Fírinne na Bliana Nua

Blianta ó shin, bhínn ag scríobh blagmhíreanna, anseo agus ansiúd, faoin bhfírinne. Is minic mé amhrasach faoin méid a léim ar na meáin shóisialta, an dtuigeann sibh. Ach, sin scéal eile.

Roinn blianta ó shin, tugadh an ornáid sin thuas dúinn, mar bhronntanas beag don Nollaig. Bhain an bronntanas gáirí asainn, mar thuig muid an teachtaireacht, go maith. Creid é nó ná creid, tá grá ollmhór ag an mbronntóir do thuismitheoirí an tí seo.

Pé scéal é, tá sí ar an matal againn, ó shin. An mhí seo caite, tháinig cuairteoir chun tí. Cuairteoir í a thagann go rialta, ach ba léir nach raibh an ornáid (nílim in ann theacht ar aon fhocal eile a d'fheilfeadh dá leithéid) tugtha faoi deara aici, roimhe. Thosaigh an cuairteoir ag stánadh ina treo. Sheas sí suas. Shiúil sí anonn chuig an matal, go mall réidh. Thiontaigh sí thart, go sciobtha, agus dúirt,

'Is that what I think it is?'

Anois, a léitheoirí, ní féidir liomsa, ná le haon duine agaibhse, shamhlóinn, fios a bheith againn cén 'thinking' atá ag dul ag aghaidh i gcloigeann aon duine eile, ach bhí mé den bharúil go raibh an teachtaireacht faighte aici. 

'Probably.' arsa mé fhéin. 

Ar aon nós, a léitheoirí, sí an teachtaireacht atá agam fhéin daoibh, inniu, agus an bhliain nua ar thóir rúin nó dhó uainn, ná bhur gcuid súile a choinneáil oscailte, an bréagríocht a thabhairt faoi deara, agus mura mbíonn an méid a thugann sibh faoi deara inchreidte nó inghlactha, tá mo chead agaibh an pictiúr seo thíos a roinnt. 

2024

‘Bhí mé ag éisteacht leo ó bhí mé in ann an t-urlár a shiúl’ a scríobh sé ina théacs chugam, nath cainte nach raibh cloiste cheana agam ach thuig mé, ar an bpointe boise, céard a bhí i gceist aige.

Teach ar bith a mbíonn páistí beaga ag crochadh thart ann, bíonn poll ar an teach sin; i bhfocla eile, cloiseann siad chuile rud. Go deimhin, má tá páiste beag sa seomra leatsa an-chiúin, caithfidh tú a bheith aireach mar tá chuile sheans ann go bhfuil sé a) ina chodladh b) théis theacht ar rud éigin nár cheart a bheith aige, nó c) ag éisteacht, lena chluasa bioraithe, le chuile fhocal as do bhéal.

Duine fásta ar bith nach mbíonn ar a aire faoi na cluasa beaga sin, seans go mbainfear stangadh as nuair a chloisfidh sé (nó sí) an comhrá a bhí acu á athinsint ag an bpáiste, go hiondúil ag am a fheilfeas go maith don pháiste ach nach bhfeilfidh, a bheag ná a mhór, don té a d’inis an scéal ar an gcéad dul síos.

Nuair a scaoiltear cat as an mála, tá an dochar déanta. Ní féidir é a chur ar ais arís. Cuireann athrá a bhail fhéin ar scéal. De réir mar a théann scéal ó bhéal go béal, is minic go gcuirtear píosa leis nó go mbaintear píosa uaidh. Cailltear, scaití, bunadh an scéil.
Go deimhin, is féidir scéal a chumadh as dearcadh, chomh maith céanna, rud a tharlaíonn d’aon turas in amanna, nó go soineanta in amanna eile. Braitheann sé ar nádúr an duine. Ní mar a chéile a chloiseann chuile dhuine an scéal a insítear dóibh, dá bhrí sin, ní mar a chéile an cruth a bhíonn ar an scéal san athrá.

Ar an taobh eile den scéal, tá an cumadóir cruthanta - an té sin atá in ann scéal a athchóiriú le go dtitfidh sé isteach lena theoiricí nó lena thuairim fhéin. Más mian le scéalaí amhras nó faitíos a chruthú, aimseoidh sé na focla cuí len é sin a dhéanamh agus aimseoidh na focla sin an meon a chreidfidh iontu, beag beann ar fhianaise ná ar fhírinne.

Le teacht na bliana nua, ní bheadh aon dochar ann dá mbeadh sé mar rún a’inn uilig na scéalta amhrasacha a chíoradh; agus a bheith barainneach lenár gcuid cainte nuair atá poll ar an teach!

Cuirtíní Éadroma

I mBarda na gCnámh Briste san ospidéal a bhí siad. Ceathrar acu, cnámha briste ina gcosa ag triúr acu, cnámh bhriste ina lámh ag duine amháin. Bhí siad uilig théis dhul faoin scian, an lá sin. Bhí siad uilig i bpian. Bhí an t-altra an-chineálta leo. 

Is gearr go mbeidh an lia thart le labhairt libh, a dúirt sí.

Bhí go leor ceisteanna acu uilig don lia. Bhí a fhios ag an altra é sin. Cén uair a laghdódh an phian? An gcneasóidh an chnámh? Cén uair a bheas mé in ann dul abhaile? An mbeidh mé ceart go leor, amach anseo? Bhí na ceisteanna céanna cloiste go mion minic aici siúd. 

Go deimhin, bheadh na ceisteanna céanna le cloisteáil ag chuile dhuine sa mbarda nuair a thiocfadh an lia, mar nach raibh tada idir na leapacha ach cuirtíní éadroma nár choinnigh ach méid áirithe faoi cheilt. Dá mba mhian leis na hothair, is dócha go bhféadfadh na cuirtíní sin a bheith tarraingthe siar ar fad, ach ní chuile dhuine a bheadh in ann é sin a dhéanamh. Theastódh tacaíocht de shaghas éigin.

Bhí sé deireanach san oíche nuair a thosaigh an lia ar a chamchuairt. Cé go raibh an príomhsholas múchta faoin am sin, bhí na hothair fós ina ndúiseacht; solas beag ag lasadh taobh na leapa acu a d’fhéadfaí a fheiceáil trí na cuirtíní. D’fhreagair an lia ceisteanna lucht na gcos briste, ceist i ndiaidh ceiste, duine ar dhuine. Bhí sé ar tí imeacht, nuair a luaigh an t-altra bean an rosta bhriste leis.

She can walk..,  arsa an lia, agus amach an doras leis.

Chloisfeá biorán ag titim. Ní raibh focal ó aon duine acu; ní ón altra, ní ó othair na gcos briste. Ní dúirt bean an rosta bhriste tada, ach an oiread. Bhí a fhios aici gur chuala lucht an bharda an méid a dúirt an lia, mar chuala sise an méid a dúirt seisean leosan. Ní stopann cuirtíní éadroma focla.

Céard ba chúis leis an méid a tharla? B’fhéidir go raibh an lia bocht tuirseach traochta théis a lá oibre? B’fhéidir nach raibh scil aige ach amháin i gcneasú chnámh na gcos? B'fhéidir gurb éard a bhí i gceist aige ná go bhféadfadh an bhean an t-ospidéal a fhágáil ar an bpointe boise dá mba mhian léi? Faraor, leis na cuirtíní sa mbealach air, ní fhaca sé, b’fhéidir, go raibh sí ceangailte le diltálaire a bhí líonta le pianmharfóirí agus nach bhféadfadh sí bogadh, anonn ná anall. 

Cibé scéal é, rinneadh neamhaird di. Níor chuir sí aon cheist. Ní bhfuair sí an deis. B’fhéidir nárbh fhiú deich dtriuf a ceisteanna? B’fhéidir nárbh fhiú mórán í fhéin? Ní raibh a fhios aici. Ní dúirt sí tada. Níor laghdaigh a himní. Ní bhfuair sí aon sólás.

Má tá fonn orainn rúin nua a bheith againn don bhliain nua seo, b’fhéidir go mbeadh sé níos deise, níos tuisceanaí, gan neamhaird a dhéanamh don duine ciúin, ach ceist a chur air nó uirthi,

an bhfuil tú ceart go leor?

Is iomaí briseadh nach féidir a fheiceáil. B’fhéidir go mbeadh cuid den leigheas i bhfocla cineálta.  

2019

An Bhliain 2019

Tiocfaidh sí, agus beidh a lá-málaí lán le 'Níl a fhios agam beo!' nó, b'fhéidir, go mbeidh corr 'Ag Dia amháin atá a fhios!' istigh i lá-mála nó dhó aici, freisin. 

Beidh orainn fanacht, lá i ndiaidh lae, ar feadh bliana, go bhfeice muid cén bronntanas atá ina málaí aici dúinn. Tá súil agam go mbeidh Séan agus Maise in éineacht léi, agus, ar mhaithe libhse, a léitheoirí, gur fúthu a bheas laethanta na bliana faoi chomaoin.

Bainigí taitneamh as an mbliain nua, a chairde! 

Más mian libh léamh faoi 'dea-rúin' nó 'stuaimrúin' nó seanfhocal nó dhó, is féidir libh súil a chaitheamh anseo, nó anseo, nó anseo.  Tá liosta de na rúin is coitianta, más fíor, le léamh anseo.