Gleo na Gaeilge

Le blianta beaga anuas, táim ag seasamh siar ón ngleo. Ar ndóigh, tá daoine ann nach dtabharfadh gleo air agus tuigim dóibh ach, mar is eol dúinn ón bhfear tannáilte thall, tarraingíonn gleo aird. Ach, nuair a bhíonn aird tarraingthe i dtreo amháin, ní féidir léi díriú ar nithe eile atá ag tarlú. Caithfear súil a choinneáil ar an gcleasaí. Ní mar a shíltear a bítear, go minic.

Fadó, dúirt fear rathúil liom nach iad briathra a dhearbhaíonn ach airgead; má tá gníomh le cur i bhfeidhm go rathúil, dar leis, caithfidh sé dul i bhfeidhm ar sparán an té ar a bhfuil d’aird dírithe. Is féidir, a dúirt sé liom, daoine a mhealladh le hairgead; é a bhaint díobh ar bhealach amháin, nó é a shíneadh chucu, ar bhealach eile. Má bhaineann tú airgead uathu, nó má chuireann tú airgead sa bhreis ina bpócaí, ‘that will make them sit up and take notice,’ a mhaígh sé.

Ar an lá seo, anuraidh, a fuair mé an cuireadh bheith páirteach i gcoiste, coiste a bunaíodh, samhlaím, go dleathach ach go rúnda, le cás na Gaeilge laglabhartha a phlé. Tugadh bliain don choiste páipéar bán ar an ábhar a réiteach don rialtas. Dá gcuirfeadh aon duine agaibh ceist orm, a léitheoirí, cé hiad baill eile an choiste, ní bheinn in ann an freagra sin a roinnt libh. Tá sé cineál cosúil leis an gclár sin, The Traitors Ireland. Caithfear a bheith cúramach, gan fíos do rún a scaoileadh, ar fhaitíos.

Ar aon nós, tá mo chuidse den obair cheilteach déanta agamsa, agus beidh an páipéar bán á roinnt go poiblí, inniu. Tá a fhios agam go dtarraingeoidh sé raic, ach bhí seifteanna na nGall ann tráth den saol a chuidigh le cur chun cinn an Bhéarla sa tír seo, agus is fiú dul sa seans le pátrún múnlaithe a d’oibrigh, i mo thuairim, ach ar mhaithe le cur chun cinn na Gaeilge, an geábh seo. Ní faide gob na gé ná gob an ghandail. Tá cuid de na moltaí níos oiriúnaí do shochaí na linne seo,

1. Má chloiseann múinteoirí daltaí ag labhairt i mBéarla, cuirfear nóta i nGaeilge abhaile chuig na tuismitheoirí le cur i gcuimhne dóibh go bhféadfaí an Liúntas Leanaí a chailleadh má leanann an Bhéarlóireacht ar aghaidh. Tabharfar Nótaí Scoir ar na nótaí seo.

2, Aon duine atá ag obair don Stát, tabharfar sé mhí dóibh snas a chur ar a gcuid Gaeilge nó caillfidh siad 10% den tuarastal a íoctar leo agus tabharfar é don chomhghleacaí oifige a bhaineann úsáid as Gaeilge amháin ina ghnó, go laethúil.

3. Cuirfear 25% sa bhreis le tuarastal aon oibrí Stáit (Teachtaí Dála agus Seanadóirí san áireamh) atá in ann Gaeilge a labhairt go líofa, agus nach labhróidh tada ach Gaeilge agus iad ag dul i ngleic le gnóthaí stáit.

4. As seo amach, ní thabharfar aon phost Stáit (Teachtaí Dála agus Seanadóirí san áireamh) don duine nach bhfuil in ann a theanga dhúchais a labhairt agus a scríobh, le líofacht.

5. Ní labhrófar ach Gaeilge sna cúirteanna dlí, fiú mura dtuigeann lucht labhartha an Bhéarla céard atá ag dul ar aghaidh.

6. Ní bheidh aon ghá ceadúnas teilifíse a íoc ag an té atá ag éisteacht le TG4 amháin, ach ardófar costas an cheadúnais móide €100 sa bhreis an chainéal, má bhíonn aon duine ag breathnú ar chainéal ar a bhfuil an Béarla mar phríomhtheanga labhartha.

Beidh deis ag daoine a gcuid aighneachtaí a chur in iúl ach ríomhphost a sheoladh chuig gleonagaeilge@amadánaibreáin.ie.

Uachtarán Nó Amadán

Is dócha gur léigh sibh uilig go bhfuil an fear seo ag rá go bhfuil sé i gceist aige dul san iomaíocht nuair a bheidh pobal na tíre seo ag vótáil d’uachtarán nua i Mí na Samhna.

Tá an-fhéinmhuinín aige, cibé faoi aon cheo eile. Má tá fhéin, táim den bharúil go mbeidh fadhbanna aige an t-ainmniúchán atá uaidh a fháil. Ó mo chuid taighde, d’fhoghlaim mé go dteastaíonn ‘the backing of 20 members of the Oireachtas or four local authorities’ le hainmniúcháin a fháil. Ach, má chreideann a bhformhór acu sin go mbeadh sé ‘purely indicative of their character, their worldview, and their poor judgment’ dá dtabhfaidís tacaíocht dó, seans go seasfaidh siad siar, ar feadh tamaillín. Caithfidh na polaiteoirí a n-am a thógáil, an dtuigeann sibh. Caithfidh siad an talamh a bhrath roimh ré, súil ghéar a choinneáil ar an lucht vótála. Shamhlóinn.  

Táim den bharúil go bhfuil sé in am dúinne, a léitheoirí, duine éigin a aimsiú le dul san iomaíocht don ról ríthábhachtach seo; duine nach bhfuil baint ná páirt aici/aige le haon pháirtí, ná le haon ghrúpa gangaideach; duine séimh, staidéarach, siosmaideach, stuama; bean atá in ann Gaeilge a labhairt gan stró ar bith; bean a bheadh in ann an fód a sheasamh nuair a bheadh na fir ag déanamh ‘holy show’ dá chéile timpeall uirthi.

Tá mo chuid machnaimh déanta agam. Chuaigh mé i dteagmháil le lucht an Oireachtais agus chuir Máirín mé i dteagmháil le comhairleoirí éagsúla a thabharfadh, dár léi, ‘an cúnamh cuí’ dom. Caithfidh mé a rá go raibh na comhairleoirí thar a bheith múinte agus proifisiúnta liom.  Ghlac siad leis an gclúdach litreach a tugadh dóibh, agus d’éist siad go cúramach le mo dhearcadh agus le mo chuid tuairimí.

Tá an cinneadh déanta, agus cuirfear m’ainm chun cinn d’Uachtaránacht na tíre, inniu. Le go mbeidh sibh ar an eolas, bíodh sé ceart nó mícheart, moladh dom an chéad litir de m’ainm (Á) agus an chéad litir de mo dhara ainm (A) a úsáid le mo shloinne, sa chaoi go mbeidh mé feiceálach ar an bpáipéar vótála, ar an lá. Cuirfidh an A.A. sin m’ainm ar bharr an liosta iarrthóirí, más fíor. Faraor, seans nach mbeidh ‘fada’ ar an gcéad A sin. Níl córas na tíre seo in ann an fada a láimhseáil, deirtear.

Ach, is cuma. Beidh mise ar an gcéad ainm ar an bpáipéar vótála (mura mbeidh aon A.A. eile ann, is dócha) agus ó tharla go bhfuil go leor amadán ann a dhíríonn a n-aird agus a n-aire ar an gcéad rud a léann siad, seans maith go gcaithfidh siad vóta dom.

Céard, a chara? Cén dara hainm atá orm? Creid é nó ná creid, Aibreán atá ann. Bainigí sult as an lá, a léitheoirí.

Gaeilge Éigeantach

Is gearr uaim aois an phinsin mar sin ní raibh mé ag súil go bhfaighinn tairiscint ar obair ag an tráth seo de mo shaol. Ach tháinig glaoch fóin agus, go gairid ina dhiaidh, tháinig litir; tá an conradh faighte agam. Conradh bliana. Tá cinneadh le déanamh agam agus ní mór gach deis a thapú nuair atá an tseanaois ag breith suas ort le luas lasrach. Ar a laghad, caithfear dianmhachnamh a dhéanamh faoin deis atá curtha ar fáil duit, sílim.

Nuair a fheicim an focal ‘Feidhmeannach’ i dteideal oibre ar bith, samhlaím tábhacht ar leith ag baint leis an bpost, dá bhrí sin bhí mé meallta ar an bpointe. Ach, caithfear a bheith cúramach faoi theidil aon phost (rud a mholfainn do chuile dhuine agaibh, a léitheoirí) agus léigh mé an cháipéis a seoladh chugam ina hiomláine, le bheith cinnte nach raibh aon rud idir na línte a chuirfeadh dallamullóg orm nó nár thuig mé i gceart. Ó tharla go bhfuil intleacht shaorga (IS) in úsáid go fairsing agus go rialta na laethanta seo, is fearr a bheith aireach, ceapaim fhéin.

Chuaigh mé tríd an gcáipéis agus níor thug mé faoi deara aon intleacht shaorga ag feidhmiú inti. Go bhfios dom, ar aon nós. Ar an taobh eile den scéal, an féidir meabhair chinn an phinsinéara-le-bheith a thrust, meas tú? Déanaim iarracht coinneáil suas le saol na teicneolaíochta ach bíonn lucht na cumadóireachta an-chliste agus bíonn sé deacair cos a choinneáil leo.

Pé scéal é, de réir mar a thuigim, is é an jab a bheadh le déanamh agamsa mar fheidhmeannach ná deimhin a dhéanamh de go bhfuil,

a.     Gaeilge d’ardchaighdeán ag na feidhmeannaigh sheachtracha faoi mo chúram 

b.    Gaeilge amháin á labhairt acu sa mbaile agus go sóisialta 

      c.    Gaeilge amháin in úsáid acu ar na meáin shóisialta

      d.    leabhair i nGaeilge á léamh acu chuile mhí, go háirithe i Mí Feabhra.  

Níl a fhios agam fúibhse, a léitheoirí, ach ní hé an sórt duine mise a cheapann go bhfuil mo chuid Gaeilge fhéin sách maith le breithiúnas a thabhairt ar Ghaeilge labhartha ná scríofa aon duine eile. Chomh maith leis sin, is duine príobháideach mé fhéin agus níor mhaith liom go mbeadh orm mo shrón a shá isteach i saol príobháideach aon fheidhmeannach agus é/í sa mbaile, nó amuigh go sóisialta, nó ar an idirlíon. Mhothóinn mar a bheadh stalcaire ann.

Ar maidin, théis roinnt mhaith ama caite agam ag dul anonn is anall leis an scéal, rinne mé mo chinneadh. Cé go bhfuilim buíoch go bhfuil eagrais ann atá fós sásta deiseanna a thabhairt do mo leithéidí, táim den bharúil nach bhfeilfeadh an post mar Fheidhmeannach na bhFeidhmeannach Seachtrach (FFS) domsa. Má tá aithne agat ar aon duine a bheadh sásta tabhairt faoin bpost, nó dá mbeadh suim agat fhéin ann, is féidir do chuid suime agus do chuid sonraí a chur in iúl i ríomhphost chuig feidhmeannachnanamadánaibreáin@gmail.com.  

Bainigí sult as an lá, a chairde.

Irisleabhar Nua

Tá iris nua ag teacht ar an bhfód, an mhí seo. Mise bunaitheoir agus eagarthóir na hirise, I nDáiríre, agus beidh mé ag súil go mór le bhur gcuid tacaíochta, a léitheoirí; níl oiread is pingin rua faighte agam ó aon fhoras ná ó aon eagras eile a thacaíonn, go hiondúil, le cur chun cinn na Gaeilge, fiú más lagiarracht fhéin a bhíonn i gceist.

Gaeilge príomhtheanga na hirise, ar ndóigh, cé go nglacfar le hanagraim Bhéarla fad is go gcuirtear leagan Gaeilge den anagram ag bun an leathanaigh. Ní dhéanfar cinsireacht ar aon ábhar, mar a tharlaíonn ar chuid de na meáin shóisialta, ach ní cheadófar aon ábhar a thaispeánann aon chlaontacht ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, fiú más tuairisc thomhaiste atá ann, ar fhaitíos na bhfaitíos.

Beidh mionscrúdú á dhéanamh agam ar aon ábhar a bhaineann le fíricí an tsaoil, cé go nglacfar le hailt le cuma na comhcheilge orthu, FAD IS go bhfuil nasc idirlín ar fáil a dhearbhaíonn fírinne na comhcheilge. Caithfear a bheith féaráilte, an dtuigeann sibh, agus súil ghéar a choinneáil ar an scríbhneoir a bhíonn ag iarraidh an dallamullóg a chur ar léitheoir.

Mar is eol daoibh, tá cancráin agus gearánaithe ar fud na háite, agus níl mise ag iarraidh droch-chlú a tharraingt sa mullach ar mo dhea-cháil. Táthar ann nach n-aithníonn an difear. Caithfear a bheith cúramach, na laethanta seo, agus beidh orm tuairimí láidre scríbhneoirí a mheas, roimh ré, sula ndéanfaidh mé cinneadh maidir le hábhair bhliantúil na hirise. Ní bheinn ag iarraidh lucht tacaíochta aon uachtarán (iar nó ann), a chur ó dhoras, mar shampla, mar teastaíonn síntiúsóirí uaim, go géar.

Ar an ábhar sin, a chairde, más mian libh tacú liom, bheinn thar a bheith buíoch as bhur gcúnamh, le bhur dtoil. Is féidir liom síntiús a ghlacadh uaibh agus, mura miste libh, b’fhearr liom airgead tirim a fháil, seachas mo chuid sonraí bainc á fhágáil anseo ar an idirlíon. Más mian leat cuidiú liom (teastaíonn cuidiú uaim, go géar), seol ríomhphost chugam ag miseaine@amadánaibreáin.ie agus déanfaidh mé chuile iarracht an cuidiú sin a fháil.

Oireachtas na Samhna?

Tá a fhios ag an domhan mór go bhfuil muid uilig curtha trína chéile ag an bpaindéim. Tá a fhios againn, freisin, go bhfuil an scéal ag dul in olcas ar fud na tíre, rud a fhágann go gcaithfear breathnú chun cinn, go háirithe nuair atá laethanta speisialta, ócáidí nó féilte is a leithéidí á bpleanáil againn.

Le contúirt an chealaithe a sheachaint, tá lucht an oireachtais tar éis cinneadh a dhéanamh an fhéile a thabhairt chun tosaigh i mbliana agus, ar eagla na heagla, beidh formhór na n-ócáidí ealaíonta ar siúl an mhí seo, seachas i Mí na Samhna, mar shampla.

Mar gheall air sin, tá siad faoi bhrú ama, agus tá siad ag iarraidh ar iomaitheoirí na gcomórtas éagsúil a n-iarratais a sheoladh isteach chucu, chomh luath agus is féidir. Tá sonraí teagmhála na féile áirithe seo ag bun an leathanaigh ach, roimhe sin, tá sé tábhachtach, dúradh, go dtuigfeadh na hiarrthóirí gur gá cloí leis na coinníollacha coróinvíreasacha a bheidh leagtha síos do na comórtais ardáin, mar a leanas,

beidh damhsa ar an sean-nós ceadaithe beo ar ardán an Ionaid, ach beidh ar na hiomaitheoirí an damhsa a dhéanamh taobh thiar d’fhál gloine, iniamh atá deartha go speisialta don stáitse san Ionad, le nach mbeidh anáil an iomaitheora in ann aon teagmháil a dhéanamh leis an lucht féachana. Beidh na ceoltóirí a bheidh á dtionlacan ar chúl an stáitse, ach beidh siad le feiceáil ar scáileán mór, taobh thiar den damhsóir;

lúibíní, scéalaíocht, agallamh beirte srl., a bheith réamhthaifeadta ag na hiomaitheoirí, agus an físeán sin a sheoladh chuig oifig na féile lena n-iarratas. Beidh an físeán le feiceáil agus le cloisteáil ar scáileán mór, thuas ar an stáitse, am a iarrfar ar na hiomaitheoirí seasamh os comhair an scáileáin agus beolbheachtú a dhéanamh ar an saothar teilgthe. Ní cheadófar aithris bheo ar fhaitíos go spréifí frídíní ar an lucht éisteachta;

maidir le hamhránaithe an Choirn, ó tharla go mbeidh na hiomaitheoirí ag baint úsáide as an ardán céanna a bheidh in úsáid ag na damhsóirí rompu, beidh rogha acusan an fál gloine a úsáid agus an t-amhrán a chasadh beo, nó is féidir leo réamhthaifead den amhrán a sheoladh lena n-iarratas, am a mbeidh deis acu beolbheachtú a dhéanamh a fhad is atá an t-amhrán le feiceáil agus le cloisteáil ar an scáileán.  

Más mian leat bheith páirteach in aon cheann de na comórtais, nó más mian leat ticéad a cheannach don oireachtas ar leith seo, nó le tuilleadh eolais mar seo a fháil nó a sheachaint, seol ríomhphost chuig amadán@Aibreáin.ie.

Gaeilgebox

Ní raibh mé ag súil leis an nglaoch, agus baineadh siar asam nuair a chonaic mé uimhir TG4 ar scáileán m'fhóin. 

'Meas tú céard atá uathu, anois?' arsa mé féin liom féin. Bhrú mo chuid fiosrachta mo mhéar chun gnímh, agus d'fhreagair mé an fón. 

Anois, ar fhaitíos go gceapfadh aon duine agaibh, a léitheoirí, nach maith liom glaoch a fháil ó TG4, bheadh dul amú oraibh. Níl ann ach nach raibh mé ag ceapadh go mbeadh mórán ag dul ar aghaidh acu, aimsir seo an choróinvíris, ach amháin sa seomra nuachta, agus ní raibh mórán nuachta agam féin, ó tharla mé neadaithe anseo i gCeann Scríbe, le mí anuas.

Pé scéal é, is cosúil go bhfuil clár nua ag teacht ar an bhfód, clár cosúil leis an gclár sin Gogglebox Ireland. Tá sé i gceist ag TG4 leagan Gaeilge den chlár a chraoladh agus, creid é nó ná creid, Gaeilgebox a bheas mar theideal ar an gclár. 

Sea, tá a fhios agam an riail faoi 'caol le caol agus leathan le leathan,' ach cheap mé féin go raibh Gaeilgebox, mar theideal, sách cruthaitheach. Maidir leis an bhfocal Béarla sin atá ceangailte leis, nach bhfuil Cleas Act, Jockey Eile, Gaeil Bhoston ann, cheana, agus diabhal locht a bheadh agam féin orthu sin! 

Bhuel, le fad a chur leis an scéal dochreidte seo, a léitheoir, nach bhfuil mé féin agus An Garraíodóir roghnaithe acu le bheith páirteach sa chlár! 

'Ach...' arsa mé féin leis an bhfear ar an bhfón, '...níl aon Ghaeilge, mórán, ag fear an tí.'

Cheapfá go mbeadh fadhb ollmhór ansin, nach gceapfá? Ach, is cosúil go mbeadh siad breá sásta dá bhfanfadh sé réasúnta socair ar an tolg, taobh liom. Bhuel, tá mise a rá libh, a léitheoirí, nach duine é An Garraíodóir a choinníonn a bhéal dúnta nuair atá rudaí ar an teilifís á chur soir!

Nuair a mhínigh mé an scéal sin, ba léir go raibh a gcuid taighde déanta ag lucht TG4, cheana féin, agus bhí sé mar mholadh go bhféadfaí leaganacha/frásaí clamhsán, i nGaeilge, a mhúineadh don Gharraíodóir, roimh ré. Bhí, creid é ná creid, samplaí cumtha, agus réidh don raic,

'Ara, ffs!' = 'A leithéid de sheafóid!' 

'Do you believe that sh*te?' = 'Do bharúil?'

D'fhéadfadh An Garraíodóir, dá mba mhian leis, dar le mo dhuine ar an bhfón, a lámha nó a shúile a chaitheamh in aer, ó am go chéile nó, fiú, cic a bhualadh ar an mbord...ach, gan ligean don radharc sin dul níos faide ná cúpla meadar ó radharc an cheamara, mar go mbeadh siad ag iarraidh rud mar sin a thaifeadadh ina iomláine. 

'Ach...' arsa mé féin leis an taighdeoir bocht, '...céard faoin gcoróinvíreas?'

Arís, bhí a gcuid taighde déanta acu i TG4. Daoine cliste iad. Bhí a fhios acu go raibh cúrsa i Scileanna Teilifíse déanta agam, tráth den saol, le hAcadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, i nGaoth Dobhair. Bheadh siad in ann ceamara a fhágáil taobh amuigh den doras ag Ceann Scríbe, agus fúmsa a bheadh sé an ceamara a shocrú áit éigin fheiliúnach sa seomra suite, áit a mbeadh sé dírithe orm féin agus ar An Garraíodóir, ar an tolg.

Fuair mé liosta de na cláir ar a mbeidh muid ag breathnú, mar dhea, agus beidh orainn ligean orainn féin go bhfuil muid ag breathnú orthu. Déanfaidh siad féin an eagarthóireacht sa stiúideo. Ní bheadh le déanamh agamsa ach an físeán de na sámhaithe a sheoladh chucu, ar líne, go seachtainiúil. 

Sular chríochnaigh ár gcomhrá, fuair mé ainm an taighdeora. Is deacair a chreidiúint go mbeadh ainm mar é ar aon duine le canúint bhlasta Chonamara ar a theanga, ach is léir go bhfuil an dream thiar siúlach chomh maith le scéalach, agus d'fhág mé slán le Muhammad Dawn. 

Dul Chun Cinn?

Cé go dtuigim go bhfuil gá le trialacha cliniciúla, le go mbeidh deis ag eolaithe fios níos fearr a bheith acu faoi fheidhmeanna na colainne, is minic díomá orm nuair a chloisim go mbaintear úsáid as ainmhithe sna trialacha.

Níor casadh ainmhí orm, fós, atá in ann a ainm a shíniú ar fhoirm toilithe, ach cá bhfios domsa nach bhfuil trialacha ar bun, áit éigin, leis an gcleas sin a thabhairt chun críche. Más féidir moncaí a thaispeáint ag caitheamh toitíní ar an Big Bang Theory, bhuel, ná cuireadh aon ní ionadh oraibh, a léitheoirí.

Déanann feiceáil fírinne. Caithfear a bheith cúramach.

I láthair na huaire, i ndúchríoch áit éigin, tá trialacha ar bun (le daoine fásta a thuigeann céard iad na fo-iarmhairtí, más fíor) agus tá sé mar aidhm ag na heolaithe, san áit sin nach n-ainmnítear, struchtúr móilíneach an deoirdhuchta a athrú, sa chaoi go mbeidh dathanna ar dheora an duine; rud nach bhfuil, san am i láthair, mar is eol daoibh.

Is éard atá i gceist, dar leis na heolaithe anaithnide, ná go mbeadh dath ar leith ag teacht le sileadh na ndeor, ag brath ar mhothúcháin an té atá ag caoineadh, má thuigeann tú leat mé. Seachas an dath geal gléineach neamhdhaite atá ar dheora anois, bheadh, mar shampla, dath dearg ar dheora an té a bheadh ag caoineadh le teann oilc, dath glas ar dheora an té a bheadh ag caoineadh le teann éada, dath gorm ar dheora an té a bheadh ag caoineadh le teann bróin, agus mar sin de.

Níl na dathanna cinntithe fós, dar ndóigh, agus níl ansin thuas ach mo shamhlaíocht féin maidir leis na dathanna a d’fhéadfaí a bheith in úsáid, ach shamhlóinn, chomh maith céanna, go mbeidh a gcuid tuairimí péacacha peacacha féin ag na heolaithe úd, maidir leis na dathanna is feiliúnaí dóibhsean.

Má éiríonn leo, beidh siad in ann an struchtúr móilíneach nua a ionphlandáil i ndeoirdhucht gach naíonáin nuabheirthe, le go mbeidh a fhios ag tuismitheoirí na naíonán céard atá ag cur as dóibh (ocras, tart, srl), cé nach bhfuilim féin róchinnte cén dath a d’fheilfeadh dá leithéidí ná, fiú, an mbeadh cead na dtuismitheoirí ag teastáil! Réimsí nua dlíthe de dhíth, cheapfainn, dá dtarlódh sé. 

Ach, an rud is suntasaí faoin gcraic seo uilig ná go bhfuil sé mar aidhm acu (má fhaigheann siad cead ó na húdaráis) an TearAway!®, a ionphlandáil i ndeoirdhuchtanna daoine atá páirteach i gcásanna cúirte, le go mbeidh a fhios ag na giúróirí, agus ag an mbreitheamh, ó dheora an fhinné, an í an fhírinne nó bréag atá ag sileadh as a bhéal. Sórt ‘briseann an fhírinne trí shúile an fhinné’ a bheas ann, seans. 

Ní móide go mbeadh gá le móid, sa chás sin. 

Meas tú cén dath a chuirfeadh duine ar ‘white lie,’ a léitheoirí? M'anam, ach tá an focal ‘deargbhréagadóir’ againn i nGaeilge, cheana féin, nach bhfuil? Agus, tá ‘an fhírinne ghlan’ nach bhfuil? Ach, arís ar ais, deirtear go ndéanann feiceáil fírinne, agus caithfear a bheith cúramach.

Cibé scéal é, níl aon óinseach thart a chreidfeadh a leithéidí, ach tá amadáin ann a chreideann gach scéal a léann siad.

Bainigí sult as an lá, a léitheoirí.

Straois na nGael

Léigh mé, le déanaí, a bhuí le Maitiú Ó Coimín, ar tuairisc.ie, go bhfuil straoiseoga nua ar an mbealach chugainn - cinn nach ionann iad agus na cinn atá ar mo mhéarchlársa, i láthair na huaire, pé scéal é.

Is cosúil go ndearnadh uasdátú ar chóras na straoiseog, anuraidh, i ngan fhios domsa, agus gur féidir, anois, an dath atá ar chraiceann na straoiseoige a athrú - más mian le duine a leithéid a dhéanamh, ar ndóigh. Is dea-scéal atá ann, i mo thuairim féin, mar táim tinn tuirseach den dath buí sin.

Agus, dea-scéal sa mhullach ar dhea-scéal eile, léim go bhfuil moltaí eile beartaithe ag Unicode. Dar leis an Fear Feasach Fiosúil (is fearr gan 'F'er a thabhairt air, mura miste libh) ina alt, beidh ‘rogha gnéis agus treorach’ againn, má éiríonn leis na moltaí nua-aimseartha atá ar na bacáin; uasdátú eile a bheas ann a ligfeadh do dhaoine dath na gruaige a athrú - ar an straoiseog, an dtuigeann sibh, chan oraibh féin. Uasdátú de shaghas eile a theastódh, cheapfainn, dá mba rud é go raibh tú ag iarraidh do chruth féin a athrú. Ach, sin scéal eile. 

Bhuel, is léir go bhfuil saol na straoiseog ag athrú, gan dabht ar bith. Ar maidin, céard a chonaic mé ar mo nuacht idirlín ach go bhfuil moltaí eile beartaithe a ligfeadh do dhaoine ‘a rogha teanga’ a chur in iúl ar a gcuid straoiseog. Creid é nó ná creid, nuair a bheas do ghruaigdhath, do chneasdhath, do thuarceathadath roghnaithe agat, is féidir leat do Ghaelachas a chur in iúl, ach síneadh fada a chur os cionn na straoiseoige.

Anois, sula dtosóidh sibh ag clamhsán, chuir mé ríomhphost mímhuiníneach chucu cheana féin, maidin inniu, maidir leis an gcosúlacht/éideimhne a bheadh ann idir an síneadh fada Gaelach agus, mar shampla, e-acute’eanna na dteangacha eile. 

Dar leo, ina bhfreagra amhrasach, beidh caipíní ar fáil do na dreamanna eile (beret ar an bhFrancach, mar shampla), ach is ag na Gaeil amháin a bheas an síneadh fada.  Ádh, agus síneadh fada, na nGael orainn…wúhúúúúúúú!

Má tá aon údar gearáin agaibh faoin gcraic seo uilig, éist liomsa, agus scríobhaigí féin chucu ag ansíneadhfadagaelach@amadáin.aibreáin.ie. 

Go n-éirí go gealt libh! 

Soláthróir Nua do Ríomhphoist i nGaeilge!

Tá gmail.com ann, tá eircom.net ann, tá hotmail.com ann, agus tuilleadh nach iad, ach (agus is ‘ach’ mór é seo), cá mhéad soláthróir ríomhphost atá ann arbh í an Ghaeilge a gcéad teanga; nó, go deimhin, cá mhéad acu arbh í an Ghaeilge an t-aon teanga a cheadaítear i bhformhór na ríomhphost a seoltar leo? Diabhal ceann, cheapfainn féin.

Go dtí inniu.

Ar ball, i gClub na Gaeilge, seolfar ‘GaelMail,’ an soláthróir ríomhphost is suimiúla dá bhfaca mé le fada; ó thaobh na Gaeilge de, pé scéal é.

Admhaím go bhfuil sé crua orm an focal Béarla  sin ‘Mail’ a fheiceáil sa seoladh nua, ó tharla gur cur chun cinn na Gaeilge atá mar phríomhaidhm acu, ach, mar sin féin, is fiú go mór bogadh go dtí an soláthróir nua seo, ceapaim féin.

Beidh tú in ann do roghanna féin a shocrú sna hardsocruithe ar an suíomh nua, mar is iondúil le gach soláthróir, ach, idir an dá linn, tá réamhshocruithe suntasacha ar fáil, cinn a thabharfaidh tú faoi deara, chomh luath agus a thosaíonn tú ag scríobh do ríomhphost úr i.e. beidh na focail i nGaeilge le feiceáil i ndúch dubh, mar is iondúil, ach, má chuireann tú aon fhocal iasachta isteach san abairt, athraíonn dath an dúigh ar an bpointe…mar shampla, beidh dath dearg ar aon fhocal i mBéarla, agus, suimiúil go leor, tagann dath gorm ar aon fhocal a bhfuil cuma eascaine air.

Aisteach go leor, (nó áisiúil go leor, más fearr leat an cor cainte sin a úsáid) tagann dath buí ar aon fhocal cráifeach as a mbaintear úsáid, bíodh an ríomhphost úr ag teacht chugat, mar fhreagra ó do sheoladh nua le GaelMail, nó ag imeacht uait ón seoladh sin. Ar ndóigh, mar a scríobh mé thuas, is féidir leat do rogha féin de dhathanna a úsáid, ach na réamhshocruithe a athrú.

An aidhm atá leis an modh oibre seo, dar leo i nGaelMail, ná go mbeidh ‘an scríbhneoir in ann líon na bhfocal iasachta/cráifeach atá in úsáid acu a fheiceáil ar an bpointe’, rud a thabharfas deis don scríbhneoir leagan Gaeilge den fhocal a aimsiú, nó, bheadh súil acu, go dtabharfaidh an scríbhneoir faoi deara go bhfuil ‘barraíocht raiméise’ in úsáid acu, nuair a fheicfidh siad líon na bhfocal ‘gan ghá’ atá scríofa acu.

Seift mhaith, gan dabht, más amhlaidh do mhian.  Gach duine agus a dhóigh féin aige, dar ndóigh.

Le ceiliúradh a dhéanamh ar an suíomh nua s’acu, beidh comórtas filíochta acu, uair sa mbliain; comórtas a thabharfas deis duit dán comhaimseartha a scríobh, ar cibé ábhar is mian leat féin, ach é a bheith scríofa i gcorp do ríomhphoist úir, ó do sheoladh nua. Caithfear clárú leo, le do sheoladh úr a fháil, ar ndóigh…seift mhaith eile ansin, ceapaim.

Caithfidh dán na míosa seo a bheith seolta chucu, roimh dheireadh na míosa seo, chuig amadáin.aibreáin@gaelmail.gom. Ná déan dearmad na focail ‘Am a’Dáin’ a chlóscríobh ar líne an ábhair, le go n-aithneofar do dhán.

Go  n-éirí go gealt libh! 

RTÉ Ag Glaoch Orm

Bhuel, a léitheoirí, bhí mé as baile le seachtain anuas, agus céard a bhí romham nuair a d'fhill mé inné, ar an ngléas freagartha anseo sa bhaile, ach teachtaireacht ó RTÉ! Níl a fhios agam cén chaoi ar éirigh leo greim a fháil ar m'uimhir bhaile, ach rinne mé píosa leo cheana, agus is dócha go bhfuil m'uimhir sa chóras áit éigin acu - fonn a dhéanfas fiach, seans. 

Pé scéal é, dar le hÚna, an bhean lenar labhair mé ar an bhfón, bean atá ag obair ar an gclár The Voice of Ireland, agus bean ag a raibh neart Gaeilge, bail óna Cé uirthi (cé nár chuala mé an sloinne sin s'aici, Seach, riamh roimhe), tá siad ag iarraidh go mbeadh ar a laghad amhrán amháin as Gaeilge ar an gclár, don bhabhta ceathrú ceannais, clár a bheas ar siúl i lár na míosa seo. 

Táim féin den bharúil gur bhain an lá úd, Dearg le Fearg, geit astu i RTÉ, agus chuile sheans nach bhfuil siad ag iarraidh fearg a chur ar an dream a bheas i mBéal Feirste ar an 12ú den mhí seo, ach oiread. 

Ar aon nós, baineadh geit nach beag asam féin, caithfidh mé a rá, a léitheoirí, nuair a luaigh sí go raibh siad ar an eolas faoi mar ar éirigh le m'amhrán nuachumtha i gcomórtas Ros na Rún/Raidió na Gaeltachta an bhliain seo caite, agus d'iarr sí orm an mbeinn sásta amhrán nua a scríobh don chlár The Voice, chomh luath agus is féidir, le go mbeadh deis ag na hiomaitheoirí an t-amhrán a chleachtadh in am, agus i gceart, don bhabhta ceathrú ceannais.  

Bhuel, bhreith mé ar an bhfaill, mar a thuigfeá, a léitheoir! Thapaigh mé mo dheis, agus dúirt mé léi go mbeadh amhrán i nGaeilge aici roimh dheireadh an lae. Agus, rinne mé amhlaidh. Ainm an amhráin? 

♫♪♫   Chreid an tAmadán Mé.   ♫♪♫ 

Bígí ag faire, a léitheoirí, agus bainigí sult as an lá. 

Ar Shála na Provos

Seans gur chuala cuid agaibh go raibh fadhb leis an Provo seo, ach tá carr nua eile ar na bacáin agus beidh sé linn, gan mhoill. Beidh an carr nua, an Carra, á sheoladh go luath.

An rud is suntasaí faoin gcarr nua seo ná go bhfuil sé dírithe ar an nGaeilgeoir; nó, b’fhéidir gur cirte dom a rá go bhfuil an carr seo dírithe ar an duine sin atá, ar a laghad, in ann Gaeilge a thuiscint. Aon áit sa charr a mbeadh Béarla le feiceáil go hiondúil, is focal nó focail Ghaeilge a bheidh le feiceáil i.e. ‘ola’ in áit ‘oil’- ‘km/su’ in áit ‘km/h’ – ‘SRBH’ in áit ‘SERV’ agus ‘CCF’ in áit ‘ABS,’ mar shampla.

Tagann loingsat iontach leis an gcarr nua. Tráthúil go leor, ‘AnSeo’ an t-ainm atá ar an loingsat, agus tá aipeanna go leor istigh leis cheana féin. Ceann a thaitníonn go mór liom féin ná an ceann a thugann deis duit an chanúint is fearr leat féin a roghnú, le go mbeidh tú in ann na treoracha a chloisteáil i nGaeilge, ar ndóigh, ach go mbeidh tú in ann iad a chloisteáil sa chanúint sin is fearr leat féin; agus is féidir leat glór mná nó glór fir a roghnú le bheith do threorú.

An mbeadh fear ar bith sásta glór mná a chloisteáil dá threorú? Ceist mhaith! Ach, bheadh an rogha sin aige, pé scéal é, agus is maith ann an comhionannas; rud a thuigeann déantóirí an chairr seo go maith, is cosúil.  

Tá triomadóir gruaige ionsuite ar an deais, agus chomh luath is a stopann an carr ag soilsí tráchta, mar shampla, tagann scáthán amach, go huathoibríoch, as an roth stiúrtha, díreach ar aghaidh an tiománaí. Ag an am ceannann céanna, osclaíonn drár beag amach ó lár an rotha stiúrtha, áit ar féidir le tiománaí a chuid/cuid smidigh, nó a chíor ghruaige, a fhágáil, le go mbeadh fáil aige/aici orthu, in am an riachtanais.

Ar ndóigh, tá sibh ann a déarfadh go bhfuil an carr seo dírithe ar mhná, ach go háirithe – agus ar lucht labhartha na Gaeilge - ach táim féin den bharúil go bhfeilfeadh an carr seo d’amadán ar bith, is cuma cén teanga a labhraíonn an t-amadán sin. 

Táillí Dár gCur Soir agus Sall

Tá mé féin agus é féin tinn tuirseach de pholaiteoirí agus de bhaincéirí na tíre seo dár gcrá, iad dár gcur soir le táillí curtha acu air seo is air siúd, agus, de thairbhe sin, tá cinneadh déanta againn go bhfuilimid ag dul ag bogadh to Nua Eabhrach.  

Níl uainn Ceann Scríbe a fhágáil inár ndiaidh, mar is aoibhinn linn an teach seo, agus chinneamar go dtabharfadh muid Ceann Scríbe linn anonn, díreach mar a tugadh an teach úd as Maigh Eo anonn go Manhattan, roinnt blianta ó shin.

Pé scéal é, tá na fir bainte bloic ag teacht amárach, agus beidh An Garraíodóir agus mé féin ag bogadh isteach sa teachín éan inniu, go dtí go mbeidh Ceann Scríbe atógtha thall.

Ar ndóigh, ní róshásta a bhí an meantán gorm nuair a chuala sí go raibh muid ag iarraidh Sióg a thabhairt linn isteach ina teachín, rud a thuigfeá. Dá bhrí sin, caithfear Sióg a bhogadh isteach áit éigin eile, go ceann scaithimh. Fáilteofar roimh mholtaí neamh-mhaslacha.

Idir an dá linn, an fhadhb is mó atá agam féin agus é féin ná céard a dhéanfaimid faoin diabhal ceamara infridhearg atá istigh sa teachín éan. Teastaíonn príobháideachas, an dtuigeann sibh.

Céim Soir

Chaith mé an lá ar an mbóthar inné, ar mo bhealach go Baile Átha Cliath, agus Áras an Uachtaráin, áit ar fhan mé aréir, i seomra álainn ann, ó tharla cuireadh faighte agam bheith i láthair ag ócáid mhór a bheas ar siúl sa teach stairiúil seo, inniu.

An tseachtain seo caite a tháinig an cuireadh oifigiúil sa phost. Bhí sé scríofa ar chárta órchiumhsach, agus thosaigh sé leis na focail ‘Ba mhór ag an Uachtarán Uasal, Máire Mhic Ghiolla Íosa, agus a fear, Máirtín, cuireadh a thabhairt do 'Áine agus Sióg' bheith i láthair ag ócáid bhronnta na gcéimeanna, An Cat is Craiceáilte in Éirinn' agus ag an gceiliúradh ina dhiaidh sin i dTeach Farmleigh,  ar an Aoine seo, 1 Aibreán.'

Ar ndóigh, ní amadán mise, bíodh a fhios agaibh, a léitheoirí, agus céard eile a dhéanfainn, ach Sióg a chaitheamh sa charr, agus an bóthar soir a bhualadh. Cé nach cat é Sióg a dtaitníonn ócáidí callánacha leis, mura n-eagraíonn sé féin iad, tuigeann sé tábhacht an lae mhóir seo, agus táim den bharúil go mbainfimid beirt sult as.

Go mba hé daoibh, cibé áit ina mbeidh sibh inniu, a amadáin chairde.