocht, shílfeá, agus tá sé deacair a rá cé acu faill nó feall atá/a bhí taobh thiar den Bhreatimeacht sin a tharla le déanaí, nó easpa muiníne. Mar a tharla sé, bhí mé thall ar feadh míosa, agus bhí mé i Londain nuair a bhí an reifreann, agus a gcuid tuairimí maidir leis an reifreann, á bplé ag daoine. Ba léir domsa, ón méid a chuala mé, agus ón méid a léigh mé, go raibh Breatimeacht i ndán don tír. Ba mhór an líon daoine é '11% still undecided.'

Leag Cathal Mac Coille a mhéar air, ceapaim, nuair a scríobh sé, ina alt ar tuairisc.ie,

'Níl muinín níos mó as an élite ag sciar mór den phobal sa Bhreatain ná i mórán tíortha eile. Cé hiad? Ceannairí agus urlabhraithe na bpríomhpháirtithe agus an chuid is mó de na húdaráis i ngach tír, chomh maith le ranna stáit, saineolaithe, iriseoirí agus baincéirí.'

Ní raibh na daoine 'mór le rá' ag éisteacht, feictear dom. Ní raibh na daoine ba chóir bheith 'ag éisteacht' ag éisteacht, shílfeá. 

Agus, is cosúil nach raibh siad ag éisteacht nuair a bhí nithe amhrasacha ag tarlú in Console. Tá an damáiste déanta, faraor. Agus, tá na cogaí, feictear dom, leanúnach; gan gá leo, dá n-éistfeadh daoine lena chéile.

Chuile sheans nach raibh fáil againn ar an eolas, ná ar na drochscéalta, leis an luas céanna, fadó, nuair nach raibh an t-idirlíon ann, ach tá anois, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. Ach, fós, fiú agus muid ar an eolas faoin bhfaill agus faoin bhfeall, tá ag éirí leis na brabúsaithe. Níos measa fós, is minic go ligtear leo. 

Ochón

Meas tú an dtagann cantal, nó easpa foighne, ar dhuine le haois? 

Ní hé gur duine cantalach mé, chomh fada agus is eol dom, ach thug mé faoi deara, le blianta beaga anuas, go mbím ag rá 'Ochón!' níos minice ná mar a bhínn, tráth den tsaol. 

Bhí am ann agus ní thabharfainn aird dá laghad ar éagsúlachtaí an tsaoil. Dá mba rud é go ndearna/go ndúirt duine rud éigin le nach n-aontóinn, scaoilfinn tharam é. Bhí fáth leis sin, agus tá fós - ní hionann mo dhearcadhsa ar chúrsaí an tsaoil agus dearcadh duine eile, b'fhéidir; an rud atá seafóideach, nó brónach, nó sotalach, nó míchothrom, nó iontach/ar fheabhas/dána/maith i mo thuairimse, a mhalairt ar fad a d'fhéadfadh bheith mar thuairim ag duine eile. 

Sin éagsúlachtaí an tsaoil.  Ní lia duine ná tuairim, mar is eol daoibh, a léitheoirí. 

Ach, agus seo m'fhadhb le déanaí, ní dóigh liom gur ag feabhsú atá cúrsaí an tsaoil, ar chor ar bith, ach ag dul i ndonacht. Sin mo thuairim. Ní mhothaím go bhfuil cineáltas ná carthanacht ann, mar a bhíodh; go bhfuil dearmad déanta, go minic, ar thábhacht an duine; go bhfuil reiligiúin, polaitíocht, teorainneacha agus maoin shaolta ag treorú (nó ag míthreorú, más mian leat), meonta daoine. 

Fágann sé sin go bhfuil go leor daoine bochta san fhaopach, go rómhinic. Tá go leor daoine ar an imeall. Tá go leor daoine ag fulaingt. 

Ochón agus ochón ó...

Vótáil

Thug mé faoi deara, inné, go bhfuil sé roinnt mhaith blianta ó scríobh mé faoi 'Vótáil agus Vótálaithe,' blagmhír atá le fáil anseo, a léitheoirí, más mian libh í a léamh. Ní hé nach bhfuil suim agam sa pholaitíocht, an dtuigeann sibh, ach, mar a scríobh mé sa bhlagmhír sin, ní duine polaitiúil mé.

Mar sin fhéin, coinním súil ghéar ar a bhfuil ag tarlú sa tír seo, agus déanaim cinnte de go gcaithim mo vóta, lá vótála, mar go bhfuil an ceart sin agam (ceart nach raibh ag mná na tíre seo, tráth den saol), agus is maith liom tacaíocht a thabhairt don cheart sin, agus don tír. 

Inniu, tá vóta le caitheamh againn sa tír seo, le rialtas nua, de shaghas éigin, a roghnú. Leis an bhfírinne a rá, tá sé deacair roghnú eatarthu uilig, mar pholaiteoirí agus mar pháirtithe, ach théis dianmhacnamh a dhéanamh ar na roghanna atá romham, tá mo chinneadh déanta agam, agus caithfear vóta dá réir. Ar a laghad beidh sé le rá agam nár léim mé thar an gclaí, gan breathnú thar a bharr. 

An ndéanfaidh mo vóta aon mhaith? Níl a fhios agam, a léitheoirí. Ach, tá a fhios agam an méid seo, b'fhearr liom gan fanacht ar an gclaí, fiú mura bhfuilim cinnte cén bealach é an bealach is fearr le, ahem, titim. 

Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht:

Is fearr an té a thóigeas claí ná an té a thóigeas caisleán. (Comharsa)

An té is fearr rite reaite, caithfidh sé an claí. (Deis)

Ag cur claí timpeall goirt leis an gcuach a choinneáil istigh. (Díth Céille)

An té nach bhfuil léim aige, leagann sé an claí. (Stuaim)

Cadhnraí Cliste

Más rud go gceapann tú, a léitheoir, agus an ceannteideal thuas leite agat, go bhfuil baint ag an 'cliste' úd sa gceannteideal le clisteacht intinne, bhuel, níl..ar bhealach.  Ach, tá, ar bhealach eile. 

An cadhnra caite atá i gceist agam, sé sin le rá, an cadhnra atá i do charr agat. Más fíor an méid atá leite agam anseo, amárach Luan na gCadhnraí Cliste, nó Luan na gCadhnraí Caite, más fearr leat an leagan sin. 

Is cosúil, más fíor, nach mbaintear úsáid chomh rialta as an gcarr agus duine ar saoire thar an Nollaig, mar sin, teastaíonn cic sa tóin ón gcadhnra díomhaoin inniu, a léitheoir...sé sin le rá, moltar duit do charr a thabhairt ar spin beag 30 nóiméad, inniu, len é a luchtú, sa gcaoi nach mbeidh tú sáinnithe sa mbaile, amárach. 

Meas tú, arsa mé féin liom féin, ar maidin, an raibh na polaiteoirí chomh díomhaoin céanna, agus iad ar saoire na Nollag, nó an bhfuair siad féin cic sa tóin ó Lucinda Creighton inné. B'fhéidir nach bhfuil i gceist ach spin beag eile, meas tú?

Cibé scéal é, tá an rabhadh tugtha.  

Ceart agus Cearta

Blianta ó shin, agus mise ag fás aníos i gCeantar na nOileán, bhí umar uisce ar chúl an tí againn, sa mbaile. Bhí sé déanta as coincréit, nó ábhar éigin mar í, agus ní raibh clúdach air, ar dtús, más buan mo chuimhne, go dtí gur thit cat isteach ann, agus cuireadh clúdach coincréite air ansin, ar fhaitíos na bhfaitíos go leanfadh aon pháiste againn an cat, is dócha...bhí sé domhain, mar umar uisce, an dtuigeann sibh, agus bhí muide beag, 

Bhíodh an tank, mar a thugamar air, lán le huisce sa gheimhreadh, ó tharla neart báistí ann len é a líonadh, ach is minic, sa samhradh, nach mbáfaí luch ann, ná bac le cat ná le páiste, mar nach mbeadh braon báistí ag titim ón spéir agus, dá bhrí sin, ní bhíodh mórán uisce ar fáil le sconnaí an tí a líonadh, ná le folcadán a líonadh, ná le leithreas a shruthlú, go minic. 

Mar gheall air sin, is dóigh liom, bhí mé cúramach le huisce ar feadh mo shaoil, sé sin le rá, níor chuir mé uisce amú, agus bhí mé iontach buíoch, mar atáim fós, go raibh agus go bhfuil uisce le fáil agam, go fial flúirseach; bíodh sé ina gheimhreadh nó ina shamhradh, bíodh báisteach ann nó ná bíodh. 

Le scéal fada a dhéanamh níos faide, a léitheoirí, tá a fhios agam nach mise an t-aon duine amháin atá tinn tuirseach den chraic seo uilig...an 'craic' i 'craiceáilte' atá i gceist agam, seachas aon rud a bhaineann le spraoi, an dtuigeann sibh...ach, mar sin féin, tá mo phota amhrais ag cur thar maoil, na laethanta seo. 

Tá lucht na polaitíochta, ar chuile thaobh den scéal, feictear dom, agus táim den bharúil go bhfuil dearmad déanta acu ar 'ceart' agus ar 'cearta'...sé sin le rá, tá siad uilig den bharúil go bhfuil siad féin ceart, beag beann ar chearta aon duine eile. Ní dóigh liom féin go bhfuil sé sin ceart. 

Bíodh meas againn ar a chéile, agus bíodh meas againn ar uisce. Gan iad, ní féidir maireachtáil i gceart.  

Vótáil, le bhur dtail...

Fógra a chonaic mé i mBun Cranncha ar maidin. An dream seo arís!

Seanfhocal nó dhó, mar a leanas, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht:

De ghrá an chomhluadair a théas na madraí chun an Aifrinn. (Béasa)

Is fearr duit madraí leat ná i d'aghaidh. (Cairdeas)

Ag cur madraí i bhfuinneoga is á dtarraingt amach i ngreim eireaball. (Cur i gCéill)

Ní itheann na madraí allta a chéile. (Dúchas)

Trust Ag Teitheadh

Blianta ó shin, bhí mé cláraithe le suíomh idirlín, suíomh a bhain le poist a bhíodh le fáil sa seirbhís phoiblí, más buan mo chuimhne, agus gheobhainn ríomhphost ón láithreán gréasáin sin dá mbeadh post nua ar fáil. 

Dá mbeadh suim agam sa phost, d'fhéadfainn brú ar an gcnaipe cuí ar an scáileán, an fhoirm chuí a líonadh isteach, ar líne (réamh-iarratas...liosta ceisteanna...freagraí le ticeáil) agus í a sheoladh chuig an eagraíocht ar leo an suíomh, eagraíocht a dhéanfadh anailís láithreach ar mo réamh-iarratas, ba chosúil. Rud éigin mar sin. Tagann fial le haois, an dtuigeann sibh. 

Ar aon nós, sí mo chuimhne ná go mbrúfainn an cnaipe 'Send' agus, i gcónaí, gheobhainn teachtaireacht ar ais a déarfadh nach raibh mé feiliúnach don phost; nó, b'fhéidir go ndúradh nach raibh an post feiliúnach domsa - ní cuimhin liom - ach, pé scéal é, níor éirigh liom, riamh, dhul níos faide ná an réamh-iarratas sin.

Pé scéal é, tharla sé go raibh grúpa ban óga éirimiúla ina suí sa chistin liom lá amháin, agus bhí mé ag insint dóibh nach raibh ag éirí liom sna réamhiarratais. Arsa duine acu,

'You're probably being too honest in your replies?'

Bhuel, a léitheoirí, baineadh siar asam, caithfidh mé a rá. Ach, de réir cosúlachta, b'fhearr 'Yes' a thiceáil, fiú dá mba 'No' m'fhreagra ionraic, dá mba rud é go raibh uaim bogadh ar aghaidh go dtí an chéad leibhéal eile. Bíodh sé sin fíor nó ná bíodh, ní dheachaigh mé i muinín na teicneolaíochta sin a thuilleadh. Sin mise. Fuair mé post as mo stuaim féin. 

Ar maidin, bhí me ag léamh faoin gcraic seo, agus faoin gcraic seo, agus faoin gcraic seo. Táim i mo shuí ag an mbord sa chistin, agus tá mo thrust ag teitheadh...arís is arís is arís eile.  

Gaeltachtadh

B'fhéidir gur rud é a bhaineann le haois, nó b'fhéidir nach bhfuil ann ach go bhfuil fonn na hagóide caillte agam, ach cibé rud atá ann, a léitheoirí, ní chuireann Gaeltachtadh an rialtais ionadh ná brú ar bith orm, cé nach maith liom é, ach oiread le haon Gaeltachtadh eile a dhéantar. Ní maith liom ciníochas. 

Ní maith liom gnéasachas. Ní maith liom ábharachas. Ní maith liom barbarachas. Ní maith liom lámhachas. Ní maith liom seicteachas. Ní maith liom aon -achas a fhágann duine gan a chearta daonna. Is cuma liom cén reiligiún/deachtóir/polaiteoir atá i gceannas ar aon náisiún/stát/tír, ba cheart go mbeadh a gcearta daonna ag chuile fhear, ag chuile bhean agus ag chuile pháiste, is cuma cén áit ar domhan ina bhfuil siad.  Ach, ní mar sin a bhíonn an scéal, faraor. 

Mo chuimhne, alt suimiúil ag mo chomhbhlagálaí, An Croiait, anseo, más mian le haon duine agaibh é a léamh. 

Ach, ar ais liom chuig an tachtadh teanga, an Gaeltachtadh (m'fhocal féin) sin a luaigh mé ar dtús. Is Gael mé, atá Gaelach, chomh fada agus is eol dom, pé scéal é. Ní le Gaeilge a tógadh mé, ach sí an Ghaeilge an teanga is ansa liom, seachas aon teanga eile. Sí mo mhian í a labhairt, í a scríobh, agus í a roinnt, aon deis a fhaighim. Sin mise. 

Níl aon pholaitíocht i gceist le mo mhian, níl ann ach go mothaím bá le agus grá don teanga; mar go mbaineann sí linn féin, mar Ghaeil, is dóigh liom. Bhí sí sa tír ó thús ama, agus seans go bhfuil sí i mo ghéinte, dá bhrí sin. Ní féidir an dúchas a sheachaint, cé gur léir go bhfuil Gaeil ann atá a shéanadh, gan dabht. Tá an rogha sin acu. Ní fúmsa atá sé mo ghrá do, ná mo bhá le, mo dhúchas a bhrú ar aon duine. Cé go bhfuil cónaí orm i nGalltacht, tá mise i mo Ghaeltacht féin anseo i gCeann Scríbe, dar liom féin. Sin mise. 

An méid sin ráite, fearacht Sheáin Uí Chuirreáin, An Comisinéir Teanga, goilleann sé orm nach féidir liom theacht ar sheirbhís phoiblí trí mheán na Gaeilge, nuair is mian liom mo ghnó a dhéanamh i mo theanga dhúchais. Bíodh mé i nGaeltacht nó i nGalltacht, feictear dom go bhfuil an ceart sin tuillte agam, mar Ghael, gan trácht ar mo chearta bunreachtúla, mar atá siad luaite ag uimhir 1, 2 agus 3 anseo. Ní dóigh liom nach mbeadh fáil ar an bhFraincis in oifig phoiblí sa Fhrainc, mar shampla, ná nach mbeadh fáil ar an Spáinnis in oifig phoiblí sa Spáinn, abair, mar sin cén fáth nach bhfuil fáil ar an nGaeilge i ngach oifig phoiblí sa tír seo?

Ach, ní chaillfidh mé codladh na hoíche mar gheall air seo. Leanfaidh mé orm, in ainneoin an 'tachtadh' teanga sin a mhothaím ó na páirtithe polaitíochta éagsúla thar na blianta, agus in ainneoin mheath na teanga sna Gaeltachtaí, mar go gcreidim féin gur fúinn uilig atá sé ár dteanga a chaomhnú, más mian linn go mairfidh sí. Ní féidir brath ar aon rialtas, feictear dom. Is féidir linn ár nGaeltacht féin a chruthú, is cuma cá mbeimid; bíodh muid inár n-aonar, nó ná bíodh. 

Beannóidh mé do na hoibrithe sna siopaí, agus sna hoifigí poiblí, trí mheán na Gaeilge, agus déanfaidh mé chuile iarracht ar mo ghnó a dhéanamh leo sa teanga sin, ach ní bhrúfaidh mé mo theanga dhúchais ar aon duine. Mura dtuigeann an Gael é féin a dhúchas, nó más mian leis a dhúchas a shéanadh nó a sheachaint, tá an ceart sin aige. Mura mian le hoibrí na tíre an teanga dhúchais a fhoghlaim, tá an ceart sin acu. 

Ach, idir an dá linn, ná baintear mo chearta díomsa, le bhur dtoil. 

Focail Féilire

Comhairle do lucht na polaitíochta ar maidin, b'fhéidir...

Gníomh a ghiniúint, éifeacht ar chinniúint.

Act as if what you do makes a difference. It does.

An leagan Gaeilge uaimse, an leagan Béarla ón bhfear seo, William James. 

Mar is iondúil, cuirim fáilte roimh bhur leaganacha féin, a léitheoirí. 

Seanfhocal nó dhó, as an leabhar Seanfhocla Chonnacht, faoin gceannteideal Feall, mar a leanas:

Is measa an té a bhraitheas ná an té a dhéanas. 

Is minic cealg i mbun na póige. 

Milis os comhair do chuid súl is searbh taobh thiar de do dhroim. 

Agus ceann nó dhó eile dóibh, as an leabhar céanna, faoin gceannteideal Fírinne, mar a leanas:

Bíonn dhá thaobh ar an mbilleog. 

Seasann an fhírinne i lár na bréige. 

Suigh crom ach labhair díreach. 

Focail Féilire

Maithiúnas i do chroí, cuimhneamh i do cheann. 

Forgive your enemies, but never forget their names. 

An leagan Gaeilge uaimse, an leagan Béarla ó John F. Kennedy. 

Mar is iondúil, cuirim fáilte roimh bhur leaganacha féin, a léitheoirí. 

Seanfhocal nó dhó as an leabhar Seanfhocla Chonnacht, faoin gceannteideal Comhairle, mar a leanas:

Éist go glic le comhairle an tseanduine. 

Is ionann comhairle is cúnamh. 

Is fusa comhairle a thabhairt ná a ghlacadh. 

Ba mhinic comhairle mhaith ag amadán. 

Ná cuir méar trí do shúil féin. 

Is fearr comhairle in am ná dhá chomhairle ar ball. 

Scrúdaigh go maith an chomhairle atá ag dul i bhfabhar smaointe. 

Oireachtas agus Obama

Tá slaghdán orm le trí lá anuas, an cineál tinnis sin a fhágann bean gan fuinneamh, agus gan fonn uirthi mórán eile a dhéanamh ach suí go socair ar an tolg – rud nach ionann agus fliú na bhfear, an dtuigeann sibh, ach sin seanscéal, mar is eol, ahem, do mhná an domhain.

Pé scéal é, agus mé i mo shuí anseo ar tholg an tinnis ar maidin, ag breathnú ar thorthaí an toghcháin thall – taobh amháin ag ceiliúradh, an taobh eile diomachroíoch – rith sé liom gur mar sin a bhíonn an saol; bíonn sé ina yin lá amháin, agus ina yang lá eile.  

Bhí deireadh seachtaine iontach agam ag an Oireachtas i Leitir Ceanainn, agus tá neart le rá agam faoin ócáid, rud a dhéanfaidh mé, de réir a chéile, a léitheoirí, nuair a bheidh mo yin-yang ag yin-yangáil mar ba mhian liom. 

Focail Féilire

Is iad na focail seo a leanas atá ar m’fhéilire fuinneoige ar maidin, focail a tháinig ó Doug Larson, feictear dom:

Few things are more satisfying that seeing your children have teenagers of their own.

Mar is iondúil, cuirim fáilte roimh bhur leaganacha féin, a léitheoirí, ach an chéad leagan Gaeilge a rith liom féin ná,

Filleann an feall ar an bhfeallaire.

Roinnt seanfhocal eile a fuair mé, faoin gceannteideal Feall, as an leabhar Seanfhocla Chonnacht:

Déan do gháire is do dhealg sáite.

Is minic cealg i mbun na póige.

Ós cleas é, téadh sé timpeall.

Nach iad na gáirí bána iad scadáin Sheáinín ite.

Maidir leis an gceann deireanach sin, cé nach bhfuil a fhios agam a dhath faoi Sheáinín é féin, tá an méid seo scríofa, sa leabhar, faoi na ‘gáirí bána’ úd,

‘Slad gan meirse (?); is ionann ‘gáire (gáirí) bán’ agus duine ag baint leasa as ceart duine eile, agus gan tada ina dhiaidh air.’

Barraíocht daoine mar iad ar fud na tíre sa lá atá inniu ann, shífeá.  

Agus, ó tharla mé ag plé le téama an fhill, chonaic mé an ceann seo thíos faoin gceannteideal céanna,

Slad mainistir teampaill.

An míniú seo a leanas faighte agam ón leabhar céanna,

‘Seanrá a deirtear, nuair atá fuadach nó gadaíocht an-mhór déanta: ‘Ó, sé slad mainistir teampaill é!’ (RM); nuair a cheaptar rud éigin as bealach a bheith déanta (CA). Cheaptaí gur uafásach an choir é slad a dhéanamh ar mhainistir (RM).

Níl sárú na seanráite le fáil, in amanna.  

Malala Yousafzai

‘I am afraid’ an cheannlíne a bhí ar cheann de na hiontrálacha a scríobh Malala Yousafzai ina dialann, Diary of a Pakastani schoolgirl, dialann a bhí á scríobh aici do BBC Urdu, dialann ina raibh cur síos á dhéanamh aici ar na hathruithe a bhí ag tarlú ina ceantar dúchais, Swat: ceantar atá in iarthuaisceart na Pacastáine, agus ceantar atá, dar léi, ‘very beautiful but there is no peace.’

Ar an 3 Eanáir, bhí na línte seo a leanas mar chuid d’iontráil uaithi,

‘On my way from school to home I heard a man saying 'I will kill you'. I hastened my pace…to my utter relief he was talking on his mobile and must have been threatening someone else over the phone.’

Ach, in ainneoin sin, labhair sí amach i gcoinne na n-athruithe, agus sheas sí an fód go cróga, mar go chreid sí ina ‘passion for education — she wanted to become a doctor, she said — and became a symbol of defiance against Taliban subjugation.’

Dar leis an alt as ar tháinig an ráiteas thuas, alt a bhí sa New York Times inné,  ‘masked Taliban gunmen answered Ms. Yousafzai’s courage with bullets, singling out the 14-year-old on a bus filled with terrified schoolchildren, then shooting her in the head and neck.’

Tá Malala Yousafzai go dona tinn san ospidéal fós. Ar maidin, sé mo ghuí ná go dtaga sí chuici féin go luath; agus go bhfaighe sise, agus chuile fhear, bhean agus pháiste ar fud an domhain, an comhionannas a ba chóir a bheith acu, is cuma cén tír ina bhfuil cónaí orthu, is cuma cén rialtas atá i gceannas orthu, is cuma cén lucht míleata a dhéanann iarracht iad a cheansú.

Is féidir leis an urchar gunna bheith marfach agus gontach, ach ná ligtear dó cearta an duine a chur ina thost.

Go raibh tú ar ais ar do sheanléim go luath, a Mhalala chróga. 

Pocpholaitíocht

B’fhéidir go bhfuilim tinn tuirseach ag éisteacht leo uilig, a léitheoirí, ach cuirim an cheist orm féin, ó am go chéile - go háirithe le seachtain anuas agus na focail ‘stroke politics’ á chloisteáil agus á léamh agam go rialta – meas tú an bhfuil aon pholaiteoir sa tír seo atá ag obair ar mhaithe leis an tír amháin, agus ní ar mhaithe leo féin nó ar mhaithe lena bpáirtí?

Níl ann, an dtuigeann sibh, ach go bhfuilim ag teacht ar an tuairim gurb éard atá uainn sa tír seo, le go dtiocfaimid slán sábháilte as an bpraiseach ina bhfuilimid, ná go mbeidh daoine sa Dáil againn a thabharfaidh tús áite do thodhchaí na tíre, agus ní dá dtodhchaí féin.

Puipéad Stoca?

Nuair nach mbíonn daoine, fearacht mé féin, go hiomlán ar an eolas faoi chúrsaí ríomhaireachta ná faoi ghnóthadóireacht an idirlín, seans go dtarraingeodh focal cosúil le sockpuppet a n-aird ina threo.

Bhuel, tharraing sé m’airdse, pé scéal é, nuair a chonaic mé an focal luaite ag Willie O’Dea san Indo, ina alt faoi Chris Andrews.

Dar le Wikipedia, séard is sockpuppet ann ná ‘an online identity used for purposes of deception… ‘ agus ar fhaitíos go mbeadh aon bhlagálaí nó aon ghiolcaire amuigh ansin amhrasach faoina identity féin, deirtear ar an suíomh céanna sin,

‘A significant difference between the use of a pseudonym and the creation of a sockpuppet is that the sockpuppet poses as an independent third-party unaffiliated with the puppeteer.’

D’fhágfadh sé sin go mbeadh an sockpuppet Neamhspleách Ar Phuipéadóir, b'fhéidir? Féach napachán ar an líosta thíos, a léitheoirí.  

Ní fúmsa atá sé, sa mhír seo, lipéad a chur ar aon duine; níl uaim ach leagan Gaeilge den fhocal sockpuppet a aimsiú, más féidir é, ceann nach ionann é agus aistriúchán díreach, an dtuigeann sibh. Tháinig mé ar na focail seo a leanas, in Cén Sórt É nó ar an suíomh Is Iomaí Duine ag Dia:

Napachán – (Duine anásta dallintinneach; Duine ráscánta maolaigeanta; Leanbh gan chaill) CSÉ (lumpish, witless person) IIDaD

Cealgaire -  (duine glic lúbach, duine a chuirfeadh amú thú d’aon turas; duine fimíneach) CSÉ (guileful person, beguiler, deceiver) IIDaD

Faladhúdaí - (stealthy person, thief, deceiver) IIDaD

Gliúcálaí-  (Rógaire, duine cealgach) CSÉ (Gliúcálaidhe ar IIDaD)

Saofóir - (perverter, deceiver) IIDaD (Duine a chuirfeadh duine nó ní as a cheart; duine cealgach; duine a bheadh ag breabadh nó ar cur cathú) CSÉ

Láimhsitheoir - (Duine a bheadh ag ionramháil) CSÉ (manipulator, grappler) IIDaD

Beartaí – Duine a bheadh ag pleanáil; duine a bheadh ag bagairt; duine a bheadh ag pleanáil go cliste) CSÉ

Líonláimhsitheoir? Gliúcálaí Gréasáin? Saofóir Suímh? Faladhúdaí Idirlín? Láimhsitheoir Láithreáin? Cealgaire Caismirteach? 

Caochadán, b’fhéidir? Napachán, b’fhéidir? Bhur mbarúil féin?

Focail Féilire

Beirt ar aon intinn, sin cairdeas.

An leagan Gaeilge uaimse, an leagan Béarla, thíos, ón bhfear seo, Mencius,

‘Friendship is one mind in two bodies.’

Ar ndóigh, d’fhéadfadh beirt bheith ar aon intinn, agus an cairdeas sin a bheith contúirteach, ach sin scéal eile.

Chonaic mé athfhriotal eile ó Mencius ar an suíomh seo,

‘Truth uttered before its time is always dangerous.’

Go deimhin, is iomaí duine nach bhfuil ag iarraidh an fhírinne a chloisteáil, is cuma cén uair a thugtar í. An binn béal ina thost?

Thar na blianta, bhí, agus tá fós, ar fud an domhain, daoine ar an eolas faoi dhrochobair agus dhrochíde a bhí, agus atá, ag tarlú timpeall orthu. Níor labhair siad amach, agus ní labhraíonn siad amach; ar bhun cairdis, nó mar gheall go bhfuil faitíos orthu, b’fhéidir, roimh eaglais, roimh stát, nó roimh phobal.

Ach, i bhfocail Edmund Burke,

‘All that is necessary for the triumph of evil is that good men do nothing.’

Go dtugtar neart agus fuinneamh d’fhocail agus do ghníomhartha an dea-dhuine. 

An Bille Gaeltachta i mBeagán Focal

Le tuiscint níos fearr a fháil ar an méid atá ag titim amach leis an mBille Gaeltachta faoi láthair, tá comhrá suimiúil le cloisteáil anseo. (24 nóiméad ach achoimre, thíos, ón láithreoir)

Podchraoladh ón gclár Today with Pat Kenny atá ann, clár ina raibh Donncha Ó hÉallaithe agus an tAire Donnchadh Mac Fhionnlaoich ag labhairt faoin mbille, an tseachtain seo caite.

Seo achoimre ón láithreoir, Pat Kenny, faoin méid a bhí cloiste aige ón mbeirt fhear ar an gclár:

“It seems that we have a difficulty here, two philosophies if you like. One is the one that you are proposing, Donncha, which, you say, is the realistic one: designate the areas where Irish is truly spoken and mind it…care for it, and make sure that, however few they are, that those people survive using Irish as their living language; and the Minister’s, which is, maybe, hoping that this current wave of optimism about the language that exists, particularly in the cities of the country, that that might, in some way, help to revive the language.” (17.45)

Ar ndóigh, dá mba mhian leat comhrá 24 nóiméad a dhéanamh níos gairide fós, d’fhéadfá éisteacht leis an méid a dúradh ag deireadh an agallaimh, idir 22.30 agus 23.58, le tuilleadh a fhoghlaim faoin scéal, le gastacht.

Ní dóigh liom go ndéanfadh sé dochar ar bith an bille a choinneáil siar, ar feadh píosa, le cinntiú go ndéanfar an jab i gceart, ar mhaithe leis an teanga a choinneáil beo.