Rabharta Mór na nÉan

Tá sé de nós agam súil laethúil a chaitheamh ar shuíomh Nuacht1.com le go bhfeice mé céard iad na hailt ar na meáin ba mhaith liom a léamh.  Cúpla lá ó shin, tháinig mé ar an nasc chuig an alt 'Baol stoirme geallta faoi Cháisc,' atá le fáil ar shuíomh nuachta RTÉ. Níl a fhios agam cé hé nó cé hí a bhíonn ag tuairisciú ar an suíomh sin, ach tá saibhreas na Gaeilge sna hailt uaidh nó uaithi, caithfidh mé a rá. 

Luaite san alt faoin aimsir ghránna atá romhainn don deireadh seachtaine seo, thug mé suntas ar leith don líne 'Tá rabharta mór na n-éan linn...' mar nach raibh ainm an rabharta sin cloiste agam, cheana. Is léir nach mé amháin a thug suntas don rabharta sin, mar thosaigh comhrá eadrainn thall ar 'Bluesky,' áit a mbím fhéin agus na Spéiríní eile ag plé nithe a bhaineann le cultúr na tíre, i dteanga na tíre. 

Tháinig Séamus ar an eolas seo agus ar an eolas seo faoi Rabharta Mór na nÉan, i gcartlann.ie, d'aimsigh Conchúr an t-eolas seo faoi rabhartaí (tá Rabharta Mór na nÉan luaite ann) ar duchas.ie, agus is féidir an giota seo thíos a fháil i leabhar Thomáis Uí Mháille, An Béal Beo, ar leathanach 86,

Labhair mé le hiascaire thiar sa mbaile, fear a bhí in ann a dheimhniú dom go dtugtar Rabharta Mór na nÉan ar Rabharta Mór an Earraigh, mar gurb é an rabharta sin an rabharta is mó, agus b'shin an t-am a roghnaíodh na báid mhóra a athsheoladh ar an bhfarraige, théis seal a bheith caite acu ar thalamh tirim, tar éis Rabharta Mór an Fhómhair; idir Rabharta Mór an Fhómhair agus Rabharta Mór na nÉan, bhíodh na báid tarraingthe suas ar thalamh tirim le hiad a dheisiú nó a tarráil mar ba ghá.

Is ag an am sin, théis an rabharta, a thosaíonn na héin ag tógáil a gcuid neadacha ar na carraigeacha. Bíonn snáth mara fágtha ag rabharta mór na n-éan, agus tógann gach éan a nead níos airde ná an líne sin, mar go nglacann siad leis, is dócha, nach mbeidh aon rabharta eile ann a bheas níos airde agus, dá bhrí sin, nach ndéanfaidh an fharraige damáiste don nead; cuimhne ghéiniteach éigin ag feidhmiú, seans. Ó tharla go mbíonn feamainn caite ar an gcladach tar éis an rabharta, agus giotaí de rópaí agus d'eangacha, freisin, is as na hábhair sin agus tuilleadh a dhéanann éin na mara a gcuid neadacha.

Ach, san áit a mbíonn nead bíonn ubh. Nuair a thógfaidís sos ón iascaireacht, isteach leo ar na carraigeacha le hubh a fháil le hithe. Ní mó ná sásta a bhíodh na héin, agus chaithfidís clocha beaga sa mullach ar na hiascairí, ag iarraidh iad a chur dá ngoile, is dócha. Níorbh fhéidir na huibheacha a ithe théis coicís a bheith caite acu sa nead, mar bheadh éinín ag fás san ubh faoin am sin, is dócha. 

Logainm nó Lagainm?

Ar mo bhealach chuig an bhFéile Pan Cheilteach i gCeatharlach, Dé Sathairn seo caite (is i gCeatharlach a tharla sé seo an oíche sin - maith thú, a Ghráinne!), thug mé an rud ceannann céanna faoi deara is a thug Bridget Bhreathnach faoi deara anseo, agus í ag tiomáint as ais as Luimneach,

'Ní raibh aon gharraí le feiceáil nach raibh ag cur thar maoil le huisce.'

Bhrisfeadh sé do chrói. Níl a fhios agam cén deireadh a bheas le scéal na haimsire, ná leis an drochbhail a chuireann na haibhneacha ar thithe agus ar fheirmeacha, de bharr na drochaimsire, ach tá trua agam do na daoine bochta sin mar tuigim a gcás, ar bhealach. 

Anois, níl baint ag na scéalta sin thuas le hábhar na blagmhíre seo, ar shlí. An t-aon bhaint atá acu leis an scéal-fada-atá-á-dhéanamh-agam-den-scéal-gearr-seo ná go ndearna mé agallamh le Colm Feiritéir ar an gclár Ruaille Buaille aréir agus, ar m'fhilleadh abhaile dom, tháinig sceitimíní idir mé féin agus codladh na hoíche, mar sin thosaigh mé ag léamh tuairisc.ie (alt Bhridget, thuas) agus nos.ie, áit ar léigh mé an scéal seo, faoi logainmneacha, agus na focail a cuireadh síos do Aodhán Ó Deá,

'"Chonaic mé físeán faoi logainmneacha ar na meáin shóisialta i gcaitheamh na Nollag agus rith sé liom, nuair a smaoinítear air, gur gibris amach is amach atá i bhformhór na logainmneacha Béarla in Éirinn..."'

Tuigim céard atá i gceist aige. Rugadh agus tógadh mise in Eanach Mheáin, logainm a insíonn scéal, i mo thuairim, ach is Annaghvaan Island an leagan galldaithe a fheicim ar mhapaí, go rialta...lagainm, nach n-insíonn aon scéal, i mo thuairim. 

Ar aon nós, le scéal-gearr-fadaithe a dhéanamh níos faide, tá sé de nós agam súil a choinneáil ar chomharthaí bóthair, agus mé ag tiomáint liom, le go bhfeice mé cén logainm Gaeilge atá scríofa taobh thuas den lagainm Béarla, le go dtuige mé scéal na háite. 

Ar mo bhealach ar ais go Bun Cranncha as Ceatharlach, Dé Domhnaigh seo caite, bhí mé tuirseach. Tháinig sceitimíní eile idir mé féin agus codladh na hoíche roimhe, an dtuigeann sibh, ach, mar sin féin, bhí mé ag breathnú ar na comharthaí bóthair, agus mé ag tiomáint ar ais; ag déanamh iontais den lag a thiteann ar an log, an dtuigeann sibh. 

Bhí a fhios agam go raibh sé in am dom stopadh, agus cupán caife a fháil dom féin, nuair a chonaic mé an comhartha bóthair 'Tiredness Kills' agus thosaigh ag cuardach an logainm Gaeilge!