Éan, Dó, Trí...

Snag roimh brón, 

péire roimh só, 

trí cinn pósadh,

cheithre cinn mac óg,

cúig a bheireas airgead,

sé cinn ór,

seacht gcinn rún

nach sceifir go deo. 

An rann beag sin as an leabhar Seanfhocla Chonnacht, faoin gceannteideal Ainmhithe. 

Thóg mé an grianghraf thuas in Eanach Mheáin álainn, roinnt seachtainí ó shin. Cheap mé nach raibh ann ach an 'péire' atá le feiceáil thuas, ach bhreathnaigh mé ar an mbunchóip arís inniu, agus tá 'trí cinn' acu ann, feictear dom.

Suimiúil, arsa mé féin liom féin. Fáth mo spéise, a léitheoirí? Bhuel, tharla sé go bhfuair mé dáta a bhainise ó mo mhac an tseachtain seo, agus is cosúil, anois, go mbeidh beirt de mo chlann ag pósadh an bhliain seo chugainn - iníon agus mac.  Blianta ag fanacht le dea-scéal ó dhuine dár dtriúr, ansin socraíonn beirt acu ar an mbliain chéanna! Go sábhála Hera sinn, ach beidh an-chraic go deo romhainn an bhliain seo chugainn!

Na 'trí cinn' thuas atá freagrach as an gcraic uilig, tá mé ahem, cinnte dearfa de...bhuel, b'fhéidir go raibh baint éigin ag Aphrodite leis na dea-scéalta, freisin. Só só happy...

Nathanna Cainte

‘Cá gcaithfeadh sibh an luaith ón tine fadó?’ a d’fhiafraigh mé féin de Mhac, cara liom as Conamara, fear gur cainteoir dúchais é.

Is ón gceist sin a fuair mé amach gurb í An Iothlainn an garraí ba ghaire den teach acu, agus Mac ag fás aníos.  Mo chuimhne, is mar ‘olainn’ a d’fhuaimnigh sé an focal ‘iothlainn’, rud a thuigfidh duine ar bith le canúint Chonamara a deir an phaidir, Ag Críost an Síol, paidir ina bhfuil an líne ‘in iothlainn Dé go gcastar sinn.’

Tá focail éagsúla Béarla aimsithe agam don iothlainn. Ina measc tá haggard, rickyard, stackyard, a granary, a barn agus a threshing floor, Fágfaidh mé fúibh féin é cé acu focal is fearr a fheileann d’iothlainn Dé.

Pé scéal é, is cosúil go mbíodh balla mór láidir ard timpeall na hiothlainne fadó, le nach mbeadh na beithígh in all dul isteach ann, an dtuigeann sibh, mar is ansin a bhíodh na cocaí féir coinnithe. Cé nach bhfuil a fhios agam an ionann cruach fhéir (stack of hay), agus coca féir (cock of hay), tá  ‘garraḋ na gcruaċ’ ag foclóir Lane O’Neill (735) ar an rud is haggard nó stackyard ann.

Is léir, ón méid seo uaidh, ‘ioṫla ċruaċaċ ḋeineann duine uaiḃreaċ’ go gceapann foclóir McCionnaith (lch. 574) go mbeadh duine uaibhreach dá mbeadh a iothlainn cruachach, cé go bhfuil foclóir Uí Dhónaill (lch. 731) den bharúil go mbeadh duine in dire straights, dá mbeadh sé, abair, in iothlainn an anró.

Agus, cá mbeadh duine agus é, nó í, i mbuailiḃ báis agus i n-ioṫlannaiḃ éaga (Dinneen Lch. 616)? Bheadh sé nó sí i mbuailte báis agus in iothlainneacha éaga sa lá atá inniu ann, is dócha, nó, mar a scríobh Dinneen, bheadh an duine in the enclosures of death and the threshing floors of fate– i bhfocail eile, bheadh an té sin ar na battle fields.

                                        ***********

Tuilleadh Nathanna Cainte uaim anseo agus anseo.