Showing posts with label teoiricí comhcheilge. Show all posts
Showing posts with label teoiricí comhcheilge. Show all posts

Tuesday, February 4, 2025

Bréagadóir

Rinne mé rún ag tús na bliana - bhí mé ag dul an cathú a sheachaint, ní raibh mé ag dul ag breathnú ina threo, ní bheinn ag iarraidh aon fhreagra a fhail uaidh, ní chreidfinn unsa uaidh. Bheadh suaimhneas agam i mo shaol, faoi dheireadh, a dúirt mé liom fhéin. Go dtí seo, tá ag éirí liom. An bhfuilim níos suaimhní? Táim. 

Blianta ó shin, chuir Dennis ceist orainne, scríbhneoirí na Gaeilge thall ar Twitter, cén Ghaeilge a bhí againn ar na scálaí sin ar a seasann duine lena meáchan a mheá. Sheol mise freagra ar ais ar an bpointe - bréagadóir. 

An rud faoin mbréagadóir, is féidir breathnú caol díreach san aghaidh air agus gheobhaidh tú toradh, ar an bpointe. Ach, an í an fhírinne atá sa mhéid atá á léamh agat? Má tá sé ag lagú, a chadhnra ag ídiú, mar shampla, ní féidir brath ar an bhfreagra, an féidir? An bréag atá ann mar sin? Bhuel, má tá an toradh ag titim isteach le mianta an léitheora, seans nach ea, bíodh sé fíor nó ná bíodh. 

Ní fhéadfainn a rá gur teoiric chomhcheilge atá ann, ar ndóigh. Níl intleacht dhaonna ag an scála. Níl ann ach córas, bealach le scéal a insint nó toradh a thabhairt, ag brath ar an meáchan a leagtar air. Ach, má tá an córas lag, mura bhfuil sé in ann an fhírinne a mheá mar is ceart, is faoin duine atá sé an toradh a mheas.

Creideann daoine an rud a thiteann isteach lena meon fhéin, go minic. Fiú más i ngan fhios dó fhéin atá sé sin ag tarlú, mura gcreideann duine an méid a léann sé, nó má chreideann sé chuile fhocal a léann sé, seans go bhfuil meon an duine sách solúbtha gur féidir é a lúbadh, bealach amháin nó bealach eile, le go dtite sé isteach lena meon fhéin. Beag beann ar an bhfírinne.


Monday, December 18, 2023

Míshástacht


Seans maith go bhfuil aithne agat ar a leithéid de dhuine agus cancrán - an duine sin nach bhfeiceann ach an ghloine leathlán, agus a déarfadh chomh sciobtha céanna nach é an leacht atá sa ngloine leathlán sin a bhí uaidh ar an gcéad dul síos! I bhfocla eile, ní féidir é a shásamh. Ach amháin, b’fhéidir, má chastar é ar chancrán eile. Ansin, bheadh an bheirt acu ag sciolladh agus ag feannadh, ceann ag baint bairr den cheann eile, iad sona sásta i gcomhluadar a chéile. É sin ráite, seans nach n-admhóidís go raibh siad sona sásta; ní ligfeadh an cantal dóibh sonas a aithint ná a admháil, sílim.   

Fadó agus muide óg, an chlann ar fad inár suí chun boird am dinnéir, bhíodh caint agus comhrá eadrainn faoi seo ‘gus siúd. Go minic, bhíodh scéalta comhaimseartha faoi chaibidil a’inn agus d’éistfeadh m’athair is mo mháthair linn ag cabaireacht, gan mórán le rá acu ach amháin nuair a cheap siad go raibh duine a’inn ag dul thar fóir lenár mbreithiúnas. Is ansin a chloisfeá an glór stuama tuisceanach ag rá,

‘Ar shiúl tú i mbróga an duine sin, riamh?’

Chuidigh báúlacht agus dea-chroíúlacht mo thuismitheoirí liom, go mór, thar na blianta. Thuig mé, luath go maith i mo shaol, go gcaithfinn a bheith fíor chúramach faoin mbarúil a thabharfainn, nó faoin scéal a d’inseoinn faoi shaol éinne eile, mar nár shiúl mé riamh ina bhróga. Teastaíonn cúram nuair nach léir scéal ina iomláine. Ní féidir linn a bheith cinnte céard atá ag tarlú i saol duine ar bith, cén easpa atá ina shaol, fiú má shíleann muid fhéin a mhalairt. Is minic a chloistear ‘money follows money’ ráite nuair a bhuann duine duais airgid, ach an féidir a bheith cinnte go raibh an buaiteoir saibhir roimh a bhua? Cá bhfios dúinn nach raibh sé domhain i bhfiacha roimhe, fiú mura raibh aon dealramh d’easpa le feiceáil? Ní mar a shíltear a bítear, go minic.

Níor bhris focal maith fiacail riamh, ach is féidir leis an leathfhírinne an-damáiste a dhéanamh. Táthar ann a chreideann gach a gcloiseann siad, nó gach a léann siad, agus roinnfidh siad an scéal le daoine eile amhail is gur fíorscéal atá ann, beag beann ar aon fhianaise ach fianaise na foinse atá díreach théis an scéal a roinnt leo. Ní theastaíonn, go minic, ach abairt dhiúltach amháin nó teoiric chomhcheilge le tine na míshástachta a fhadú. Is ar an gcaoi sin a ghríosaítear fearg, cáineadh, milleán agus locht, shílfeá.

Más fíor an seanfhocal nach mbíonn tine ach san áit a mbíonn ábhar, b’fhéidir go bhfuil sé thar am cúiseanna na míshástachta a scrúdú le gur féidir dul i ngleic leo, agus stop a chur le lucht an ghríosaithe.