Showing posts with label abhainn. Show all posts
Showing posts with label abhainn. Show all posts

Sunday, April 14, 2024

Cúrsaí

Táimse i mo chónaí in áit ar an dtugtar Bun Cranncha. Is éard atá sa ‘Crannach’ ná ainm na habhann ar a bhfuil ainm na háite bunaithe; agus tháinig ainm na habhann, seans, ó líon na gcrann atá chaon taobh di agus í ar a bealach chun na farraige.

Ar thug sibh faoi deara, riamh, nach caol díreach a bhíonn cúrsa aon abhainn? De réir mar a thuigim ó mo chuid taighde, b’fhearr leis an abhainn an cúrsa díreach, ach bíonn baic ar a bealach i dtreo na farraige, agus bíonn uirthi lúbadh agus casadh de réir mar a bhuaileann sí leis na baic éagsúla ar a turas go ceann scríbe.

Go nádúrtha, ritheann abhainn léi ar an gcosán is feiliúnaí di fhéin ach nuair a bhuaileann sí le bac ar bith, brúitear an t-uisce le fórsa agus le forneart anonn go dtí an taobh eile den bhruach, rud a chuireann lúb ina turas. Leanann an lúb sin uirthi ag lúbadh de réir mar a bhrúitear í ó thaobh amháin go taobh eile. Má lúbann an abhainn ar ais uirthi fhéin, cruthaítear lúbloch san áit sin, ach leanann an abhainn léi ag rith.  Ar an gcaoi sin, cé go bhfágann sí loch ina diaidh, tá an abhainn ar ais ar an gcosán is sciobtha a thabharfas chun na farraige í. Le luas, ar ndóigh, tarlaíonn creimeadh agus athraíonn an tírdhreach dá réir sin; lúb i ndiaidh lúibe, casadh i ndiaidh casaidh.

Ní bhíonn cúrsaí an tsaoil caol díreach don duine ach an oiread. Is iomaí lúb, cor agus casadh ar chosán an tsaoil agus an duine ag gluaiseacht i dtreo cheann scríbe; slí chorrach cham a bhíonn inti, go minic. Sa chás sin, samhlaím lúbloch mar a bheadh lorg ann, lorg atá fágtha ina dhiaidh ag an duine a thosaigh amach ar chosán amháin ach a chríochnaigh ar ais san áit inar thosaigh siad; ladhar bóthair sroichte arís aige, ach lorg a chuid fánaíochta fágtha ina dhiaidh aige ar dhromchla an tsaoil.

Nuair a bhíonn cinneadh le déanamh againn, ní bhíonn an tslí i gcónaí soiléir, go háirithe má bhíonn baic le sárú. I ndeireadh an lae, cibé foinse a thugann beatha dúinn, maith nó olc, is fúinn fhéin a bhíonn sé an cosán is fearr a aimsiú, nuair is féidir linn. Nuair a bhuaileann duine le constaic, is faoin duine atá sé an bealach is fearr a fháil thart ar an gconstaic sin, gan mórán dochair a dhéanamh do dhaoine eile. Fágtar loirg. Mura féidir linn forneart, lámh láidir agus iomarcaíocht dhaoine eile a sheachaint, ar a laghad bíodh sé le rá againn gur sheas muid an fód ina gcoinne le neart ár ndaonnachta.

*************************

Beidh leagan den bhlagmhír seo le léamh ins an Donegal News, Dungannon Herald, Strabane Chronicle, agus Ulster Herald a bhuí le heagarthóireacht Sheáin Uí Dhaimhín ar an leathanach 'Súil Thart' sna nuachtáin sin. 

Tuesday, August 29, 2017

Ciúin Ciontach

Bíonn ciúin ciontach, go deimhin...shílfeá nach leáfadh an t-im ina béal, ar maidin.


Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ná trust ciúin ciontach.  (Tost)

Beir ar an abhainn sula dtéir chun an fhuarlaigh. (Breathnú Romhat)

Níl cnocáinín aerach nach fogas dó móinín fraoigh, 
ná gleann domhain gan abhainn a bheith ag dul tríd; 
Tá rotha an tsaoil ina shodar agus gan aon chónaí faoi, 
Agus ní hiondúil an sonas gan an donas a bheith ina orlaí thríd. (Maith) 

Sunday, July 7, 2013

Fírinne

Ritheann an bhréag...
ach fanann...
...an fhírinne.

An seanfhocal thuas, agus na cinn thíos, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, faoin gceannteideal Fírinne. Na, ahem, habhainnghraif uaimse.

Seasann an fhírinne i lár na bréige. 

Is cumhachtach an fhírinne is buafaidh sí. 

Ná tabhair do bhreith ar an gcéad scéal. 

Saturday, June 23, 2012

Is Ait an Iníon an Aimsir

Bhí an tornádó againn i mBun Cranncha cúpla seachtain ó shin, agus bhí an bháisteach againn inné. Ní dóigh liom go bhfaca mé báisteach mar í riamh, ag an am seo den bhliain, ar aon nós.

Mar nach féidir an aimsir a thaispeáint i bhfocail, seo thíos an abhainn mar a bhí sí ar chúl tí s’againne inné, agus í sách confach,
 …agus, thíos, mar atá sí inniu, agus í i bhfad níos ciúine…fós!
Ní féidir aimsir an Mheithimh a thrust, is cosúil

Sunday, May 27, 2012

Neadió Teilifís Áine

Ó tharla an nead tréigthe ag an meantán gorm, moladh dúinn an tsean-nead a bhaint amach as an teachín éan, le deis a thabhairt d’éan eile theacht ann, am éigin amach anseo. Bhuel, caithfear a bheith dóchasach, an dtuigeann sibh.
Chinn An Garraíodóir go ndéanfadh sé féin an jab. Bhí cara liom réidh le greim a fháil air, ar fhaitíos go dtitfeadh sé isteach san abhainn (an Garraíodóir, chan an teachín éan), agus d’éirigh leis an bhfear, ahem, aclaí seo an nead a fháil...faoi dheireadh.  Seo thíos na grianghraif a thóg mé den nead:

Barr na neide...
Taobh na neide...
Bun na neide...
Jab álainn déanta aici, ach, cibé rud a tharla di, ní fhaca an nead seo aon ubh bheirthe, agus ní fhaca an teachín éan aon éan ó shin.  
Meantán gorm s'againne.

Monday, January 10, 2011

Ríluachmhar

via Mise Áine by Mise Áine on 1/3/11
Lá Nollag a tháinig an glaoch, um thráthnóna. Bhíomar inár suí sa chistin, bricfeasta deireanach ite againn, na bronntanais uilig oscailte.

D’aithin mé an guth ar an nguthán ar an bpointe. Cara m’iníne a bhí ann, cailín atá ag obair san India i láthair na huaire, cailín a shuigh go mion minic chun boird leis an gclann a bhí ina suí chun boird an mhaidin sin.

Happy Christmas!’ arsa sí go gliondrach, cé gur airigh mé uaigneas an deoraí ina beannacht.

It’s evening time here…’ a dúirt sí, '...and I was standing by the banks of the Ganges, thinking of you all, so I just lit a candle, and sent it floating down the river, for all of you today.’

Shamhlaigh mé an cailín álainn sin, í na mílte míle óna baile dúchais, í ina seasamh taobh leis an nGanges ag cuimhneamh orainne, í ag lasadh coinnle dúinn agus á cur, le cion, ag snámh ar abhainn i bhfad i gcéin.

Agus mé ag breathnú amach ar an abhainn a ritheann ar chúl tí s’againne, is é an smaoineamh a rith liom agus mé ag éisteacht léi ar an bhfón, ná gurbh álainn amach is amach, agus gur ríluachmhar, an bronntanas a thug sí dúinn an mhaidin úd.