Nósanna

Níl a fhios agam cén uair a thug mé an nós áirithe seo faoi deara, ach chomh luath agus a thug mé faoi deara go raibh mé á dhéanamh, rinne mé cinneadh gurbh fhearr liom gan é a dhéanamh arís. Nílim gan locht, an dtuigeann sibh. Glacaim leis go ndéanaim botúin, go bhfuilim lag scaití, go mbím neamhchinnte scaití, go mbrisim nós, go bhfuil mo nóisin fhéin agam (mar atá againn uilig, seans) gur féidir liom bheith dána nó maith (mar is eol do Shantaí), go bhfuil m’fhéiniúlacht fhéin agam. Ní lia duine ná tuairim, ar ndóigh, ach is minic go mbíonn mé fhéin agus mo choinsias ar aon tuairim nuair a thagann ár smaointe le chéile. Bíodh mé ceart nó mícheart, leanaim ar aghaidh leis na nósanna lena bhfuilim compordach; na nósanna a réitíonn le mo chuid smaointeoireachta fhéin.   

B’fhéidir go leanann daoine ar aghaidh lena gcleachtas mar gur gnáthnós atá ann dóibhsean; an rud a chonaic siadsan déanta ag an nglúin a chuaigh rompu, déanann siad fhéin é gan mórán smaoineamh a dhéanamh faoi. Go minic, leanann siad a dtréad agus nósanna a dtréad mar nach bhfuil sé de nós acu nós a bhriseadh ná nós nua a dhéanamh; freastalaíonn siad ar na heaglaisí céanna, caitheann siad vóta mar a chaith a ndream rompu, tugann siad ainmneacha a sinsear do naíonán nuabheirthe agus, go minic, sloinnte na bhfear amháin a bhíonn ar a bpáistí. Ach, ní bhaineann na cearta sin go baileach leis an scéal seo.

Nuair a thagann cuireadh ó dhlúthchara liom, nó duine de mo lucht aitheantais, is minic ainm mo pháirtí san áireamh ar an gcuireadh, cé go bhfuil seans ann nár casadh fear an tí seo orthu riamh. Is minic cártaí faighte agam ó sheanchara agus é sínithe aici ‘le grá’ uaithi, óna páirtí agus óna bpáistí. Tá daoine nár casadh orm riamh i mo shaol ag seoladh grá chugam! I ngan fhios dóibh fhéin, seans.

Maidir leis an gcuireadh chun bainise, is minic go dtugtar cuireadh don chara móide páirtí agus, in amanna, móide a bpáistí. Ciallaíonn sé sin go mbíonn go leor daoine ag an bpósadh acu nach bhfuil aithne ag an lánúin orthu, gan trácht ar an gcostas sa bhreis a bhíonn i gceist le strainséirí ag teacht chuig an mbainis. Ach, ní bhaineann na cearta sin go baileach leis an scéal seo.

Bíodh beannacht nó cuireadh i gceist, nuair a chuireann cara ainmneacha daoine eile ar chárta, daoine nach raibh riamh páirteach sa chaidreamh a bhí aici nó aige leis an té a gheobhaidh an cárta, an bhfuil nósmhaireacht i gceist, nó an é go gcuirtear an cairdeas a thosaigh ‘duine le duine’ go leataobh agus go ndéantar spleáchas den neamhspleáchas?

*************************

Is é Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha le Comhairle Contae Dhún na nGall, eagarthóir Súil Thart. Beidh leagan den alt seo le léamh sna nuachtáin Donegal News, Strabane Chronicle, Ulster Herald agus Dungannon Herald an tseachtain seo. 

Bearna Idirghlúine

Bhí mé i gcomhrá le cailín óg, ceithre bliana déag d’aois, le gairid. Bhí tuairimí láidre stuama ag an gcailín céanna ar go leor ábhar, agus ba léir dom gur duine í a raibh fios a graithe aici agus, freisin, go raibh a fhios aici cá raibh a triall. Labhair muid faoina hábhair scoile, faoi spórt, faoina cairde agus faoi chairdeas, faoi dhrugaí, faoi alcól, agus faoina haidhmeanna. Nuair a dúirt mé léi go raibh an saol níos féaráilte ar mhná na linne seo ná mar a bhíodh fadó, baineadh siar aisti. Why? a d’fhiafraigh sí.

D’inis mé di faoi na constaicí a bhí romhamsa agus roimh mo mháthair, ar phósadh dúinn, agus faoin gcaoi ar caitheadh le mná le blianta fada: an mhíchothromaíocht agus éagothroime a mhair maidir le vótáil, pá, íocaíochtaí leasa shóisialaigh srl. D’inis mé di faoin gcaoi ar caitheadh le mná sna Magdalene Laundries, sna tithe tábhairne, sa mbaile; gan cead ag mná seo nó siúd a dhéanamh, tús áite i gcónaí ag na fir agus cumhacht dá réir. Tá cearta ag mná anois nach raibh acu fadó, a dúirt mé léi. Ní raibh a fhios aici tada faoin sean-am sin. Chuala mé an focal Really! uaithi, go minic.

Nuair a bhí mise ag fás aníos, labhraíodh mo thuismitheoirí agus mo Mhamó liom faoin saol mar a bhíodh sé acusan. Thuig mé cé dár díobh mo dhream agus d’fhoghlaim mé faoin saol crua a bhíodh ag mná, ach go háirithe. Thuig mé, luath go leor i mo shaol, go raibh mná in áit na leathphingine, gan cearta acu mar ba chóir; iad coinnithe faoi chois ag rialtas agus ag eaglais.  Ar ndóigh, tá go leor dul chun cinn déanta, ach tá go leor fós le déanamh; ní do mhná amháin, ach sin scéal eile.

Na tuismitheoirí óga atá ag cailíní agus buachaillí óga an lae inniu, tá seans ann nach bhfuil siadsan ar an eolas faoin gcaoi ar caitheadh le mná na nglún romhaibh, murar fhoghlaim siad faoi óna sinsir nó ar scoil. Tá fiú chuile sheans ann nach dtuigeann siad an croitheadh a baineadh as an gcóras nuair a toghadh an chéad bhean riamh, Mary Robinson, ina hUachtarán ar an tír seo, 33 bliain ó shin.

De réir a chéile, d’fheabhsaigh rudaí do mhná, a bhuíochas sin leis na mná cróga misniúla a chuaigh romhainn ach, fós fhéin, leantar le nósanna, gan smaoineamh. Cé go bhfuil rogha acu anois, bíonn mná óga fós ag scaoileadh lena sloinnte ar phósadh dóibh agus, níos minice ná a mhalairt, sloinne an fhir amháin a thugtar do pháistí. Nuair a d’fhiafraigh mé den chailín óg an raibh sé sin tugtha faoi deara aici, ní raibh. What if, arsa mé fhéin léi, a pale skinned person was marrying a dark skinned person, and only the dark skinned person was expected to change surname? Well, a d’fhreagair sí, that wouldn’t be right, at all!

************************************

Foilsíodh an t-alt seo sa Donegal News an tseachtain seo, san fhorlíonadh, Súil Thart.' Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha Gaeilge le Comhairle Contae Dhún na nGall eagarthóir an fhorlíonaidh. 

Na Seacht mBreáichte

Sin ceann de na seacht mbreáichte, a d’fhógair sé. Bhíomar inár suí sa seomra suite, ag breathnú ar an teilifís; mise, eisean agus a bhean chéile, cuairteoirí as Conamara a bhí ag fanacht liom don deireadh seachtaine. Céard sa diabhal iad na seacht mbreáichte, a d’fhiafraigh mé de, agus cén ceann acu atá feicthe agat? Breathnaigh ar an mbean sin atá ag caint ansin, a d’fhreagair sé, agus méar á díriú aige i dtreo na teilifíse, tá súile ar chruth almóinne aici agus sin ceann de na seacht mbreáichte.

Ar ndóigh, cuireadh neart ceisteanna air, ina dhiaidh sin, mar chuir mise, agus a bhean chéile, an-suim go deo sna breáichte céanna; an ceann a bhí luaite aige agus na sé cinn eile nach raibh ar eolas againn, ar fhaitíos na bhfaitíos go raibh siad againn, i ngan fhios dúinn fhéin, an dtuigeann sibh. Ní raibh an fear bocht ar an eolas fúthu uilig, dar leis fhéin, ach dúirt sé go raibh sé cloiste aige go raibh bricíní, fabhraí fada agus séanas ar liosta na mbreáichte, chomh maith. B’shin ceithre cinn as seacht gcinn. Ní raibh sé cinnte faoi na cinn eile, ach cheap sé go raibh dath gruaige ar cheann acu, freisin.

Tá teagmhálaithe agam (cairde, go deimhin) ar a dtugaim ‘An Dream Thiar.’ Ina measc sin, tá daoine atá i bhfad níos eolaí ná mise ar chúrsaí a bhaineann leis an sean-am, le saíocht, le seanfhocla, le nathanna agus le nósanna a théann i bhfad siar. Bhí mé ar an bhfón leo, breá luath, an mhaidin dár gcionn. Céard iad na seacht mbreáichte, a d’fhiafraigh mé díbh? De réir a chéile, cuireadh tuilleadh le liosta na breáthachta: súile gorma le gruaig dhorcha, nó súile donna le gruaig fhionn; loigíní, bricíní, fabhraí fada, ball dobhrán nó ball seirce, súile ar chruth almóinne, agus séanas. Go bhfios dom, is mná amháin a bhí luaite leis na breáthachtaí, ach d’fhéadfainn a bheith mícheart faoin méid sin.

Pé scéal é, rith sé liom gur suimiúil an rud é go raibh breáthacht an duine luaite lena ndreach san am a caitheadh. Sa lá atá inniu ann, déantar aerscuabadh ar phictiúir d’fhir agus do mhná in irisí, agus feictear daoine ar na meáin shóisialta ag cur ‘cuma na maitheasa’ orthu fhéin, go minic; cuid acu ag baint úsáide as aipeanna a dhéanann eagarthóireacht ar phictiúr; cuid eile a théann faoi scian ar mhaithe lena gcoincheap áilleachta, nó a bhaineann úsáid as líonaigh dheirmeacha nó Botox agus a leithéidí le hiad fhéin a dhéanamh níos tarraingtí, más fíor.

Meas tú an bhfuil an t-am a caitheadh fós i gceannas ar an am i láthair? An bhfuil na sean-nósanna fós beo beathach, agus nach bhfuil ann, sa lá atá inniu ann, ach go bhfuil sé ar ár gcumas bealaí a aimsiú leis na seacht mbreáichte a chruthú mura bhfuil siad againn cheana féin?

**********************************

Foilsíodh an t-alt seo sa Donegal News an tseachtain seo, san fhorlíonadh 'Súil Thart.' Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha Gaeilge ag Comhairle Contae Dhún na nGall, eagarthóir 'Súil Thart.'

Cinnín Óir - An Fíorscéal

Ní mó ná sásta a bhí Cinnín Óir. Tinn tuirseach a bhí sí, go deimhin. An seanscéal céanna, arís is arís eile, le beagnach dhá chéad bliain anuas. Aon uair, nuair a chuirtí in aithne í d’aon duine, sí an cheist ceannann céanna a chuirfidís uilig uirthi chomh luath a chloisfidís a hainm – Ó, tusa an cailín a bhris isteach i dteach na dtrí bhéar, nach tú?

Go dtarrthaí Dia sin, a déarfadh sí faoina hanáil. Tá sé blianta ó tharla an eachtra sin, agus tá daoine fós ag caint faoi! Nach raibh a téarma príosúnachta curtha isteach aici? Briseadh agus iontráil. Sé mhí i bpríosúin gearrtha mar phionós uirthi. Ní raibh Daidí Béar róshásta leis sin. Ar m’anam ní raibh. Níor leor é mar phionós, dar leis.

Bhí Cinnín Óir spréachta. Nach é fhéin a d’fhág an teach gan glas a chur air! Ghlac sise ansin gur cuireadh a bhí ann don té a bheadh ag dul thar bráid, an té óna dteastódh greim le n-ithe nó le n-ól, b’fhéidir, nó le sos beag a thógáil. Chuirfeadh sé soir thú, a déarfadh sí léi fhéin. Ní bhíonn locht riamh ar na fir, ach, go bhfóire Dia ar aon bhean a bhfuil gruaig fhionn uirthi. Níl i ndán di ach milleán agus mallacht. Bhí fiú leabhar scríofa faoin eachtra. Fear eile ag aithris ar an scéal. Nach beag a bhí le déanamh aige!

Ina ráiteas tionchair íospartaigh, mhaígh Daidí Béar go raibh an eachtra ag teacht idir é fhéin agus codladh na hoíche, gan trácht ar an drochbhail a fágadh ar an mBabaí Béar; an créatúirín céasta ag tromluithe ó shin. Chuile oíche beo, drochbhrionglóid i ndiaidh drochbhrionglóide, dar leis. Faoin am seo, is ar Mhamaí Béar a bhí an giúiré ag breathnú; í ag cuimilt a súile go héadrom le naipcín, amhail is go raibh an scéal dá crá. Ba cheart í a ainmniú do na hOscars, a cheap Cinnín Óir. Aisteoir den scoth í!

Mar sin fhéin, bhí trua ag Cinnín Óir do Mhamaí Béar. Cé nach dúirt sí tada lá na cúirte, bhí sé tugtha faoi deara aici, agus í ag guairdeall thart ar fud an tí an lá úd, nach raibh Daidí Béar agus Mamaí Béar ina gcodladh le chéile, beag ná mór. Leaba an duine a bhí acu. Ní aon ionadh go raibh Mamaí Béar ag caoineadh.

An méid sin ráite, ní raibh gá di ‘raicleach de bhlonde’ a ghlaoch ar Chinnín Óir os comhair an ghiúiré. Níor chuidigh sé sin le cás Chinnín Óir, beag ná mór, dar lena dlíodóir. Mhol an dlíodóir céanna di gan tada a rá faoi thada, ach a béal a choinneáil dúnta. Mar is cóir do chailíní beaga béasacha, a dúirt sé. Neamhionannas, a cheap Cinnín Óir. Fear ag tromaíocht ar bhean, mar is iondúil.

Ach, b’in an t-am sin. Bhí cearta ag mná anois. Bhí sé thar am aici labhairt amach, agus a scéal fhéin a insint. Scríobhfadh sí faoi ar na meáin shóisialta. Gheobhadh sí cluas éisteachta ansin. Bhí a fhios ag an domhan mór go raibh iomlán na fírinne, agus an fhírinne amháin, le léamh ar na meáin sin. Ach, ar dtús, bhí ocras uirthi, agus bhí doras oscailte thall ansin, le boladh breá bracháin ag teacht ina treo…

**************************

Foilsíodh an scéal seo sa Donegal News, anuraidh, san fhorlíonadh 'Súil Thart.'

Is é Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha Gaeilge ag Comhairle Contae Dhún na nGall eagarthóir an fhorlíonaidh. 

An Eilifint

Bhí dearmad glan déanta agam den eilifint. Go dtí an tseachtain seo caite, nuair a tháinig sí ar ais, gan súil ar bith agam léi.

Bhíodh sí linn ar feadh blianta fada, nuair a bhíodh mo pháistí fhéin ina bpáistí. Thiocfadh sí linn sa charr, go rialta, agus bhíodh sí linn ag dul chuig an siopa, nó ar laethanta saoire, ach go háirithe. Go deimhin, áit ar bith ina raibh mise agus na páistí ag taisteal le chéile, ní raibh an eilifint i bhfad uainn.

Ar ndóigh, níor thug na páistí í faoi deara. Ní raibh aon duine in ann í a fheiceáil ach mise.

Tá neart bealaí ann le heilifint a choinneáil i bhfolach, seans, ach is é an cleas as a mbainfinn fhéin úsáid ná cinnte a dhéanamh de go raibh mé ag labhairt le daoine soineanta, daoine a chreidfidh gach scéal áiféiseach as mo bhéal...am ar bith a raibh gá le haird a tharraingt i dtreo eile, abair.

Nuair a bhíodh sé ina réabadh, na páistí in adharca a chéile, ag argóint faoi rud éigin, bíodh muid i gcarr nó i gcruachás éigin eile ag an am, déarfainn,

‘Look! Where did that elephant come from?’

Ar ndóigh, ní shínfinn mo mhéar in aon treo. B’in an cleas. Stopfadh an réabadh, ar an bpointe, agus thosódh na páistí ag breathnú i chuile threo, teann iontais a leithéid de rud agus eilifint a bheith le feiceáil. Ba chuma cén treo inar bhreathnaigh siad, áfach, ní fhaca mo pháistí an eilifint sin riamh, cé go raibh sé, ahem, soiléir domsa go raibh sí ann.

D’fhreagair mé chuile cheist a cuireadh orm faoin eilifint, le díograis agus le fírinne, amhail is gurb é Santaí fhéin a bhí feicthe agam.

B’in ansin, seo anois. An tseachtain seo caite, bhí na garpháistí sa teach, ar cuairt. Thosaigh an réabadh. Smaoinigh mé ar an eilifint sin. Níor fhág sí an seomra riamh. 

“Féach!..” a scairt mé amach, agus iontas orm…

                                                                 ***************

Foilsíodh leagan den scéal seo sa Donegal News, san fhorlíonadh 'Súil Thart,' níos luaithe i mbliana. 

Beidh an scéilín is déanaí uaim, Cinnín Óir - An Fíorscéal, i bhforlíonadh na seachtaine seo chugainn. 

Is é Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha Gaeilge ag Comhairle Contae Dhún na nGall, eagarthóir an fhorlíonaidh Súil Thart.

Na Ticeanna Sin

Chuile mhaidin, nuair a dhúisíonn tú, bíonn sí amach romhat. Ní féidir í a sheachaint, mar thodhchaí. An méid sin ráite, murar dhúisigh tú, tá chuile sheans ann gur tháinig sí i lár na hoíche, i ngan fhios duit. Cleasaí cruthanta atá inti.
 
‘So...' déarfaidh sí leat, agus tú ag éirí as an leaba (sa chás seo, táim ag glacadh leis gur dhúisigh tú, a léitheoir),  'seo mar a shamhlaíonn tusa do lá: beidh bricfeasta agat ar dtús agus ansin siúlóid am éigin, an ea?’
 
Ag magadh fút a bhíonn sí. Bíonn tús agus deireadh gach scéal ar eolas aici cheana féin. Beidh sí ag breathnú ort ag cur ort do chuid éadaí, do do réiteach féin le rialtacht an lae, le haghaidh rialtacht an lae. Seans maith go bhfuil meangadh gáire ar a haghaidh doléite. Seans maith go dtosóidh sí ag gáire.
 
Ha ha ha!
 
Tá sí céim chun tosaigh ort agus tú ag siúl isteach sa chistin. Tá a biachlár a-lá-ceart i lámh amháin aici, agus do bhiachlár mar-is-iondúil ina lámh eile. Taitníonn greann léi. Léifidh sí do bhiachlár ar dtús:
 
bricfeasta ag a hocht,
obair ag a naoi,
siúlóid ag am lóin,
caife le cara,
dinnéar,
cúpla deoch,
teilifís,
leaba,
 
tic anseo agat, tic ansiúd agat.  An seanscéal céanna agus meirg air, a déarfaidh sí.
 
Ha ha ha!  
 
Caithfidh sí súil ghéar ar a biachlár féin, ansin:
 
glao gutháin,
garda ag an doras,
tinneas,
titim,
timpiste,
amharc,
éigniú,
aighneas.
 
Bíonn am ina cuideachta. Insíonn sé scéal nó dhó di. Breathnóidh sí ar a biachlár féin, arís. B’fhéidir go gcuirfidh sí tic anseo, b’fhéidir go gcuirfidh sí tic ansiúd.
 
Céard atá i ndán duit inniu?
 
Faraor, ní scaoilfidh an todhchaí aon rún leat, ná liom. Ach, is maith an scéalaí an aimsir. Is gearr go mbeidh a fhios againn.
 
Tic toc, tic toc…

*********************************

Foilsíodh leagan den scéal seo sa Donegal News, san fhorlíon 'Súil Thart,' níos luaithe i mbliana. Is é Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha Gaeilge ag Comhairle Contae Dhún na nGall, eagarthóir an fhorlín sin. 

Ceann Oifig

Seo thíos alt a scríobh mé don iris lánGhaeilge, Súil Thart, forlíonadh a bhíonn mar chuid den nuachtán, an Donegal News, chuile mhí. Is ag deireadh mhí an Mhárta seo caite a foilsíodh leagan den scéilín seo, agus tugann sé léargas dúinn ar na srianta a bhí i bhfeidhm sa tír ag an am agus, go deimhin, tugann sé léargas dúinn ar an dul chun cinn atá déanta againn, maidir leis an gcoróinvíreas, ó shin. 

Mar a scríobh mé cheana, ní galfaire mise. Ach, maidir le fear an tí...

************************

Ceann Oifig

I láthair na huaire, tá sé molta, ag treoirlínte go leor an taobh seo tíre, gan dul níos faide ná 5K ón teach. An gcloím leis seo? Cloím. Le tamall fada anuas. Tamall an-fhada. Tamall rófhada a déarfadh duine nó dhó. Mar sin fhéin, cloím leis na treoirlínte. Siúlóid nó siopadóireacht. Taobh istigh de 5K. Sin an méid. An chuid eile den am, déanaim mar a rinne mé riamh, le blianta fada anuas, bím ag scríobh. Ní sé molta gailf a imirt. Sin an fhadhb. Domsa. Tuigfidh go leor daoine a oibríonn ón mbaile mo chás. Cloigeann cromtha agat ar do chuid oibre, do chuid smaointe gafa leis an ábhar atá idir lámha agat, ansin,

‘Fancy going for a spin?’

Nuair a bhristear isteach ar shnáithe do chuid smaointe, go háirithe má tá tú i lár taighde do dhán nó scéal nua, mar shampla, is cuma cén grá atá agat don té atá ag fancyáil spin (nó do fancyáil, fiú) seans nach é grá an chéad smaoineamh eile a rithfeas leat, agus do chloigeann á ardú agat ó do chuid oibre. Tá seans ann gur easpa ceana de shaghas éigin a bheas le feiceáil sa súil fhiata a bhain tú den ríomhaire. 

Pé scéal é, tháinig mé ar réiteach le fear an tí. Nuair is léir go bhfuilim istigh i mo cheann oifig, an áit sin i mo chloigeann ina mbíonn mo chuid smaointe ag rith fud fad na háite ag iarraidh greim a fháil ar a chéile, is fearr dó gan a bhéal a oscailt, ar fhaitíos, ahem, go dtarraingeoidh ceann acu cic air.

An rud faoi cheann oifig, is féidir leat dul áit ar bith agus tú istigh inti, gan aon imní a bheith ort faoi theorainneacha. Ní gá cloí le 5K. Ní gá cloí le tada, go deimhin. D’fhéadfá do rogha rud a dhéanamh istigh i do cheann oifig, agus ní bheadh aon duine ar an eolas faoi, maith nó olc. 

Anois, nílimse ag moladh go dtabharfá tús áite do smaointe olca, ná a dhath mar sin. Is fearr, b’fhéidir, díriú ar na smaointe cineálta, ar fhaitíos go mbuailfeadh ráig fheirge tú, gan choinne, agus go mbeadh fonn ort, ahem, cic a tharraingt ar dhuine éigin. Tá treoirlínte ann dá leithéidí sin, an dtuigeann tú – de réir dlí, níl cic ceadaithe.

Idir anois agus deireadh na ráige, beidh mise gnóthach i mo cheann oifig. Is inti atá mo chuimhní. Tá aiféala orm, a léitheoir, ach caithfidh mé imeacht, anois. Feicim smaoineamh ag rith le ceann de mo chuid cuimhní…

**********************

Is é Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha Gaeilge ag Comhairle Contae Dhún na nGall, eagarthóir na hirise, Súil Thart. 

An Litir Sin Nár Scríobh Tú Riamh

Roinnt blianta ó shin, scríobh mé blagmhír (féach anseo) faoi chomórtas scríbhneoireachta a bhí eagraithe ag RTÉ1.  Clár John Murray a bhí ann. 

Scríobh mé, an t-am sin, gur dheas an rud é dá mbeadh dán nó dhó as Gaeilge curtha san áireamh. Le scéal gearr a dhéanamh de scéal a d'fhéadfainn, ahem, an iomarca fad a chur leis, thosaigh sibh ag scríobh, agus bhain duine de léitheoirí an bhlag seo, ar scríbhneoir cumasach í, gan dabht ar bith,  an duais don dán is fearr i nGaeilge. 

Soláthar agus éilimh, a chairde na Gaeilge. 

Anois, níl a fhios agam tada faoi rialacha na bliana seo, nó fiú más ann dóibh don chomórtas atá ar siúl ar chlár Ryan Tubridy ar RTÉ1 i láthair na huaire, The Letter You Never Wrote, (níor chuala mé aon litir i nGaeilge ar chlár na mbuaiteoirí, anuraidh, más buan mo chuimhne) ach, mar sin féin, bheinn féin den bharúil nach mbeadh dochar ar bith ann, a léitheoirí, peann a chur le pár, arís, agus anáil agus aitheantas a thabhairt dár dteanga dhúchasach féin. 

Níl anseo ach smaoineamh, ach más mian leat bheith páirteach, tá a fhios agam gur féidir litir a sheoladh chuig ryan@rte.ie nó chuig An Post Letter Writing Competition, The Ryan Tubridy Show, Donnybrook, Dublin 4. 

Más ríomhphost a sheolfas tú, mholfainn teideal an chomórtais a úsáid go dátheangach, b'fhéidir, ar fhaitíos na bhfaitíos...The Letter You Never Wrote/An Litir Nár Scríobh Tú Riamh. 

Níl ann ach smaoineamh...ach, má tá Daidí na Nollag in ann litreacha i nGaeilge a léamh, bhuel...

Féile Pan Cheilteach 2020

Tá an comórtas d'amhrán nua Pan Cheilteach 2020 seolta, a léitheoirí, agus seo chugaibh (thíos, cló iodálach) an preas eisiúint maidir le comórtas na bliana seo chugainn.  Beidh sé ar siúl anseo i gCeatharlach ar an 22 Feabhra 2020, is é an spriocdháta d'iarratais ná 17 Eanáir 2020, agus is féidir na rialacha a léamh anseo. 

Más mian libh mo thaithí féin, mar scríbhneoir amhrán, sa chomórtas roimhe seo a léamh, caith súil ar na blagmhíreanna anseo. 

'Fógraíodh sonraí Chomórtas Amhrán Nua-Chumtha Pan Cheilteach 2020 ag Oireachtas na Samhna an tseachtain seo caite agus cuirfear fáilte roimh iarratais go ceann trí mhí. Is comórtas é seo chun amhrán a aimsiú le bheith san iomaíocht ar son na hÉireann ag Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach na bliana seo chugainn. Ní foláir na hiarratais a bheith as Gaeilge agus is gá na focail agus an ceol a bheith nua chumtha.

An t-amhrán ‘Ní Thuigim’ scríofa ag Áine Durkin agus curtha i láthair ag an amhránaí Daríona Ní Dhonnacha a bhuaigh comórtas náisiúnta na bliana seo agus chuaigh an t-amhrán ar aghaidh chun an Comórtas Idirnáisiúnta a bhuachaint chomh maith.

Glactar le gach stíl amhráin don chomórtas áirithe seo idir amhráin traidisiúnta, pop amhráin, amhráin tíre, rac, snagcheol agus eile. Cuirfear fáilte roimh iarratais ar cd nó mp3 suas go dtí Dé hAoine, 15ú Eanair 2020. Déanfar gearrliosta de na hiarratais agus beidh na hamhráin a roghnófar le canadh beo ag an gComórtas Náisiúnta a bheidh ar siúl in Amharclann GB Shaw, Ceatharlach ar an Satharn, 22ú Feabhra 2020.

‘Sé an ceoltóir Ollie Hennessy a bheidh ina stiúrthóir ceoil ar an gcomórtas agus beidh moltóirí aitheanta i láthair chun na hamhráin a mheas ar fheabhas na bhfocal, an cheoil agus an cur i láthair. Déanfaidh IMRO i gcomhar le Gael Linn urraíocht ar an gcomórtas agus beidh duais €1,000 agus an trófaí náisiúnta don bhuaiteoir chomh maith leis an deis canadh ar son na hÉireann ag an gcomórtas idirnáisiúnta a bheidh ar siúl le linn na Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2020 a reachtáilfear i gCeatharlach an Cháisc seo chugainn. Beidh an t-amhrán a roghnófar in iomaíocht ansin sa chomórtas idirnaisiúnta leis na hamhráin nua-chumtha ag na tíortha ceilteacha eile Alba, an Bhreatain Bheag, Oileán Mhanann, an Chorn  agus an Bhriotáin.

Tá sonraí uile an chomórtais agus foirmeacha iarratais ar fáil ar an suíomh gréasáin www.panceltic.ie. Is féidir tuilleadh eolais a fháil ó Ghlór Cheatharlach ar 087 2857048, 085 1340047 nó scríobh chuig  pancelticcarlow@gmail.com. Is é an seoladh d’iarratais le dlúthdhioscaí faoi 15ú Eanair 2020 ná Comórtas Amhrán Pan Cheilteach, Glór Cheatharlach, Áras na nÓg, Éire Óg, Bóthar Uí Bhriain, Ceatharlach. Bí ag cumadh agus ag canadh!'

An Chúirt Filíochta - Oireachtas na Samhna 2019

Barántas

Do Bhaird, Filí agus Ollaimh Bhanbha, beannachtaí!

Whereas, le cuimhne na seacht sinsear, choinnigh filí Fódhla cuntas ar stair, seanchas agus scéal Inse Fáil. Ó Thuath Dé Danann go teacht na nGael, ó Dhanair bharbartha go hansmacht na nGall, rinneadh tuairisc agus caitheadh géarshúil ar na cora iomadúla a cuireadh i gcinniúint Oileán na bhFionn.

Be it known, go bhfuil Cymru, Alba, Éire agus Dúiche na Sacsanach fágtha in umar na haimléise ag bréaga, bladar agus bolscairí beaga baotha, is gan radharc soiléir ag aon duine ar a bhfuil romhainn.

Whereas, tá an crú réidh le titim agus an tairne longadánach i dtólamh, cén dearcadh atá ag éigse Éireann ar a bhfuil ag tarlú is ar a mbeidh le teacht?

Ordaítear duit mar sin, subpoena ad testificum, a bheith i láthair ag Cúirt i dTeach Sagard a tionólfar ar an tSatharn, 2 Samhain ag 1.30 san iarnón, le do chuid fianaise a thabhairt i dtaobh trumpadóirí, treo agus todhchaí.

Tugtha faoi mo lámhsa [le húdarás incheistithe] ar an lá seo, an tríú lá dhéag de mhí Dheireadh Fómhair, Bliain ár dTiarna Dhá Mhíle agus a Naoi Déag.

PROINSIAS MAC A’ BHAIRD

Sirriam (Droch)ghníomhach

God Save The King!

**********

Tuilleadh eolais agus sonraí faoin gCúirt, san am a caitheamh, le léamh anseo (2018), agus anseo (2013-2017). 

Eolas faoi Oireachtas na Samhna 2019 le léamh anseo, agus sonraí faoi thicéid don Oireachtas anseo. Más mian leat clárú mar chara leis An Oireachtas, nó más mian leat síntiús a thabhairt, is féidir é sin a dhéanamh anseo. 

Tá sé, ahem, tábhachtach go léitear 'Deasghnátha na Cúirte' (féach thíos) le go mbeidh fílí na tíre, agus an lucht éisteachta, ar an eolas faoi na, ahem, rialacha a chumann Proinsias a bhaineann leis an gCúirt. 

Má tá sé ar intinn agat, a léitheoir, dán a léamh nó a aithris ag an gCúirt, bheadh Proinsias buíoch díot ach an dán/na dánta a sheoladh chuige, más mian leat, ag pmacabhaird ag gmail ponc com, roimh 31 Deireadh Fómhair, le go mbeidh seans aige iad a réiteach don scáileán mór. 

**********

Deasghnátha na Cúirte

Ní léifidh aon fhinné níos mó ná dhá dhán mar fhianaise, ach bíodh an tríú ceann réidh aici/aige ar eagla nach mbeidh rannpháirtíocht shásúil ó fhilí sásúla ann lá na Cúirte. 

Ní gá don fhinné cloí le téama na Cúirte agus ní gá don fhinné dán dá c(h)uid féin a aithris ach iarrtar ar gach finné a bheith sa tseomra cheart. 

Is nós don ghiúiré bualadh bos a thabhairt d’fhinné nuair a bheidh fianaise tugtha aige nó aici. Ní nós bualadh bos a thabhairt agus an finné i lár aithrise [ach amháin sa chás go maslaítear aire rialtais ar bhealach nuálach turgnamhach]. 

Seachnaítear an caoineadh agus an t-olagón ach amháin sa chás go mbíonn tubaiste mhór náisiúnta nó pearsanta ann maidin na Cúirte. Beidh sé de dhualgas ar oifigigh na Cúirte sainmhíniú a dhéanamh ar a bhfuil i gceist le tubaiste. Ní aireofar tvuíteanna John Cleese, an Pop-Up Gaeltacht nó Imeacht Cois Life ina thubaiste phearsanta nó náisiúnta. 

Bronnfar dram uisce beatha, crág duilisce agus pins snaoisín ar gach finné a thugann fianaise shásúil. Bronnfar buidéal Cognac, caviar agus líne cócaoin ar fhinné a chuireann an giúiré ag gáire os ard. 

Ar iarratas i scríbhinn ó ⅔ den ghiúiré a fhaightear 6 mhí roimh dháta na Cúirte, cuirfear aistriúchán comhuaineach ar fáil sna teangacha seo a leanas: Ultais, Gàidhlig, Gaelg, Gaelscoilis, Yola, Shelta agus Gaeilge Thír Chonaill. 

Ceadaítear éirí in airde, éirí ar tháblaí agus éirí amach ach ní cheadaítear éirí suas ar bhaill eile den ghiúiré [a fhad is a bhíonn gnó na Cúirte ar siúl]. 

Beidh sé de chead ag an ghiúiré finné a cheistiú. Muna bhfaightear freagra sásúil, beidh cead ag an ghiúiré a gcuid seanfháinní óir a chaitheamh ar an fhinné. 

Taispeántar an meas is dual d’oifigigh na Cúirte, agus beannaítear go cuirtéiseach leo. Tá cead ag finné deoch mheisciúil a cheannach d’aon oifigeach roimh, i rith agus leoga i ndiaidh imeachtaí na Cúirte agus ní fhéachfar air seo mar bhreab. Ní gá d’oifigigh na Cúirte a bheith cáilithe in aon rud fónta, ach is gá dóibh a bheith beo agus fá scread asail de láthair na Cúirte. 

Tá cead ag finné a c(h)uid fianaise a chanadh, ach ní mór glór ceolmhar binn a bheith aige/aici. Seachnaítear na mionghléasanna agus an Hip Hop. 

Beidh sé de chead ag an ghiúiré tuilleadh rialacha a chur leis an liosta seo agus nósanna nua a bhunú gan choinne.

Féile Pan Cheilteach 2019 - An Gearrliosta

Tá an t-am sin den bhliain buailte linn, arís, a léitheoirí, agus is gearr uaim mo thuras go Ceatharlach, áit a mbeidh Daríona Nic Dhonnacha ag casadh m'amhrán nuachumtha 'Ní Thuigim,' sa chomórtas náisiúnta amhránaíochta, ag an bhFéile Pan Cheilteach.

Fógraíodh an gearrliosta (féach thíos) ar an gclár Ardtráthnóna ar Raidió na Gaeltachta, an mhí seo caite, agus is féidir éisteacht le Bríde de Róiste, as Glór Cheatharlach, ag labhairt le Máirtín Tom Sheáinín, faoin gcomórtas agus faoin ngearrliosta, anseo. 

Beidh an comórtas ar siúl in amharclann an Visual i gCeatharlach i mbliana, Dé Sathairn seo chugainn, ag 7.30 i.n. - is féidir sonraí na hócáide a léamh anseo, nó caith súil ar na himeachtaí iontacha eile Gaeilge lena mbíonn Bríde, agus a comhghleacaithe i nGlór Cheatharlach, ag obair, go dian dícheallach i gcónaí, anseo. 

Mo bhuíochas ó chroí le hurraitheoirí na hócáide, Glór Cheatharlach, Gael Linn agus IMRO; tugann a gcuid tacaíochta ardán d'amhránaithe, agus do scríbhneoirí na n-amhrán Gaeilge; deis acu amhráin nuachumtha a thabhairt ar an bhfód. Cé nach n-éiríonn le chuile chumadóir áit a fháil ar an ngearrliosta, mar sin féin, faigheann coiste na féile suas le 50 amhrán nuachumtha Gaeilge don chomórtas seo, bliain i ndiaidh bliana, agus sin 50 amhrán nuachumtha, i nGaeilge, nach raibh ann riamh roimhe...sin bua ann féin, i mo thuairimse.  

Is ar na moltóirí, triúr acu, (Seán Ó hÉanaigh, Emer Ní Fhlaithearta, Liam Lawton) a thitfidh cúram na hoíche an buaiteoir a roghnú, agus cibé amhrán a roghnaítear, rachaidh sé ar aghaidh le hionadaíocht a dhéanamh, ar son na hÉireann, ag an bhFéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach, a bheidh ar siúl i Leitir Ceanainn, an mhí seo chugainn. 

Gearrliosta na gcumadóirí,

1. Pádraig Jack (Árainn)

2. Lauren Ní Chasaide (Conamara)

3. Aidan Cranny (BÁC)

4. Grooveline (Longphort)

5. Pól Ó Colmáin (Corcaigh)

6. Murchadh Ó Colmáin (Corcaigh)

7. Aoife Ní Chathasaigh (An Clár)

8. Daithí Kearney (Co. Lú )

9. Áine Durkin (Dún na nGall)

10. Tadhg Ó Grifín (Ceatharlach)

11. Damian Mac Gabhann (BÁC)

12. Nick Nolan & Aoife Ní Mhuirí (BÁC)

13. Colm Gavin ( BÁC)

14. Naosan Moore (Muileann gCearr)

15. Niamh Keane (BÁC)

16. Róisín Ní Eadhra (Conamara)

17. Brighdín Carr (Dún na nGall)

18. Margaret Creedon O’Shea (Corcaigh)

Go n-éirí go geal glórach libh uilig, a chairde! Feicfidh mé ann sibh. 

Oireachtas na Samhna 2018 - Déardaoin

Bhí mé sách deireanach ag leaindeáil anseo i gCill Airne, mar sin chaill mé imeachtaí na Céadaoin (comhghairdeachas ó chroí libh uilig a bhain duais ag Ócáid Bhronnta Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais); agus chaill mé imeachtaí na maidine, inné, faraor. 

Tá aip an Oireachtais agam ar m'fhón póca, agus bhí na himeachtaí agus comórtais a bhí uaim a fheiceáil/a chloisteáil roghnaithe agam ar 'Mo Chlár' roimh ré, ach cheannaigh mé Clár na Féile, freisin, mar is maith liom nótaí srl., a bhreacadh síos ann. Bhuel, is maith liom cóip den leabhrán a bheith agam, chuile bhliain, le go mbeidh deis agam breathnú siar orthu, sna blianta amach romham. 

Ar ndóigh, bíonn imeachtaí ag teacht salach ar a chéile, agus ní féidir chuile thrá a fhreastal, ach d'éirigh liom bheith i láthair ag Seoladh an Phríomhbhailiúcháin Lámhscríbhinní ar Dúchas.ie (áis iontach); ag Seoladh Aip Molscéal (aip iontach); ag Comórtas 25: Dreas Cainte (daoine fásta) comórtas a bhuaigh Áine Ní Bhreisleáin (bean chumasach); ag an Dráma 'Creideamh agus Crá Croí,' dráma atá 'bunaithe ar shleachta as saothar le James Joyce' ... bhí Eoin Ó Dubhghaill agus Fionnuala Flaherty thar barr; agus, ag deireadh na hoíche, ag an 'Comórtas Beo' ina dhiaidh sin, ag éisteacht leis na daoine óga iontacha ag casadh na n-amhrán 'Nuachumtha Gaeilge' a scríobh siad. 

Bhí an comórtas le feiceáil beo ar YouTube TG4, mar sin, nuair a bhuail tuirse an tseanbhean seo, bhí mé in ann breathnú ar na torthaí ar mo ríomhaire. ar mo shuaimhneas, i mo sheomra. 

An-lá go deo. Tuilleadh uaim faoi na hócáidí éagsúla amach anseo. Lá eile romham inniu...agus comórtas ina mbeidh mé féin páirteach, ag gabháil fhoinn, rud nach ndearna mé riamh roimhe. Ah bhuel, is léir nach dtagann ciall le haois...

Foréigean Baile

Mar eolas daoibh, seo thíos fógra a fuair mé ó Midas Productions faoi chlár atá á dhéanamh acu 'do TG4 mar gheall ar Fhoréigean Baile' agus tá siad ar thóir 'daoine le Gaeilge lena scéala a insint...'

FÓGRA

'Tá Midas Productions ag déanamh taighde ar chlár mar gheall ar Fhoréigean Baile. 


Is fadhb ollmhór í seo ar fud na tíre agus ba mhaith linn teacht ar dhaoine le Gaeilge a d’fhulaing Foréigean Baile agus iad ag fás aníos, nó i gcaidreamh, chun a gcuid tuairimí agus scéalta a roinnt ar an scáileán. 

An aidhm atá againn ná na fadhbanna agus bacanna dlí a bhí acu a chur i láthair agus an teachtaireacht a chur amach gur féidir le daoine éalú ó gcaidrimh mar seo. 

Má tá suim ag éinne páirt a ghlacadh is féidir leo teagmháil a dhéanamh le midas.productions2018@gmail.com nó cuir glaoch ar 01 6343751/086-8668868'

Nod Ón Aineolach: Foclóirí Ar Líne

Is aoibhinn liom Oireachtas na Samhna, agus an chéad rud a dhéanaim, nuair a bhíonn ionad an Oireachtais bainte amach agam, ná ceannaím Clár Oifigiúil na Féile, le go mbeidh a fhios agam céard atá ag tarlú, cén áit ina mbeidh sé ag tarlú, agus cén t-am a mbeidh sé ag tarlú.

Leis an gclár, agus leis an aip iontach atá acu, táim in ann liosta na n-imeachtaí laethúla a fheiceáil, agus mo liosta laethúil féin a chruthú as na himeachtaí sin. Ar ndóigh, is minic imeachtaí suimiúla ag tarlú ag an am céanna, agus bíonn orm rogha a dhéanamh ach, ar a laghad, tá rogha agam, agus is fúm féin a bhíonn sé cén cosán a thógfaidh mé. Bíodh mé ceart nó mícheart faoi na roghanna a dhéanaim, is maith ann an tsaoirse sin, caithfidh mé a rá. 

Ceann de na himeachtaí is fearr liom, mar a thuigfeá, ná An Chúirt Filíochta, ach beidh tuilleadh uaim faoi ócáid na bliana 2017, amach anseo. Bhain mé an-sult as, mar is iondúil, agus fuair mé ardú croí ag éisteacht leis na dánta uilig, go háirithe ó na daoine óga atá ag teacht ar fhód na filíochta. 

I measc na n-ócáidí, bíonn ceardlanna agus cainteanna eolais. Mar aineolach, bím ag foghlaim liom, de shíor, agus ceann de na nithe nach raibh ar eolas agam, roimhe, d'fhoghlaim mé faoi ag an gcur i láthair, a d'eagraigh Foras na Gaeilge, faoi 'Úsáid foclóir.ie & teanglann.ie.' B'fhéidir go bhfuil an t-eolas seo agaibh cheana, a léitheoirí, ach, mura bhfuil, ceapaim go mbainfidh sibh leas as an méid a d'fhoghlaim mé féin.

Tá 'Uirlisí' ar fáil (breiseáin agus giuirléidí) 'chun rochtain thapa ar aistriúcháin Ghaeilge a éascú go díreach ó do bhrabhsálaí nó ó do leathanach gréasáin' agus cé nach bhfuil sé déanta agam ar an leathanach seo, fós, tá ceann acu ar shuíomh tuairisc.ie, agus táim den bharúil go mbainfear úsáid rialta as, ach duine bheith ar an eolas faoi,

                                                      Brú ar an bhfocal 'Foclóir'...

                                           ...tiocfaidh líne bán faoin bhfocal 'Foclóir'...

                                        ...brú ar fhocal sa téacs, nach dtuigeann tú...

                    ...aibhsítear an focal, agus gheobhann tú bosca anuas le míniúcháin!

Triúr a bhíonn ag obair ag na foclóirí, go bhfios dom; Cathal Convery, Cormac Breathnach agus Pádraic Mianáin, agus ní miste leo aon cheist faoina gcuid oibre, dúradh liom, ach í a sheoladh chuig aiseolas2@foclóir.ie. Fir chuidiúla chumasacha, feictear dom. Agus, mo bhuíochas le Foras na Gaeilge as na suímh iontacha seo a chur ar fáil dúinn. 

Is fiú, i mo thuairim, breathnú ar shuíomh s'acu ar YouTube, go háirithe ar an bhfíseán faoin 'Draoi Gramadaí' ... áiseanna iontacha iad uilig, don té atá ag foghlaim, fearacht an scríbhneora seo.

Mar a dúradh ar Chlár na Féile ag an Oireachtas, tá 'lántairbhe' le baint as na foclóirí ar líne, agus tá an t-aineolaí seo fíorbhuíoch d'fhoireann 'An tOireachtas' as na noda a chuireann siad ar fáil do mo leithéidí, chuile bhliain. 

BEO - Gaelach agus Bródúil

Tá ócáid mhór ag tarlú Dé Sathairn seo chugainn i mBaile Átha Cliath, a léitheoirí, mar a fheicfidh sibh ón bpóstaer thuas. 

B'aoibhinn liom bheith ann, ach, faraor, beidh mé thar lear. An méid sin ráite, beidh mé ag ceiliúradh na hócáide, i mo bhealach fhéin; sé sin le rá, déanfaidh mé mar a dhéanaim chuile lá BEO, agus labhróidh mé i nGaeilge, nó scríobhfaidh mé i nGaeilge, más féidir liom é, ar chor ar bith.

Agus, is mian liom í a labhairt, agus í a scríobh, mar theanga. Mar a scríobh mé cheana, is foghlaimeoir mise, a tógadh trí mheán an Bhéarla i gceantar Gaeltachta. Chaill mé go leor de shaibhreas teanga amháin mar gheall ar labhairt na teanga eile, ach ní raibh aon neart agamsa ar an scéal. An t-am sin. 

Ach, tá neart agam anois...neart bealaí ann le Gaeilge a fhoghlaim, neart áiteanna ann len í a labhairt agus a scríobh, neart daoine/eagraíochtaí ar an idirlíon ag iarraidh í a fhorbairt, mar theanga. Is aoibhinn liom go bhfuilim páirteach i bhfoghlaim agus i bhforbairt na teanga sin, i mo bhealach fhéin. 

Má éiríonn libh a bheith ann, a chairde, bainigí sult as na himeachtaí uilig atá eagraithe don lá mór seo...BEO, Gaelach agus bródúil...ní neart go cur le chéile!

Gaeilge agus an Ghaeltacht

Tá neart scríofa agam ar ábhair na Gaeilge agus na Gaeltachta cheana, mar shampla, tá Scéal Ghaeilge Bhocht anseo, scéal Gaeltacht Faoi Bhláth anseo, scéal Na Daoine Béarla anseo, Ceacht Le Foghlaim anseo; ach is é mo scéilín An Dáileadh 's An Dealú a rith liom, ar maidin, agus mé ag léamh na dtráchtanna, thall ar tuairisc.ie, faoin scéal 'An Ghaeltacht fágtha 'gan Roinn' den chéad uair ó 1956...' anseo. 

Anois, níl a fhios agamsa céard a dhéanfaidh Leo Varadkar (lena 'polasaí láidir Gaeilge') ná Joe McHugh ('an 'giolcaire is Gaelaí' ar Twitter') faoin nGaeilge agus faoin nGaeltacht, ach is dóigh liom go mbeadh sé go deas dá dtabharfadh lucht labhartha/scríofa na Gaeilge inár measc, taobh istigh agus taobh amuigh dá nGaeltachtaí, deis don bheirt acu tabhairt faoin jab, sula dtosófar ag caitheamh anuas orthu.  

Tá sé ráite agam cheana, mar dhuine a tógadh le Béarla i gceantar Gaeltachta, gur ionann Gaeltacht, i mo thuairim, agus an áit sin ina labhraítear, agus ina mbaintear úsáid as, an Ghaeilge le meas, go laethúil, go nádúrtha agus go rialta. 

Gaeilge mo chéad rogha, mar theanga, anseo i gCeann Scríbe, agus is i nGaeilge amháin a labhraím le mo gharpháiste, ó rugadh é. Tá sé ina chónaí thar lear. Tá ár nGaeltacht fhéin eadrainn. 

Fágfaidh mé faoi Leo agus Joe é na Gaeltachtaí a aimsiú, agus a chothú, de réir mar is gá. Go n-éirí go geal leo! Beidh le feiceáil. 

Ócáidí

Ní minic a bhím ar an ríomhaire na laethanta seo agus, dá bhrí sin, sé mo bhlag atá thíos le m'easpa airde, faraor géar. Airím uaim é. 

An méid sin ráite, ní airím uaim Facebook, ná Twitter, ar bhealach. Cé go bhfuil cuntas agam leo, fós, tá sé de nós agam súil a choinneáil ar imeachtaí an tsaoil ar bhealaí eile. Tá fáth leis sin. Tuilleadh faoi sin, amach anseo. 

Ní hé go bhfuilim díomhaoin, an dtuigeann sibh. Tá bailiúchán de mo chuid filíochta le teacht ar an bhfód go luath; Cló Iar-Chonnacht len é a fhoilsiú, amach sa mbliain. Ar Lá Vailintín, léigh mé mo dhán 'Mo Ghrá' ar chlár Iris Aniar ar Raidió na Gaeltachta; podchraoltaí anseo, más mian libh éisteacht leis na dánta grá eile a bhí le cloisteáil ar an gclár, ar an lá. 

Tá amhráin nua á gcumadh agam. Bhain mé an-sult as mo chuid ama leis an bhFéile Pan Cheilteach thar na blianta, agus molaim coiste na féile sin, agus a lucht tacaíochta (Glór Cheatharlach, IMRO, Gael Linn, Foras na Gaeilge, An tOireachtas srl.), go hard na spéire, mar go spreagann siad daoine, mé féin san áireamh, chun amhrán nua Gaeilge a chumadh, go rialta. 

Tá ocht n-amhrán déag sa chomórtas náisiúnta, i mbliana, agus guím gach rath ar na hiomaitheoirí uilig (liosta anseo, pdf). Beidh an comórtas amhránaíochta ar siúl sa Seven Oaks Hotel, i gCeatharlach, an Satharn beag seo, 25 Feabhra...go n-éirí go geal leo uilig!

Ar Lá Idirnáisiúnta na mBan, 8 Márta, beidh mé fhéin, agus roinnt scríbhneoirí eile na Gaeilge, ag teacht le chéile i dTeach an Ardmhéara i mBaile Átha Cliath. Mar aon le Mise Ciara, táim ag súil go mór leis an ócáid, agus táim fíorbhuíoch do mo chomhbhlagálaí, Réaltán Ní Leannáin, as an méid ama atá caite aici i mbun eagraíochta ar an ócáid. Tuilleadh eolais le fáil uaithi ag realtan (ag) hotmail (ponc) com, más mian libh bheith linn ar an oíche. 

Beidh mac le mo chomhbhlagálaí, Aonghus, Fionn Ó hAlmhain (an bheirt acu le cloisteáil ar an gclár Gaol Gairid, níl sé i bhfad ó shin), agus Hajime Takahashi, ag gabháil cheoil dúinn ag an ócáid; agus mo cheol iad Foras na Gaeilge as a gcuid urraíochta i mbliana.  

Mar is léir, ní bhíonn lucht scríofa na Gaeilge díomhaoin. Ní bhíonn a dteanga ná a ndúchas i bhfad uatha riamh. Gura fada buan a lucht tacaíochta! 

Fadó, Fadó, Fada...

Tá an cárta, thuas, le ceannach in Aldi faoi láthair, mar atá neart cártaí eile mar é, arb é Lá Fhéile Pádraig a dtéama.

Mar atá scríofa ar chúl an chárta, tá na cártaí uilig de dhéantús Éireannach faoi ráthaíocht, agus molaim a gcuid tacaíochta dár ngeilleagar. Cúpla bliain ó shin, cheannaigh mé cárta nó dhó eile in Aldi, agus bhain na teachtaireachtaí suimiúla, a bhí priontáilte ar na cártaí, gáire nó dhó as an dream thall.

Nuair a d'oscail mé an cárta thuas, i mbliana, baineadh siar asam. Meas tú, arsa mé féin liom féin, an é nach dtugann na 'totally Irish' daoine a dhéanann na cártaí, an é nach dtugann siad faoi deara go bhfuil rud nó dhó, nó trí, ar iarraidh ón mbeannacht?

Ah bhuel, gura, ahem, fada buan a gcuid iarrachtaí, mar sin féin. 

Teachtaireacht Chuig An Spás Amuigh

A Neach Neamhshaolta, a chara, (tá súil agam!)

Léigh mé scéal go mb’fhéidir go bhfuil seans ann go bhfuil tú ag coinneáil súile orainn anseo ar An Domhan agus, mar gheall air sin, (nó ar fhaitíos na bhfaitíos go bhfuil baol ann go mbeadh fonn ort aithne amhrasach a chur orainn, le go mbeidh tú in ann tuiscint a fháil ar ár bhféiniúlacht) tá comórtas á reáchtáil – An Tionscnamh Um Sheoladh na Teachtaireachta Tobréitigh (TUSTT, fuaimnithe mar ‘tost’) -  le deis a thabhairt dúinne, na neacha saolta, tusa a chur ar an eolas fúinne, agus faoinár nósanna domhanda.

Cá dtosóidh mé!? Bhuel, ó tharla go bhfuil tú in ainm is a bheith níos cliste ná muid féin, ní bheidh deacracht dá laghad agat Gaeilge na teachtaireachta seo a thuiscint; cé go bhfuil go leor daoine sa tír seo agus níl Gaeilge acu, na créatúir, ach sin scéal nach féidir liom a mhíniú, mar nach dtuigim féin é, go deimhin. An méid sin ráite, is iomaí teangacha éagsúla atá le cloisteáil ar fud an domhain, agus níl ag formhór na ndaoine ach teanga amháin; a dteanga dhúchais, go hiondúil.

Céard is dúchas ann? Bhuel, sin an rud a thugann féiniúlacht don neach saolta. Mar gheall air sin, is Gael mise, mar shampla, mar gur rugadh in Éirinn mé, agus labhraím Gaeilge, mo theanga dhúchais; cé go bhfuiltear ann a cheapann gur Béarla ár dteanga dhúchais, creid é nó ná creid. Níl a fhios agam cá ndeachaigh féiniúlacht na ndaoine sin, ach tá an domhan seo mór, dúinne ar aon nós, agus tá sé éasca dul amú ann, faraor.   

Is tír bheag í Éire, i gcomparáid le tíortha móra eile an domhain. Má tá teileascóp agat, agus táim cinnte go bhfuil, ó tharla tú i bhfad chun cinn orainne, seans, aithneoidh tú muid ón gcruth madrúil atá ar an tír, tírín atá le feiceáil i lár an Atlantaigh Thuaidh. Más féidir leat muid a aimsiú san fharraige mhór sin, tabharfaidh tú faoi deara go bhfuil an chuma ar an madra bocht sin go bhfuil sé ag rith ó na Sasanaigh ar a chúl, lena dhá lapa sínte i dtreo Mheiriceá Thuaidh, mar a bheadh muid ag impí ar an tír mhór sin muid a shábháil. Sin muide.

Ó tharla mé ag scríobh faoi impí, agus faoi thíortha ag sábháil daoine ó thíortha eile, tá an domhan seo bun os cionn, i láthair na huaire. Tá neacha saolta, daoine bochta brúite, atá cráite ag cogaí ina dtíortha féin, ag impí ar thíortha síochánta, tíortha atá go maith as, iad a shábháil óna gcruachás, agus ní chreidfeá na bacanna atá cuid de na tíortha sin ag cur rompu, na créatúir chráite. Go deimhin, níl an tír seo thar moladh beirte, ach an oiread!

Anois, ó tharla mé ag tagairt do pháipéarachas, sin rud atá deacair a mhíniú, freisin, mar nach bhfuil ciall ná réasún leis, go minic. Feictear dom go bhfuil dearmad iomlán glan déanta ag go leor polaiteoirí agus daoine, ar fud na cruinne, ar an ní saolta daonna sin ar a dtugtar ‘trócaire.’ Ní féidir trócaire a mhíniú, ach oiread, mura bhfuil sí agat go nádúrtha. B’fhéidir go bhfuil nádúr an neach saolta anseo ag athrú. Nach mór an trua é sin.

An bhfuil a fhios agat céard é féin, a neach neamhshaolta, a chara, ach ná bac le tuiscint...má tá trócaire le spáráil agat, i do chianspás, bheinn an-bhuíoch díot ach spaslong lán di a sheoladh inár dtreo, chomh luath agus is féidir leat, le do thoil.

Teastaíonn sí uainn, go géar. 

Mise, le meas, Áine 

Focail Féilire

Nuair a tháinig an fáistineach, gnáthchaite agus láithreach le chéile, ní raibh cuma ná caoi ar an aimsir.

Mo leagan féin de na focail a chonaic mé ar m'fhéilire, ar maidin,

The past the present and the future walked in to a bar. It was tense. 

Is cosúil gur féidir tuilleadh athfhriotal mar iad a léamh anseo, más maith leat athfhriotail. 

Droch-chuma ar an aimsir anseo ar maidin, a léitheoirí. Cá'il an Samhradh!?