Boghaiséireacht

A Aire, a chara, 

Cén chaoi a bhfuil tú? Táim fhéin go maith, ach táim rud beag trína chéile. Bhí mé i mBaile Átha Cliath an tseachtain seo caite, an dtuigeann tú. Bhí mé ann Dé Céadaoin, agus níor fhág mé go dtí maidin Déardaoin.Tá a fhios againn uilig céard a tharla Déardaoin, a Aire. 

Tá an bhean agus na páistí a gortaíodh i mo chuid paidreacha chuile lá beo, ó shin. Tá na laochra, an feighlí linbh agus Caio, a shábháil na páistí beaga eile i mo phaidreacha, freisin. Chuile lá beo. Gnáthdhaoine as an ngnáth. Rinne siad éacht. Mo bhuíochas ó chroí leo. Murach iad...

Sin fáth na blagmhíre seo, a Aire. Tá mé croite tar éis a bheith ag breathnú ar na círéibeacha ar an nuacht. Na gardaí bochta. Na húinéirí siopa bochta. Na turasóirí bochta. Na daoine bochta. Na tuismitheoirí bochta as ar baineadh geit nach beag. Geit ollmhór, go deimhin. Na páistí bochta. Tá sé deacair a leithéidí a mhíniú do pháistí, go háirithe nuair nach bhfuil muid fhéin in ann ciall ná réasún a bhaint as an méid a tharla an lá sin. 

Pé scéal é, a Aire, agus ó tharla 'ciall' agus 'réasún' luaite agam, ba mhaith liom focal nua a chuala mé a roinnt leat, focal a tháinig as béal carad agus í ag éisteacht le duine údarásach sna gardaí ag labhairt faoin méid a tharla; bhí sé, dar léi, 'ag boghaiséireacht.' Seans nach bhfuil an focal sin cloiste agat, a Aire. Ní raibh sé cloiste agamsa, ach an oiread, ach táim den bharúil go dtagann sé ón bhfocal 'boghaisín' - sórt  'beating around the bush' atá i gceist, cheapfainn, nó i bhfocail an fhoclóra a scríobh Dinneen, nuair a bhíonn duine 'ag déanamh boghaisíní,' bíonn siad ag 'dancing in circles.'

Ní bhím i mBaile Átha Cliath go minic, a Aire, ach ba mhaith liom cúpla rud a thug mé faoi deara Dé Céadaoin a roinnt leat. Ní fhaca mé oiread is garda amháin gar den áit ina raibh mé ag fanacht ar Shráid na Danmhairge, ná ar Chearnóg Parnell, ná ar Shráid Parnell, ná ar Shráid Uí Chonaill, ná ar Shráid Anraí agus mé ar mo bhealach i dtreo na siopaí ansin. 

An bhfuil a fhios agat, ach bhí mé i siopa Arnotts an lá sin, creid é nó ná creid? Cheannaigh mé péire 'Happy Socks' ann. Níor rith sé liom, agus mé istigh sa siopa sin ar an gCéadaoin, go gcuirfí drochbhail ar an áit an lá dár gcionn. An fhoireann bhocht. Chuirfinn geall nach raibh éinne acusan ag súil leis an méid a tharla Déardaoin, ach an oiread. 

Ar ndóigh, tuigim go maith nach féidir na nithe neamhghnácha a tharlaíonn go tobann a thuar, a Aire, ach tá na gnáthdhaoine i mBaile Átha Cliath ag labhairt faoina n-imní le fada, mar atá na gardaí. Tá sé thar am stop a chur leis an mboghaiséireacht, agus tús a chur leis an éisteacht agus leis na gníomhartha riachtanacha. Seanfhocal duit, a Aire, ceann atá á léamh agam ar m'fhéilire deisce, ar maidin,

'Ní féidir an ghaoth a athrú, ach is féidir na seolta a athrú.'

Mise le meas,

Áine  

Focail Liom Focail Leat

'Ní chuirfidh mé araoid ar bith ort, go dtí amárach.' 

Sin é a dúirt sí liom. Bhioraigh mo dhá chluais. Ní raibh an focal sin, araoid, cloiste agam, roimhe, agus, mar a thuigfeá, chuir mé neart ceisteanna uirthi faoin bhfocal. Is iomaí úsáid a d'fhéadfá a bhaint as, mar fhocal. 

Sa chás thuasluaite, ní raibh sí ag dul ag cur isteach ná amach orm go dtí an lá dár gcionn, ach, mar a tharla sé, ní raibh aon ní eile ag cur araoide orm, faoin am sin, ach an focal é féin. Go deimhin, dá mbeinn cantalach, b'fhéidir go mbeadh sé níos fearr di gan araoid ar bith a chur orm, i bhfocal eile, b'fhéidir go mbeadh sé níos fearr dá n-éistfeadh sí liom!

Anois, nach aoibhinn don déagóir ag a bhfuil máthair nach gcuireann araoid ar bith air faoi na héadaí a chaitheann sé, mar is léir gur duine réchúiseach atá inti, mar mháthair. 

'Diabhal araoid ach ag léamh leis.' a scríobh Joe Steve Ó Neachtain (ag caint linn fhéin, lch 135) nuair nár thug an múinteoir aird ar bith ar féin ná ar a chairde (beidh ort an leabhar a léamh, le tuiscint a fháil ar an scéal greannmhar sin, a léitheoir), agus, ina leabhar 'Idir Neamh is Talamh,' ar leathanach 60, scríobh Joe, 'Níor iompair Antaine aon fhaitíos; más duine nó beithíoch a bhí tar éis geit a bhaint as, bheadh graithe dá dhícheall aige dá gcuirfeadh sé aon araoid air.' Dá mbeadh ciall ar bith ag an duine nó beithíoch sa ghearrscéal sin, bheadh sé chomh maith dóibh gan a bheith ag cur as d'Antaine, cheapfainn. 

Tuilleadh samplaí d'úsáid an fhocail le feiceáil anseo, ar shuíomh gréasáin gaois.ie. 

Seanfhocal nó dhó, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ná cuir aon araoid orthu is ní chuirfidh siad aon mhí-aighneas ort. (Fearg)

Ná cuir earaoid ar dhuine nó go gcuire sé earaoid ort. (Neamhspleáchas) 

An Noflake Mise

Mar a fheicfidh sibh, ó theideal an ailt, thuas, níl aon phoncaíocht san abairt 'An Noflake Mise' mar sin, is dóigh liom go bhfuil seans ann go bhfuil tusa, a léitheoir, ag rá leat féin,

a.   An é gur 'An Noflake, Mise.' atá i gceist aici?

b.   An é gur 'An Noflake Mise? atá i gceist aici?

c.   Céard sa diabhal é 'Noflake,' meas tú?

d.   Is 'Flake' amach is amach í an bhean sin, gan dabht ar bith. (Féach uimhir 2 anseo, nó uimhir 3 anseo).

Ar aon nós, is é an focal 'Snowflake' (sa chomhthéacs seo, agus sa chomhthéacs seo) a chuir mo smaointe ag rith, ahem, craiceáilte ar fud na háite, ar maidin. 

Le scéal fada a dhéanamh níos faide, tháinig an focal isteach i mo chloigeann mar,

a,   Tá sé fuar feannta in Inis Eoghain, inniu,

b.   Tá calóga sneachta ag titim anseo, inniu, mar gheall ar an bhfuacht sin.

c.   Cé nach gceapaim, ahem, gur 'flake' atá ionam, ar fáth éigin chuir an drochaimsir abhus an snáithe seo thall ar chuntas Twitter 'Bláthnaid Libh' i gcuimhne dom.

Nuair a fhaighim deis éisteacht leis, bainim an-sult as an gclár 'Bláthnaid Libh' ar Raidió na Gaeltachta. Bainim an-taitneamh, ach go háirithe, as an mír #GaeilgeChliste a bhíonn ar an gclár, chuile Shatharn; roghnaítear focal nó nath nua Béarla agus iarrtar ar an lucht éisteachta  focal nó nath nua, i nGaeilge chliste, a chumadh don fhocal/nath Béarla sin. 

Giota spraoi atá i gceist, mar a fheicfidh sibh anseo, agus bíonn duais dheas, i gcónaí, don nath/focal is cliste, dar le painéal an chláir, ar an lá.  

Ní fheicim aon 'flúirse téarmaí' mé féin; ní fheicim ach teanga atá beo beathach, agus spraíúil. Más beatha teanga í a labhairt, tá an gráthóir focal seo breá sásta focail nua ghreannmhara a chumadh, freisin, agus an chraic a choinneáil beo léi. Ní dóigh liom gur flake mise, agus an méid sin á rá agam. 

Anois, imígí libh agus, más mian libh, cuirigí Gaeilge chliste ar 'spoilsport' ... nó ar 'flake,' más fearr libh. 

Giota spraoi atá ann, an dtuigeann sibh. 

Nathanna Cainte

Tá sé de nós agam, nuair a bhím ag breathnú ar chluiche CLG ar an teilifís, an fhuaim ar an teilifís a ísliú go hiomlán, má bhíonn an tráchtaireacht i mBéarla, agus éistim leis an tráchtaireacht i nGaeilge ar Raidió na Gaeltachta; mar a rinne mé, inné, agus mé ag breathnú ar an gcluiche iománaíochta, Gaillimh -v- Luimneach. 

Bhí 'lán carr-asail cantail' ar dhuine de na himreoirí, chuala mé, agus táim den bharúil gur bhain a chantal leis an réiteoir, más buan mo chuimhne. Seans gur tharla sé sin nuair a bhí an t-imreoir 'sínte ó chluas go drioball' ar an talamh!

Feictear dom go dtagann na nathanna cainte sin go nádúrtha chuig an tráchtaire a d'fhoghlaim Gaeilge ón gcliabhán, agus is maith liom a bheith ag éisteacht leo. Ní hualach do dhuine an léann, an dtuigeann sibh, agus táim ag foghlaim liom. 

Seans go bhfuil aoibh go dtí na cluasa ar imreoirí Luimnigh inniu, nó fiú straois ó chluas go cluas orthu, agus cén fáth nach mbeadh? 

B'iontach an t-éacht a bhí ann!  

Tá súil agam nach bhfuil imreoirí na Gaillimhe in ísle brí faoin gcluiche mar, i ndeireadh na dála, bhí an bua tuillte go maith ag Luimneach, ar an lá. 

An méid sin ráite, beidh lá eile ag an bPaorach agus, mar is eol do mhuintir na Gaillimhe, níor chaill fear an mhisnigh riamh é!

Nathanna Cainte

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le podchraoladh an lá cheana, agus chuala mé duine den phainéal ag rá (faoi Leo Varadkar, más buan mo chuimhne) 'He shoots from the lip.'

Tá seans maith ann gur 'shoot from the hip'  an rud a bhí i gceist aige, ach thaitin an leagan nuachloiste barrúil liom, agus thosaigh mo smaointe féin ag rith, mar is minic leo. Ar chúis éigin, tháinig mo bhlagmhír An Mámh Cinn, Twitter agus trolláil chun cuimhne. 

Tá nathanna cainte fearacht 'ní chuireann sé fiacail ann' agus 'is furasta é a spréachadh' ann, ach, meas tú, an bhfuil aon nath cainte nua ar fáil don té sin a scríobhann/a fhágann trácht tobann, b'fhéidir tubaisteach, ar na meáin shóisialta?

'Géar leis an méar'...'Péist nár éist'...'Pléite ní léite'...'Cumtha is cuma'...'Colg ón tolg'...'Racht gan slacht'...bhur mbarúil?