Seoid Náisiúnta

 

I láthair na huaire, tá fógra á chraoladh ar an teilifís, ó am go chéile, agus sin thuas ceann de na radhairc atá in úsáid agus tagairt á dhéanamh, is dócha, do 'seoid náisiúnta' eile, seachas, glacaim leis, an láithreoir agus an táirge atá á chur chun cinn san fhógra. 

An bhfeiceann tá aon údar baineann (nó aon leabhar Gaeilge) sa radharc... Edna O'Brien, Maeve Binchy, Máire Mhac An tSaoi, nó, mar shampla, Peig? 

Dé Céadaoin seo caite, ar an gclár Drivetime, bhí an t-ábhar Gender Balance of Cork Statues faoi chaibidil ag an láithreoir Sarah McInerney leis an gComhairleoir Shane O'Callaghan (Fine Gael), anseo, más mian libh éisteacht leis. 

Bhí an 'not a feminist' Comhairleoir Kieran McCarthy (Neamhspleách) ar an gclár, freisin.

Bhí Clr. O'Callaghan ag seasamh an fhóid maidir lena mholadh gur fir amháin (Michael Collins, Terence MacSwiney, agus Tomás Mac Curtain) a ba chóir a bheith mar ábhar do thrí dhealbh nua ar Patrick Street i gCorcaigh, sráid ar a bhfuil dealbh d'fhear eile, Fr. Mathew, cheana. 

Bhí an Clr. McCarthy ag insint dúinn faoin obair mhór a rinne mná an chontae i rith na réabhlóide, chomh maith céanna - eolas a chuala sé ó Anne Twomey, dar leis. 

Nuair a chuala mé an focal 'patriarchy' ó bhéal an láithreora eile ar an gclár, Cormac Ó hEadhra, rith sé liom nach sa stair amháin a coinníodh an phatrarcacht beo beathach ar feadh na mblianta, ach go bhfuil sí fós beo beathach sa lá atá inniu ann, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. 

Cíor Thuathail 2020

Ní raibh aon duine againn ag súil leis; víreas damanta damáisteach tagtha aniar aduaidh orainn, agus tá muid uilig trína chéile, mar gheall air. 

'Cogadh' an focal a chloisim agus, ar go leor bealaí, is cogadh atá ann. Ní féidir a bheith neodrach an geábh seo - tá muid uilig inár gcuid den chogadh seo, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. 

Le go mbeidh muid in ann an ceann is fearr a fháil ar an diabhal víreas seo, tá sé tábhachtach go mbeadh muid uilig ag cloí leis na moltaí atá ag teacht ó na húdaráis chuí oifigiúla, ar nós Feidhmeannacht na Seirbhísí Sláinte. 

Táim féin den bharúil go gcaithfear a bheith cúramach faoi na tráchtanna a fhágann tráchtairí aineolacha anaithnide ar na meáin shóisialta fearacht Twitter agus Facebook. Tá sé de nós agam féin éisteacht leis an méid a chloisim ar na meáin oifigiúla Ghaeilge (raidió agus teilifís) mar go bhfuil sé de nós acusan na saineolaithe cearta a chur faoi agallamh, agus léim na tráchtanna nuashonraithe rialta a thagann uatha sin, freisin. Mo bhuíochas ó chroí leo uilig.

Táim buíoch, ach go háirithe, de na daoine sin atá ag breathnú inár ndiaidh; na daoine sin atá sna seirbhísí tosaigh, sna seirbhísí duine le duine - na 'freastalaithe' uilig sin atá sna siopaí, sna cógaslanna, sna hospidéil, sna clinicí, sna saotharlanna, sna seirbhísí tarrthála srl., - daoine atá á gcur féin sa bhearna bhaoil, ar mhaithe leis an bpobal a choinneáil chomh slán agus chomh sábháilte agus is féidir leo, i láthair na huaire agus na hanachana. 

Níl sé éasca orthu sin uilig, agus ní bheidh sé éasca orainne, mar phobal, ach caithfidh muid ár gcuid a dhéanamh, freisin, le tacú leosan. Tá siadsan ag tabhairt aire dúinne, mar sin is dóigh liomsa go mba chóir dúinne ár n-iarracht féin a dhéanamh gan iadsan a chur i mbaol. Go gcloímid uilig leis na treoirlínte oifigiúla ciallmhara seachanta atá molta ag na saineolaithe. 

Mo chuimhne, táim den bharúil, freisin, go bhfuil ár bpolaiteoirí ag déanamh an-jab go deo. Nár laga an víreas iadsan, ná sibhse, a léitheoirí. 

Tiocfaidh muid slán! 

Marmite agus An Toghchán

Tá a fhios agam, go maith, go bhfuil chuile sheans ann go bhfuil mearbhall oraibh, a léitheoirí. 

Tá sibh, b'fhéidir, tinn tuirseach ag éisteacht leis na tráchtairí ar na meáin éagsúla (go háirithe na tráchtairí ar Twitter agus ar Facebook, áiteanna a mbíonn an fhírinne lom le léamh, i gcónaí); nó, b'fhéidir, go bhfuil sibh curtha soir ag éisteacht leis na meisceoirí saineolaithe sna pubanna, nó le saoi-an-tí sa bhaile?

Cibé scéal é, bhí mé as baile, mé féin, mo chluas leis an raidió, mo shúil ar an bhfón/teilifís, chuile sheans a fuair mé, le go bhfeicfinn cén chaoi a raibh na scéalta ag titim sa mhullach ar a chéile, ó thaobh an toghcháin de, in Éirinn. Sular caitheadh vóta ar chor ar bith, bhí sé ina réabadh. 

Ansin, tharla sé seo. 

Idir an dá linn, an réabadh agus an toradh, chuala mé duine éigin, áit éigin, ag labhairt faoi Marmite. Ar chlár éigin, ar an raidió, ceapaim. Agus, choinnigh mé i mo chloigeann é. Ná fiafraigh díom cén fáth, ach d'fhan sé ansin, ag spochadh as mo mheabhair, chuile uair a chuala mé trácht ar thoghchán, nó ar pholaiteoirí, nó ar pháirtithe. 

Bhí sé dhá oiread níos measa, mar spochadh, nuair a thosaigh na polaiteoirí agus na tráchtairí ag spochadh as a chéile, théis an toghcháin. 

Comhrialtas?! Le cén páirtí?! Seans ar bith! Seans ar bith?

Marmite! Marmite! Marmite!

An rud faoi Marmite (nó an rud a chuala mise ráite faoi, go minic, bíodh sé fíor nó bíodh) deirtear go bhfuil daoine ann atá craiceáilte ina dhiaidh, ach go bhfuil daoine eile ann nach ligfeadh i bhfoisceacht urchair mhéaróige den teach é, ar ór ná ar airgead. 

Cuirtear cos i dtaca. Tá sé deacair bogadh, nuair atá cos i dtaca. 

An rud a ritheann liom féin faoi Marmite ná go gcaithfear glacadh leis go bhfuil daoine ann nach bhfuil anois, agus nach mbeidh go brách, seans, ar aon tuairim faoi, agus sin sin. 

Ach, mar sin féin, má tá go leor daoine ag teacht chun tí, bíodh an dtaitníonn sé leat nó nach dtaitníonn, is fearr glacadh leis go bhfuil daoine ann atá ag iarraidh Marmite - is fearr duit a bheith ciallmhar, agus é a cheannach. 

Nach fearr as a bheas tú an Marmite a bheith os do chomhair, ar an mbord (ní i bhfolach áit éigin), áit a mbeidh tú in ann é a fheiceáil go soiléir? Ar an gcaoi sin, théis tamaill, beag beann ar do bharúil féin, b'fhéidir go mbainfeá féin triail as. M'anam, théis tamaillín, ní bheadh a fhios agat, b'fhéidir go mbainfeá tairbhe as!

Agus, théis tamaill, má thugann tú faoi deara go bhfuil daoine ag rá go bhfuil blas aisteach air, go bhfuil sé imithe i léig, abair, nach féidir leat é a chaitheamh amach, agus triail a bhaint as ceann eile? 

Is féidir breith a thabhairt nuair a bheas an triail thart, théis na cúirte cuairte. 

Cat Cosanta

Tá a fhios agam gur chuala sibh caint faoi mhadraí cosanta, ach bíodh a fhios agaibh go bhfuil cait iad féin sách cosantach, agus is féidir leo áit a chosaint leis an díth céille díograis chéanna is atá ag madra, mar atá le feiceáil ar an bhfíseán seo, mar shampla. 

Mar is eol daoibh, is maith liom cait, agus is minic iad luaite agam, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, i mo bhlagmhíreanna. Ar aon nós, gan súil ar bith agam leis an ábhar a bhí faoi chaibidil ar an gclár raidió s'aige inné, tharla sé gur chuala mé Moncrieffe ar Newstalk, áit a raibh sé ag labhairt le Pam Johnson-Bennet, saineolái ar iompraíocht an chait, faoi na 101 to cat behaviour and understanding it, mar a thuigtear iad, is dócha. 

Bhuel, tuigim go maith go bhfuil sibh ann, a léitheoirí, agus is cuma sa tsioc libh faoi chait, agus gurbh fhearr libh madraí, b'fhéidir. Tuigim é sin, mar is maith liom féin chuile ainmhí. Go deimhin, tá madraí againn féin anseo i gCeann Scríbe, ach is é an gáire a baineadh asam inné, chan ainmhithe, ábhar an bhlag seo, creid é ná creid. 

Bhí láithreoir an chláir, Seán Moncrieff, ag labhairt leis an saineolaí, Pam, agus seo mar a chuaigh an chuid sin den chomhrá a bhain gáire asam (04.16 anseo):

Seán:      '...would it be your suspicion that, really, dogs are kinda stupider than cats?'

Pam:      'Oh, absolutely not. No, and I could never get away with saying that because I have a dog  and, boy, I'd have to pay for that later...I think they are both the same.

Seán:      'Okay, but if your dog and your cat were playing chess, and we had to bet on who was going to win...come on, we'd both bet on the cat.

Pam:      'I'd bet on the cat in a lot of instances, but I tell you, if my dog and my cat are playing chess, I'm putting that on YouTube tomorrow...'

Gradam agus Gáire

Thug mé cluas éisteachta d’Eibhlín Ní Chonghaile ar an gclár Iris Aniar Dé Luain seo caite, agus nach orm a bhí an t-ádh gur thug, go deimhin.

Mo chuimhne, sula dtosóidh mé ar rámhaille na maidine, ní chuireann sé iontas ar bith orm go bhfuil ainmniúchán faighte ag an mbean uasal sin do Láithreoir Raidió na Bliana, ag Féile na Meán Ceilteach, agus tá súil agam go n-éireoidh go geal léi, agus le chuile dhuine/chlár eile ó Raidió na Gaeltachta agus TG4, atá ainmnithe ar an ngearrliosta.

Mo chuimhne eile, feicim an clár teilifíse Ó Tholg go Tolg ar an ngearrliosta (le Bláthnaid agus Laura an geábh seo) rud nach gcuireann iontas ar bith ar an scríbhneoir seo, mar is eol daoibh, ón méid a scríobh mé faoi Áine Goggins agus faoin gclár sin cheana.  

Ar aon nós, ar ais linn chuig fáth eile na blagmhíre seo, gáire. Sea, a léitheoirí, d'ardaigh mo chroí agus mo mheanma maidin Dé Luain seo caite nuair a chuala mé an clár Iris Aniar le Éibhlín álainn, agus más rud go bhfuil drochspion ort ar maidin, nó ar aon lá eile, isteach leat chuig na podchraoltaí anseo, éist, ag 1.03.20 nóiméad, le clár an Luain, 18 Feabhra 2013, go gcloise sibh Seán Bán Breathnach agus Bernie Ní Fhlatharta, agus an chraic uilig a bhí acu ag an rang Ióga Gáire i nGaillimh. 

Is fearrde iógáire ná íogaire - seanfhocal nua?

Mura bhfuil do chantal curtha díot agat fós, a léitheoir, fan leis an bpodchraoladh sin thuas agus éist, ag 47.00 nóiméad, leis an gcolún rialta ó Mháirtín Jaimsie - scoth fir le scoth na Gaeilge aige, agus is fiú éisteacht le chuile fhocal uaidh, i mo thuairim féin. 

Nár laga a gCé iad na daoine sin a bhaineann gáire as daoine eile!  

Bréadú

Luadh é ar chlár Marian Finucane ar maidin, agus chuir sé iontas orm nár chuala mé iomrá roimhe sin ar an nós nuálach seo, ar a dtugtar ‘Meshing.'

Ón méid a léigh mé san alt sin, is cosúil gur nós é meshing a thosaigh i Meiriceá sé bliana ó shin: fir agus mná ag bréadú a sloinnte nuair a phósann siad, seachas duine amháin acu ag géilleadh do thraidisiún agus ag caitheamh uaithi an sloinne lenar rugadh í, is dócha. 

Go deimhin, fiú agus bean ag fáil réidh lena sloinne féin, ba shloinne é, go hiondúil, nár thug aitheantas dá laghad dá máthair féin, ná do shloinne mháthair na máthar sin, ach an oiread.

Níl fadhb agam féin le bréadú sloinnte, ach tá a fhios agam go rómhaith go mbeidh seanbhlas na dtraidisiúnaithe ardaithe ag an nós seo, mar nach dtuigeann siad, go minic, go mbíonn gá le traidisiúin nuálacha a chruthú, le comhionannas agus cearta daonna a chothú.

Nuair a léigh mé na tráchtanna ag bun an ailt sin ar an Mail Online, tháinig osna nó dhó as mo bhéal. É sin ráite, tháinig gáire nó dhó as mo bhéal, freisin - go háirithe nuair a léigh mé an ceann ón tráchtaire a dúirt go raibh aithne aici ar lánúin a rinne bréadú ar a sloinnte, Fudge agus Bucker, nuair a phós siad.   

Focail Féilire

Bím mar a shílim.  

If you feel inferior to someone else, it is because of your own beliefs.

Sin thuas an t-athfhriotal Béarla a bhí romham ar m’fhéilire ar maidin, athfhriotal a tháinig ón mbean seo, Catherine Pulsifer, is cosúil. Tá tuilleadh uaithi le léamh anseo. Is uaim féin an leagan Gaeilge. Fáiltím roimh bhur leaganacha Gaeilge féin, a léitheoirí, más mian libh iad a roinnt liom anseo.

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le Catherine eile i rith na seachtaine, Catherine de Vrye, bean a bhí ag labhairt faoina saol féin ar chlár John Murray. Maireann sí, dar léi, leis an mana seo, ‘Winners become victors from change rather than victims of change.’ Diabhal locht a’m féin ar an mana sin, a léitheoirí.

Cé go n-éistim leis an nuacht uair nó dhó i rith an lae, agus go léim cuid den pháipéar nuachta ar an Domhnach le go mbeidh mé ar an eolas faoin méid atá ag tarlú ar fud an domhain, déanaim iarracht ar nithe diúltacha an tsaoil a sheachaint i mo shaol féin, nuair is féidir.  

Ní hé gur cuma liom faoi thubaistí an tsaoil, an dtuigeann sibh, mar is cuma. Go deimhin, tá a fhios agam go bhfuil an saol crua, agus go bhfuil go leor daoine ag fulaingt, ach b’fhearr liom labhairt agus éisteacht leis an duine a dhéanann an gníomh ciúin fiúntach dearfach chomh minic agus is féidir leo, nuair is féidir leo, seachas bheith de shíor ag éisteacht le callán cainte diúltaí.

An Bille Gaeltachta i mBeagán Focal

Le tuiscint níos fearr a fháil ar an méid atá ag titim amach leis an mBille Gaeltachta faoi láthair, tá comhrá suimiúil le cloisteáil anseo. (24 nóiméad ach achoimre, thíos, ón láithreoir)

Podchraoladh ón gclár Today with Pat Kenny atá ann, clár ina raibh Donncha Ó hÉallaithe agus an tAire Donnchadh Mac Fhionnlaoich ag labhairt faoin mbille, an tseachtain seo caite.

Seo achoimre ón láithreoir, Pat Kenny, faoin méid a bhí cloiste aige ón mbeirt fhear ar an gclár:

“It seems that we have a difficulty here, two philosophies if you like. One is the one that you are proposing, Donncha, which, you say, is the realistic one: designate the areas where Irish is truly spoken and mind it…care for it, and make sure that, however few they are, that those people survive using Irish as their living language; and the Minister’s, which is, maybe, hoping that this current wave of optimism about the language that exists, particularly in the cities of the country, that that might, in some way, help to revive the language.” (17.45)

Ar ndóigh, dá mba mhian leat comhrá 24 nóiméad a dhéanamh níos gairide fós, d’fhéadfá éisteacht leis an méid a dúradh ag deireadh an agallaimh, idir 22.30 agus 23.58, le tuilleadh a fhoghlaim faoin scéal, le gastacht.

Ní dóigh liom go ndéanfadh sé dochar ar bith an bille a choinneáil siar, ar feadh píosa, le cinntiú go ndéanfar an jab i gceart, ar mhaithe leis an teanga a choinneáil beo.  

  

Focail Liom Focail Leat

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le Pat Kenny ar an raidió maidin inné, é ag labhairt le Micheál Martin faoin Sinn Féin/Fianna Fáil Merger Idea/Fiscal Compact.  

Ach, ní hé ábhar an chláir sin ábhar mo bhlagmhíre. Níl ann ach gur chuala mé na focail constructive ambiguity ag teacht as béal an láithreora, nath nach raibh cloiste agam cheana, agus bhí uaim tuilleadh eolais a fháil ar an nath sin.

Chuaigh mé go Wikipaedia, áit a bhfuair mé ‘Constructive ambiguity is often disparaged as fudging.’ Ní bheinn féin róchinnte nach fudging de shaghas atá ag tarlú agus duine i mbun éiginnteachta, bíodh an éiginnteacht sin cuiditheach nó ná bíodh, ach sin scéal eile.  

Ar aon nós, chuaigh mé ar thóir an fhocail faoiste i WinGléacht, agus is ionann faoiste agus fudge, agus is ionann faoiste fáiste agus nonsense. Níos suimiúla fós, bhí an focal faoistin istigh leis an bhfocal faoiste.

Hmmm…, arsa mé féin liom féin.

Fuair mé greim ar fhoclóir Dinneen, agus, creid é nó ná creid, bhí leagan luath den fhocal faoistin ann, agus ba é faoiste an leagan sin.

Súmairí na Spreacúlachta

Bhí mé ag éisteacht leis an bhfiontraí, Pearse Lyons, ag labhairt ar an gclár The Business, an lá cheana – The Billion Dollar Businessman a tugtar air, ar an mblurba ar shuíomh sin RTÉ.

Pé scéal é, agus é faoi agallamh ag an láithreoir, George Lee, chuala mé na focail ‘energy vampires’ ag teacht ón Uasal Lyons. A mhac, más buan mo chuimhne, a luaigh na focail sin leis, geábh, mar gurb é sin an t-ainm a thugann a mhac ar na daoine sin ar fiú iad a sheachaint go hiomlán, is dócha.  

Anois, arsa mé féin liom féin, nach bhfuil an t-ainm sin iontach feiliúnach mar léiriú feiliúnach ar an sórt daoine a bhíonn de shíor ag gearán: léiriú feiliúnach ar na daoine sin nach mbíonn acu ach an faraor; léiriú feiliúnach ar dhaoine ochlánacha míshásta cantalacha maíteacha neamúcha an tsaoil seo.

Gura fada uainn Súmairí na Spreacúlachta, a léitheoirí.  Gabh mo leithscéal anois, ach caithfidh mé imeacht, agus mo chuid gairleoige a cheannach…

Slí na Fírinne

Seans go mbeidh cuid agaibh ann, a léitheoirí, nach mbeidh aithne agaibh ar Cathal O’Shannon, iriseoir agus scannánaí cumasach a fuair bás inniu.  

Agus mé i mo dhéaga, agus níos sine, aon uair a chloisinn glór Chathail ar an raidió, bhíodh sé de nós agam stopadh, agus éisteacht le cibé rud a bhíodh le rá aige.

Cén fáth?

Bhí Cathal O’Shannon ar dhuine de na daoine sin lena n-éistfeá, feictear dom, is cuma cén scéal a d’inseodh sé. Bhí bealach aige scéal a insint, cheap mé féin, le cneastacht agus le creideamh. Mar gheall air sin, chothódh sé mo shuim, fiú gan a fhios agam, roimh ré, cén t-ábhar ar a raibh sé ag dul a labhairt.

Daoibhse nár chuala Cathal ag labhairt cheana, b’fhiú daoibh breathnú ar an mbabhta sparraíochta seo, idir é féin agus Muhammad Ali. Tallann ar leith, tallann atá caillte againn inniu, faraor.

Fir -v- Mná

Mar a scríobh mé cheana, bhí Allan Pease ag labhairt faoi go leor rudaí ar an raidió an lá úd, ina measc, an difríocht atá ann idir inchinn na mban agus inchinn na bhfear, go háirithe nuair atá cumarsáid bhriathartha i gceist.

Is cosúil go bhfuil mná in ann labhairt agus éisteacht ag an am céanna, cé nach bhfuil fir in ann é sin a dhéanamh. Is féidir le fear labhairt, agus ansin éisteacht, ach ní féidir leis an dá rud a dhéanamh in éineacht. Mar gheall air sin, cruthaítear fadhbanna cumarsáide idir fhir agus mhná, mar a thuigfeá.

Más buan mo thuiscint, is maith leis an bhfear abairtí agus comhrá gonta, nuair atá barúil le roinnt, abair, agus ní thuigeann sé cén fáth nach féidir leis an mbean bheith amhlaidh. Dar le Allan Pease, bíonn sórt  ‘what’s your point?’ le feiceáil go soiléir ar aghaidh an fhir, má bhíonn bean ag geabaireacht léi – cuireann geabaireacht na mban na fir soir, bíodh a fhios agaibh, a mhná, agus cuireann dreach dothuisceanach na bhfear na mná soir, bíodh a fhios agaibh, a fheara.

An méid sin ráite, is cuma fear nó bean ann, tá bréaga, nó easpa fírinne, iniata le 73% de chomhrá laethúil an duine, cé, seans, gur béasaíocht atá i gceist le formhór na mbréag sin; mar shampla, ‘tá do ghruaig go hálainn’, agus ‘is maith liom do sheaicéad’ á rá ag duine, is dócha. Fiú mura maith leo an ghruaig ná an seaicéad, b’fhearr le formhór na ndaoine an focal múinte, seachas an focal goilliúnach, a úsáid.

Meas tú an ionann é sin agus a rá gur ionann béasaíocht agus bréagadóireacht?

Pé scéal é, dá gcuirfeadh bean an cheist ar fhear ‘Céard do bharúil?’, agus í ag pramsáil thart ina gúna nua, nár thaitin leis, is fearr go bhfaigheadh sí freagra gonta, bréagach béasach, neamhghoilliúnach. Dá gcuirfeadh fear an cheist chéanna ‘Céard do bharúil?’ ar bhean, ní bheadh uaidh ach freagra gonta, is dócha.

Agus glacaigí uaimse é seo, a fheara, sé an ‘freagra gonta’ amháin a gheobhadh sé, dá mbeadh aon cheo fearacht dreach dothuisceanach, nó aoibh mharánta, ar a ghnúis. Cheapfainn féin.

Dúlagar

Ó am go chéile, cloisim clár a théann i bhfeidhm go mór orm, agus is amhlaidh a tharla Dé Sathairn seo caite, nuair a chuala mé an clár My Dad’s Depression, ar an Documentary On One.

Is é seo an chéad chlár faisnéise ón leaid óg, Conor McGinnity, agus an rud is suntasaí faoin gclár, seachas go bhfuil sé curtha le chéile go hiontach ag Conor, ná go bhfuil sé féin agus a theaghlach ag labhairt go hionraic macánta faoi dhúlagar fhear an tí, athair Chonor; dúlagar lena bhfuil chuile dhuine sa teaghlach ag streachailt, go laethúil. 

Más rud go bhfuil tú den bharúil gur ionann gach duine le dúlagar, gur daoine iad nach gcuireann a ndúlagar isteach ná amach ar aon duine eile ach orthu féin, bhuel, b’fhiú duit éisteacht leis an gclár seo.

Ná lagaítear go brách focail na ndaoine sin a labhraíonn go hionraic oscailte ar an rud is dúlagar ann, an ‘patient’ agus an ‘victim’ araon.

http://www.aware.ie/

http://pleasetalk.ie/

Ar Thóir Óide

Daoibhse le suim agaibh i gcluichí an Chumainn Lúthchleas Gael, b’fhéidir go mbeadh suim agaibh sa chomórtas filíochta ‘The Search for an Ode to the Third Sunday in September’, comórtas atá á reáchtáil ag SuperValu, i gcomhar leis an Colm Hayes Show.

Tá agaibh go dtí an 31 Lúnasa le hóid 10 líne a chumadh. Tá na sonraí uilig le léamh anseo, agus is féidir d’iarratas a sheoladh chucu anseo.

Ní fhaca mé é scríofa in aon áit gur óid Bhéarla amháin atá uathu, agus ó tharla Mícheál Ó Muircheartaigh ar an bpainéal, meas tú nach bhféadfái ceann nó dhó as Gaeilge a chumadh...

An Raibh a Fhios Agaibh...

…go bhfuil pirimid againn in Éirinn, a léitheoirí?

Bhuel, tá, agus ní raibh a fhios agamsa a dhath fúithi, go dtí gur chuala mé Joe Duffy á lua, ar a chlár inniu.

Ní raibh ann ach sórt ‘mo chuimhne’ uaidh, ach luaigh sé an phirimid ó tharla é ag labhairt le bean a bhí ag dul ar saoire go Cionn Eitigh i gCo. Uíbh Fhailí, áit ina bhfuil an phirimid tógtha, dar leis.

Caithfidh mé a admháil gur shíl mé féin gur ag magadh a bhí sé, ach bhí sé lán dáiríre, a dúirt sé - leis an mbean a dúirt sé é, chan liomsa, an dtuigeann sibh, cé go raibh mise ag éisteacht, i ngan fhios dó.  

Pé scéal é, agus ar fhaitíos nach gcreideann sibh mé, tá scéal na pirimide gaelaí le léamh anseo. Tógadh í idir 1830 agus 1834, agus is mionmhacasamhail de Phirimid Mhór Cheops na hÉigipte í.

Nach iontach na rudaí a chloiseann bean, agus í ag cúléisteacht…

An Daonáireamh agus Na 'Biting Irish'

Ní hea, a léitheoirí, ní de dhaonáireamh an Domhnaigh seo chugainn atáim ag tagairt anseo, ach den daonáireamh malartach atá curtha le chéile ag clár Ray D’Arcy.  Sórt ‘stand up comedy version’ den daonáireamh atá ann, dar leo, é mar aidhm acu an ‘real Ireland’ a aimsiú, an dtuigeann sibh.

Tá ceisteanna fearacht ‘Have you ever smoked cannabis?’, ‘Did you ever laugh so much, you peed in your pants’, agus ‘Do you remember your dreams?’ curtha san áireamh ar an daonáireamh, mar shampla, le go mbeidh Ray agus a fhoireann in ann ‘real Ireland’ s'againne a aimsiú. Sea.

Tá agaibh go dtí meán lae Dé hAoine an daonáireamh a líonadh isteach, agus beidh na torthaí le cloisteáil ar chlár Ray D’Arcy, Dé Luain seo chugainn. 

Tá sé líonta isteach agam féin cheana, ó tharla gur, ahem, saoránach dílis atá ionam, bíodh a fhios agaibh. Nuair a bhí mé críochnaithe leis, thug siad cúpla sampla dom d’fhreagraí atá faighte acu, ar cheist nó dhó, go dtí seo.

Maidir leis an gceist ‘Do you remember your dreams?’, scríobh 81% de na rannpháirtithe go raibh cuimhne acu ar  a mbrionglóidí, cé go raibh 66% nach mbeadh cuimhne acu ar a dhath,  más fíor a bhfreagraí ar an gceist ‘Did you ever black out from drink?’

Agus, cé mhéad duine ‘ever bit someone’ anseo in Éirinn, bhur mbarúil? Creid é nó ná creid, is cosúil go ndearna 62% a leithéid, ag am éigin ina saol. Na ‘Biting Irish’, gan dabht.

Sí Do Mhamó Í

Lá de laethanta na seachtaine seo caite, ar chlár Mooney, chuala mé ón Dr. Mary O’Connell, a rinne taighde ar an ábhar, go bhfuil ár ngéinte ag fabhrú de réir a chéile, le go mbeidh siad, lá breá éigin, in ann an lámh in uachtar a fháil ar ailse, ceaptar.  

Lean an comhrá ar aghaidh, an Dr. Mary agus painéal an chláir ag labhairt faoinár ngéinte, agus an bealach cliste atá acu, mar ghéinte, dul chun cinn a dhéanamh, trí fhabhrú, le go mbeidh muid níos sláintiúla amach anseo.

An chéad rud eile, chuala mé caint uathu ar ábhar an ‘menopause’. Luadh é, ní mar ghalar, an dtuigeann sibh, cé go mbíonn mná cráite aige go minic, ach luadh é mar fhreagra ar cheist ó dhuine den phainéal, a d’fhiafraigh, ‘What is the benefit of having people who live into old age?’

Bhuel, baineadh geit asam, a léitheoirí! Táim den bharúil go bhfuilim anois, seans, i ngan fhios dom féin, an dtuigeann sibh, ar tí ‘living into old age.’  Bíodh sin mar atá, tháinig freagra na ceiste sin 'What is the benefit...' ón Dr. Mary, freagra a bhain geit eile as an, ahem, tseanbhean seo. Dar léi,

‘...the reason why people live past menopause is to take care of, nurture, and continue to be involved in the upbringing, and in the development, of the next generation.’

An bhfuil a fhios agaibh cén t-ainm a thugtar ar an hipitéis sin thuas, a léitheoirí? Tugtar an ‘grandmother hypothesis’ air.

Hmmm...

Levantarse!

Dé Luain a tharla sé, más buan mo chuimhne.

Bhí mé ag léamh ceacht Spáinnise, ag iarraidh ciall a bhaint as. Bhí leathchluas ag éisteacht leis an gcraic ar an raidió, ag iarraidh ciall a bhaint as geáitsíocht Enda.

A leithéid de raiméis, arsa mé féin liom féin. Ní ar an gceacht Spáinnise a bhí mo smaointe dírithe, ag an am.

Is ansin, ag an nóiméad smaointeach sin, a chonaic mé é. Scríofa, os mo chomhair, ar leathanach an leabhair, bhí an focal Spáinnise, levantarse.

Rinne mé dhá fhocal den fhocal amháin sin. I mo chloigeann, an dtuigeann sibh. Agus, an bhfuil a fhios agaibh cén smaoineamh a rith liom ansin?  

‘Éirigh de do thóin!’  

Sea. Gabh mo leithscéal, a léitheoirí. Ní ar an gceacht Spáinnise a bhí mo smaointe dírithe, ag an am.

An Eurovision Song Contest

Más rud go bhfuil suim agaibh sa Eurovision Song Contest, a léitheoirí, nó más rud gur mhaith libh fáil amach cé atá san iomaíocht d’amhrán a chasadh thar ceann na hÉireann, sa chomórtas ar an 14 Bealtaine sa Ghearmáin,  b’fhéidir gur mhaith libh súil a chaitheamh ar an gclár Eurosong 2011 – The Players, clár faisnéise a bheas ar siúl ar an teilifís, RTÉ 1, 7.00 i.n. amárach, Dé Sathairn. áit a bhfaighidh sibh ‘a sneak preview of the five acts in Eurosong 2011’, dar leo.

Cé nach mbeidh na hamhráin le cloisteáil ina n-iomláine ar an gclár teilifíse sin, beidh siad le cloisteáil ina n-iomláine ar chlár raidió Mooney Déardaoin seo chugainn, 10 Feabhra, ag 3.00 i.n.

Mura n-éiríonn libh ceachtar den dá chlár sin a fháil, beidh sibh in ann na hamhránaithe uilig a fheiceáil, agus a chloisteáil, ar an Late Late Show ar an Aoine seo chugainn, 11 Feabhra, áit a roghnófar buaiteoir an Eurosong ‘by a combination of public and regional jury vote.’

Cibé duine nó dream a roghnófar, beidh siad ag dul ar aghaidh ansin chuig an (dara) bhabhta leathcheannais, a bheas ar siúl sa Ghearmáin ar an 12 Bealtaine. Má éiríonn leis, beidh an t-amhrán páirteach sa chluiche ceannais ann ar an 14 Bealtaine.