Na Féiríní Beaga Sin

 

Chuile mhaidin, líonaim mo phócaí le féiríní beaga. I bpóca amháin, bíonn brioscaí beaga, i gcruth cnáimhe, do mhadra mo mhic (a thagann isteach chugainn, go rialta), agus sa phóca eile, bíonn beartóga beaga bia agam do chat an tí, Maistín. 

Ag déanamh cineáil orthu, a bhím. Treats beaga, mar a déarfá, leis an gcion atá agam orthu a chur in iúl dóibh, is dóigh. 

Pé scéal é, le roinnt míonna anuas, tá sé tugtha faoi deara agam go bhfuil an coróinvíreas ag teacht idir daoine agus a gcineáltas, ó am go chéile. 

Is dócha go bhfuil daoine ann, troill agus a leithéidí, gur chuma leo faoi éinne, ach iad ag spochadh agus ag gearán go fonóideach, de shíor. Sin mianach agus meon na ndaoine ar leith sin, agus tógann siad conspóid, gan stró, gan strus, gan dáimh, go rialta. 

Ach, tá ráig an choróinvíris ag cruthú teannais in áiteanna nach raibh teannas riamh roimhe; i measc cairde, i dteallaigh, le comharsana. Is mór an trua é sin. In amanna, feictear dom go bhfuil an 'scáth' in 'ar scáth a chéile' i bhfolach i ndorchadas na ráige. Is mór an trua é sin, freisin. 

Ar maidin, agus mo phócaí á líonadh agam le féiríní beaga, rith sé liom go mba chóir dúinn, ó am go chéile, go háirithe na laethanta ráige seo, bheith ag déanamh cineáil ar dhaoine, freisin. Níl barróga molta, ar ndóigh, ach tá cineáltas tábhachtach agus riachtanach, mar atá tuiscint, tacaíocht agus meas.

Ná déanaimis dearmad ar na féiríní beaga, a léitheoirí. Ar scáth a chéile, tiocfaidh muid tríd.  

Galar agus Grá

Cá dtosóidh mé? 

Leis an leabhar nua atá scríofa ag Lynn Ruane, b'fhéidir? Leis an duine, le hAlzheimers, atá mar chuid dár saol, le blianta fada? Le scéal Nora Owens ar chlár Ray D'Arcy ag an deireadh seachtaine? Nó, an dtosóidh mé le Sióg s'againne?

Ar bhealach, tá baint acu uilig leis an mblagmhír seo. 

Blianta ó shin, d'fhreastail mé ar lá faisnéise a bhí eagraithe ag Feidhmeannacht na Seirbhísí Sláinte. Teacht le chéile a bhí ann, agus é eagraithe ag an FSS le go mbeadh deis ag cúramóirí tuiscint níos fearr a fháil ar an ngalar Alzheimers. 

(Mo chuimhne, chuala mé fear, tráth, ag tabhairt 'Aul-timers' ar an ngalar Alzheimers, mar sin an focal a chuala a chluasa, is dócha; ach, cé gur tráthúil an focal a chuala a chluasa, agus cé gur minic go dtagann néaltrú soithíoch le seanaois, ní gá gur ionann an scéal le hAlzheimers.)

Ar aon nós, cumasaíonn faisnéis/foghlaim/taithí an duine, de réir a chéile, agus d'fhoghlaim mé go leor ón lá faisnéise sin. Is iomaí duine atá dall ar an bhfírinne, fiú nuair atá fianaise os a chomhair amach, agus cuidíonn faisnéis, nuair is gá, le fíricí a thabhairt chun solais.

Táim den bharúil, go minic, gur féidir le duine bheith caoch, nuair atá grá dá dhalladh. Bíonn sé crua ar dhaoine áirithe, feictear dom, glacadh le cora an tsaoil; is cuma athair, máthair, páiste, páirtí, nó fiú cara i mbaol tinnis, goineann galar grá, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. 

Mar a deir an seanfhocal, laghdú gach anró é a roinnt. Is fiú leabhar Lynn Ruane a léamh, agus scéal Nora Owens a chloisteáil, mar go dtuigeann a dtaithí néaltrú. Ní hionann chuile scéal, agus ní hionann taithí aon chúramóir, ach fágann néaltrú a lorg. 

Ní raibh a fhios agamsa, go dtí i mbliana, go dtagann néaltrú ar sheanchait, freisin. Cé nach ionann duine agus ainmhí, ar ndóigh, d'aithin mo thaithí na comharthaí; tá Sióg s'againne ag dul in aois, agus tá cor i mbóthar a shaoil.  

Le galar, méadaíonn cúram. Le cúram, méadaíonn grá.

Ceart agus Cearta

Blianta ó shin, agus mise ag fás aníos i gCeantar na nOileán, bhí umar uisce ar chúl an tí againn, sa mbaile. Bhí sé déanta as coincréit, nó ábhar éigin mar í, agus ní raibh clúdach air, ar dtús, más buan mo chuimhne, go dtí gur thit cat isteach ann, agus cuireadh clúdach coincréite air ansin, ar fhaitíos na bhfaitíos go leanfadh aon pháiste againn an cat, is dócha...bhí sé domhain, mar umar uisce, an dtuigeann sibh, agus bhí muide beag, 

Bhíodh an tank, mar a thugamar air, lán le huisce sa gheimhreadh, ó tharla neart báistí ann len é a líonadh, ach is minic, sa samhradh, nach mbáfaí luch ann, ná bac le cat ná le páiste, mar nach mbeadh braon báistí ag titim ón spéir agus, dá bhrí sin, ní bhíodh mórán uisce ar fáil le sconnaí an tí a líonadh, ná le folcadán a líonadh, ná le leithreas a shruthlú, go minic. 

Mar gheall air sin, is dóigh liom, bhí mé cúramach le huisce ar feadh mo shaoil, sé sin le rá, níor chuir mé uisce amú, agus bhí mé iontach buíoch, mar atáim fós, go raibh agus go bhfuil uisce le fáil agam, go fial flúirseach; bíodh sé ina gheimhreadh nó ina shamhradh, bíodh báisteach ann nó ná bíodh. 

Le scéal fada a dhéanamh níos faide, a léitheoirí, tá a fhios agam nach mise an t-aon duine amháin atá tinn tuirseach den chraic seo uilig...an 'craic' i 'craiceáilte' atá i gceist agam, seachas aon rud a bhaineann le spraoi, an dtuigeann sibh...ach, mar sin féin, tá mo phota amhrais ag cur thar maoil, na laethanta seo. 

Tá lucht na polaitíochta, ar chuile thaobh den scéal, feictear dom, agus táim den bharúil go bhfuil dearmad déanta acu ar 'ceart' agus ar 'cearta'...sé sin le rá, tá siad uilig den bharúil go bhfuil siad féin ceart, beag beann ar chearta aon duine eile. Ní dóigh liom féin go bhfuil sé sin ceart. 

Bíodh meas againn ar a chéile, agus bíodh meas againn ar uisce. Gan iad, ní féidir maireachtáil i gceart.  

In Aois na Gaoise

‘Ní thagann ciall roimh aois!’ a chonaic mé scríofa thall ar Thalamh an Éin, ó tharla mo bhlagmhír thíos, Focail Féilire, ag tarraingt giolcadh nó dhó ó dhuine nó dhó, thall ann.

B’fhéidir nach dtagann, arsa mé féin liom féin, ach, mar sin féin, tá sé tugtha faoi deara agam, thar na blianta, go mbíonn gaois aoise ag leanaí áirithe; ag aois nach mbeifí ag súil lena leithéid, mar a déarfá.

D’éirigh liomsa an físeán seo (le Luiz Antonio na Brasaíle ag labhairt) a fheiceáil nuair a bhí fotheidil Bhéarla leis - níl teanga dhúchais Luiz agam, áfach. Tá súil agam go mbeidh sibh in ann an leaidín álainn seo a thuiscint, a léitheoirí, mar is fiú a chiall a chloisteáil, i mo thuairim féin.

Táim den bharúil go dtagann chuile leanbh lena chiall nádúrtha féin, ciall atá, seans, i bhfad chun cinn ar chiall an duine fásta, ar bhealach. De réir mar a thagann aois ar pháistí, tá formhór acu múnlaithe ag creideamh, nó faoi thionchar creidimh, á ndream féin; rud a fhágann, b’fhéidir, nach mbíonn deis ag an leanbh éisteacht lena thuiscint inmheánach nádúrtha féin.

Tá súil agam nach gcaillfidh Luiz Antonio na Brasaíle a ghaois nádúrtha go brách.

Smaoineamh An Lae

Enlightenment does not happen in time. It happens when time stops. 

Ní thagann tuiscint in am, ach nuair a stopann am. 

An leagan Béarla léite agam i leabhar le Gabriel Rosenstock, Haiku Enlightenment, ach is ón bhfear seo, Papaji, a tháinig an ráiteas, dar leis an údar. 

Is uaimse an leagan Gaeilge, ach cuirtear fáilte roimh bhur leaganacha féin, mar is iondúil, a léitheoirí.  

Mar chuid den fhéile Singing the Bridge (16-19 Bealtaine), beidh Ceardlann Haiku le Gabriel Rosenstock san Verbal Arts Centre i nDoire amárach, agus ó tharla go mbím ag léamh Rogha Gabriel ó am go chéile, táim ag súil go mór leis an gceardlann seo. 

Ar thóis tuisceana atáim, an dtuigeann sibh...

Tacaíocht

Rinne mé cinneadh i mbliana go ndéanfainn gach iarracht ar earraí na Nollag a cheannach go háitiúil, sa bhaile anseo i mBun Cranncha. 

Tá ag éirí go maith liom, mar go bhfuil úinéirí na siopaí ag déanamh a n-iarrachtaí féin ar son na cúise geilleagraí, agus tá lascainí go leor á dtabhairt, feictear dom.

Mar is eol do léitheoirí rialta mo bhlag, bím ag éisteacht leis an raidió go minic, agus tá cúpla rud a chuala mé le déanaí, gur mhaith liom a roinnt libh anseo ar maidin, le deis a thabhairt daoibh bhur dtacaíocht féin a thabhairt, más mian libh.

Amárach, beidh Fiver Friday ann, agus iarrtar orainn cúig euro sa bhreis a chaitheamh, más féidir, le tacaíocht a thabhairt do gheilleagar na tíre agus, dá bhrí sin, dá chéile. Má théann tú isteach anseo, ar shuíomh Liveline le Joe Duffy ar RTÉ Raidió 1, feicfidh tú cá bhfuil na margaí éagsúla le fáil, má tá fiver le spáráil agat; nó má tá táirgí/seirbhís le díol agat ar fiver amárach, is féidir leat an t-eolas sin a roinnt leo ansin. 

Mar a scríobh mé cheana, tá Daidí na Nollag é féin faoi bhrú geilleagrach, agus tá RTÉ 2fm, i gcomhar le SuperValu agus na daoine sin atá ag obair go dian le Cumann Naomh Uinseann de Pól, ag cuidiú le Daidí na Nollag arís i mbliana, agus iarrtar orainn,

‘Simply drop an unwrapped toy any time up to December 9th at the special pick-up points at 195 SuperValu stores nationwide. Of course, we want to make sure that older children also get something from Santa, so we'd also welcome vouchers, books orbook tokens…Our wish is that every child gets a toy this Christmas.’

Mura bhfuil am ná deis agat bréagán a cheannach, nó mura bhfuil siopa le SuperValu i ngar duit, is féidir leat féirín fíorúil a bhronnadh anseo.  

Tuigim go maith go bhfuil daoine ann nach bhfuil pingin rua le spáráil acu, ach más rud go bhfuil, creidim féin go bhfuil cumhacht i gcaitheamh agus i bhfáil.

Ar scáth a chéile…

Fir -v- Mná

Mar a scríobh mé cheana, bhí Allan Pease ag labhairt faoi go leor rudaí ar an raidió an lá úd, ina measc, an difríocht atá ann idir inchinn na mban agus inchinn na bhfear, go háirithe nuair atá cumarsáid bhriathartha i gceist.

Is cosúil go bhfuil mná in ann labhairt agus éisteacht ag an am céanna, cé nach bhfuil fir in ann é sin a dhéanamh. Is féidir le fear labhairt, agus ansin éisteacht, ach ní féidir leis an dá rud a dhéanamh in éineacht. Mar gheall air sin, cruthaítear fadhbanna cumarsáide idir fhir agus mhná, mar a thuigfeá.

Más buan mo thuiscint, is maith leis an bhfear abairtí agus comhrá gonta, nuair atá barúil le roinnt, abair, agus ní thuigeann sé cén fáth nach féidir leis an mbean bheith amhlaidh. Dar le Allan Pease, bíonn sórt  ‘what’s your point?’ le feiceáil go soiléir ar aghaidh an fhir, má bhíonn bean ag geabaireacht léi – cuireann geabaireacht na mban na fir soir, bíodh a fhios agaibh, a mhná, agus cuireann dreach dothuisceanach na bhfear na mná soir, bíodh a fhios agaibh, a fheara.

An méid sin ráite, is cuma fear nó bean ann, tá bréaga, nó easpa fírinne, iniata le 73% de chomhrá laethúil an duine, cé, seans, gur béasaíocht atá i gceist le formhór na mbréag sin; mar shampla, ‘tá do ghruaig go hálainn’, agus ‘is maith liom do sheaicéad’ á rá ag duine, is dócha. Fiú mura maith leo an ghruaig ná an seaicéad, b’fhearr le formhór na ndaoine an focal múinte, seachas an focal goilliúnach, a úsáid.

Meas tú an ionann é sin agus a rá gur ionann béasaíocht agus bréagadóireacht?

Pé scéal é, dá gcuirfeadh bean an cheist ar fhear ‘Céard do bharúil?’, agus í ag pramsáil thart ina gúna nua, nár thaitin leis, is fearr go bhfaigheadh sí freagra gonta, bréagach béasach, neamhghoilliúnach. Dá gcuirfeadh fear an cheist chéanna ‘Céard do bharúil?’ ar bhean, ní bheadh uaidh ach freagra gonta, is dócha.

Agus glacaigí uaimse é seo, a fheara, sé an ‘freagra gonta’ amháin a gheobhadh sé, dá mbeadh aon cheo fearacht dreach dothuisceanach, nó aoibh mharánta, ar a ghnúis. Cheapfainn féin.

Cara na Cumarsáide

Ó am go chéile, léim, agus tá léite agam anseo ar an mblagsféar, in Gaelscéal, agus sna meáin trí chéile, tráchtaireachtaí éagsúla faoi labhairt na Gaeilge, agus faoi Ghaeltachtaí.

An bhfuil a fhios agaibh céard é féin, a léitheoirí, ach bíonn sórt bróin orm nuair a léim go bhfuil teorainneacha fós tógtha, agus fós á dtógáil, ag daoine. Osna. Pé scéal é, más fiú a dhath iad, agus mura bhfuil sibh féin tinn tuirseach ag léamh faoin gcraic, seo scéilín agus tuairim uaimse, a chairde.

Anois is arís, téim chun dinnéir le triúr ban; Sasanach, Albanach agus Breatnach, mná ar cairde liom iad. Béarla an teanga coitianta againn. Is de bhunadh na hAlban í an bhean is sine den chomhluadar, agus bím de shíor á ceistiú faoi na gnáthnathanna cainte suimiúla a thagann, go nádúrtha, as a béal:

‘What do you mean by ‘the north wind’ was in your hair? agus

‘What did you mean when you said ‘I’m not haning it?’, mar shampla.

Ní hé nach bhfuil Béarla agam, an dtuigeann sibh, ach níl saibhreas a Béarlasa agam, ó tharla nár tógadh in Albain mé, an áit ónar chuala sise a nathanna cainte dúchasacha, agus í ag fás aníos.

Go deimhin, is minic go gcuireann sise agus na mná eile ceisteanna ormsa faoi mo nathanna cainte dúchasacha féin, na cinn a thagann go nádúrtha as mo bhéalsa. Tá mo shaibhreas cainte féin agam, is dócha, nathanna agamsa nár chuala siadsan cheana, agus thuigfeá sin, ó tharla nár tógadh sna ceantair chéanna muid.   

Nuair a casadh an Sasanach orm, an chéad uair riamh, níor thuig mé focal as a béal, ná níor thuig sise focal as mo bhéalsa. Ní hé nach raibh Béarla againn, an dtuigeann sibh, ach níorbh ionann ár gcanúintí, agus bhí deacrachtaí tuisceana eadrainn, go dtí gur thángamar i dtaithí ar ár gcanúintí éagsúla.

Maidir leis an mBreatnach, níl oiread na fríde de chanúint a háite dúchasaí le brath ar a cuid cainte. Níl a fhios agam an dtabharfá ‘cruinneas cainte’ ar a cuid cainte, nó an dtabharfá ‘Béarla caighdeánach’ ar a leithéid, ach ní dóigh liom go mbeadh deacracht ag Béarlóir ar bith í a thuiscint, mar go bhfuil gach uile fhocal uaithi soiléir, agus cruinn beacht ó thaobh na foghraíochta caighdeánaí de, mar shampla.  

Ní miste liom cé hiad, nó cá háit, ach nuair a thosaíonn duine ag labhairt i nGaeilge liomsa, sin mo Ghaeltacht. Is cuma liom faoi líofacht nó faoi chaighdeán nó faoi chanúint; níl uaim ach go mbeadh cumarsáid thaitneamhach eadrainn, agus go mbeadh muid ag foghlaim óna chéile, le meas agus le foighne, nuair a bhíonn ár dteanga dhúchais á labhairt againn.

Ná lagaítear meas agus foighne cairde na cumarsáide, cibé teanga atá á labhairt acu, agus gura fada uainn na teorainneacha tuirsiúla loiteacha stairiúla.   

Dathanna Mealltacha

Bhí mé ag éisteacht le clár John Murray Dé Máirt seo caite, agus bhí sé ag caint le hiarchéimithe, faoina dtograí tráchtais éagsúla.

Tharraing togra Amy-Jane Troy m’aird ina threo. Bhí sí ag labhairt faoin tionchar atá ag dathanna ar mheon an chustaiméara – The Role of Packaging and Novel Healthy Food Acceptance teideal an tráchtais, más buan mo chuimhne.  

Ar aon nós, dar léi, is iad na príomhdhathanna atá in úsáid ar chlúdaigh aráin, mar shampla, ná buí agus dearg; meallann an dath buí an ceannaitheoir mar go gcuireann sé 'úire' agus 'an ghrian' i gcuimhne dó, agus cuireann an dath dearg an rud 'blasta' atá ‘te as an oigeann’ i gcuimhne don chustaiméir.

Tháinig mé ar an staidéar seo How to Use Colour in Food Packaging le Rob Kaszubowski, agus chuirfeadh sé iontas ort an chaoi ina dtéann dathanna i bhfeidhm ar dhuine, a léitheoir. Tá tuilleadh le rá aigesean faoi na dathanna buí agus dearg:

‘Yellow is the fastest color the brain processes, and therefore is usually a good attention getter. It is also an appetite stimulant and tends to make people feel cheerful and optimistic…Red tends to make people feel excited, full of energy, and can actually increase the heart rate. Like yellow, red is also an appetite stimulant.’

Agus é ag plé le Examples of how Colors Differ in Different Cultures, scríobh sé,

‘…if companies used American flag graphics on their disposable packaging. Most people probably wouldn’t buy the product because they wouldn’t want to throw the American flag, or its image, away.’

Meas tú an mbeadh a leithéid de rud fíor sa tír seo? An bhfuil ag éirí go maith leis an Q Mark, meas tú?

Hmmm…

Gnáthdhuine nó Síceapatach?

An bhfuil a fhios agat, a léitheoir, ach tá gach seans ann gur casadh síceapatach ort, am éigin, nó, b'fhéidir, go rialta! 

Ón méid atá léite agam, agus más fíor an méid sin, d’fhéadfadh sé go bhfuil idir 22,500 agus 45,000 síceapatach beo beathach sa tír seo. Agus, creid é nó ná creid, a fheara, deirtear gur mó fir ná mná atá ina síceapataigh, an cóimheas eatarthu 6:1.  

Agus cén chaoi a mbeadh a fhios agat an bhfuil, nó nach bhfuil, duine ina síceapatach? Bhuel, tá a leithéid de rud ann agus an Hare Psychopathy Checklist-Revised, seicliosta ar a bhfuil 20 slat tomhais a chuideoidh leat na síceapataigh ar d’aithne a aimsiú.

Táim ag roinnt an eolais seo leat, a léitheoir, ar fhaitíos go mbeadh tú ag dul thart agus duine acu i do chomhluadar, i ngan fhios duit féin, an dtuigeann tú, nó, níos measa arís, gur duine acu thú féin, agus, ahem, nach raibh a fhios agat é.

Pé scéal é, tá an seicliosta le léamh anseo. Is é mo thuiscint go dtugtar idir 0-2 pointe ar chuile bhosca ina gcuirtear tic; 4 an scór a bheas ag an ngnáthdhuine, ceapaim, ach má tá scór de 30 nó níos mó ag duine…   

Ach Céard Í An Fhadhb?

Bhí mé i nDoire inniu, san Foyleside Shopping Centre, áit ar phioc mé suas pacáiste ó sheastán ann, pacáiste ina raibh nithe éagsúla a bhaineann leis an bhfeachtas seo, Seachtain um Chaidreamh Pobail 2011.

Pé scéal é, istigh sa phacáiste, bhí an balún thuas. Nuair a chonaic mé na focail a bhí scríofa air, smaoinigh mé ar an mBanríon Eilís II, agus ar ár nUachtarán uasal féin, Máire Mhic Ghiolla Íosa.

Ansin, thóg mé amach an mála thuas, agus smaoinigh mé ar na daoine sin a chuir fáilte roimh an mbanríon chuig an tír seo, agus smaoinigh mé, freisin, orthu siúd nár chuir fáilte roimpi.  

Thóg mé amach an máilín milseán thuas. Nuair a léigh mé na focail a bhí scríofa air, smaoinigh mé ar na daoine sin a thugann dúshlán ciníochais agus seicteachais, na daoine sin atá de shíor ag obair ar mhaithe le síocháin agus ar son tuisceana, agus ghuigh mé rath a gCé orthu uilig.   

Gnáthfhuaimeanna Tí

Mar atá ráite agam, cheana, is aoibhinn liom nuair a bhíonn cuairteoirí agam sa teach, mar atá i láthair na huaire.

Ar maidin, gan duine ná deoraí ina suí ach mé féin, thug mé faoi deara na fuaimeanna a chloisim, agus iarracht á dhéanamh agam gan aon torann a dhéanamh, an dtuigeann sibh – gíoscán an staighre agus na ndoirse, mar shampla.

Rith an smaoineamh liom gurb é a mhalairt a tharlaíonn, is dócha, nuair a bhíonn gnáthchónaitheoir as baile; sé sin le rá, ní chloistear a ngnáthfhuaimeanna maidine – coiscéimeanna ar an urlár, bricfeasta á réiteach sa chistin, an raidió ar siúl, agus mar sin de.  

Chaithfeadh sé go mbíonn a leithéidí sin de chiúine iontach crua ar an té a chailleann gnáthfhuaimeanna mar iad go brách, arsa mé féin liom féin.

Leis an smaoineamh sin, ghabh mé buíochas le cibé Cé nó Céard atá freagrach as mo bheannachtaí ar maidin, agus d’iarr mé sólás don té atá uaigneach sa chiúnas.

20 Coiscéim

An mise an t-aon duine amháin nach dtuigeann cén fáth nár éirigh leis na daoine - na daoine ar leo na buidéil fholmha sa ghrianghraf thuas, agus a d’fhág na buidéil chéanna ina ndiaidh ar an mbord picnice i Swan Park ar maidin – an mise an t-aon duine amháin nach dtuigeann, ar chor ar bith, cén fáth sa diabhal nár éirigh leo an fiche coiscéim a shiúl ón mbord picnice go dtí an bosca bruscar, atá le feiceáil go soiléir in aice an bhoird, agus na buidéil fholmha a chaitheamh isteach ann?

Is Toil

Fadó, ahem, nuair a phós mise, mar shampla, dá mba rud é gur mhian le duine a shaol a chaitheamh ina chónaí in éineacht lena pháirtí, nó dá mba mhian le daoine páiste a bheith acu, mar shampla, glacadh leis go mba chóir go mbeadh an lánúin pósta, sula ndéanfaidís a leithéidí.

Ar ndóigh, ní mar sin a tharla i gcónaí, mar is eol dúinn, agus is iomaí duine a d’íoc go daor as, go mothúchánach, nó trí spíonadh intinne, nuair nár lean siad córas coimeádach a n-eaglaisí. Ba chórais iad lenar thacaigh an rialtas, agus ba chórais iad a lean tromlach an phobail. Ní hé sin le rá gur aontaigh chuile dhuine leis na córais a bhí ann ag an am, an dtuigeann sibh, ach ní raibh sé de nós ag daoine dul ina gcoinne, ar fhaitíos na bhfaitíos, is dócha.

Pé scéal é, bhí saoirse de shórt ag fir agus mná, mar go raibh cead acu a rogha duine a phósadh, agus 'Is toil.' a rá dá mba mhian leo, rud a rinne mé féin, tar éis titim i ngrá leis féin. An méid sin ráite, bhí daoine ann, an fear a thit i ngrá le fear, nó an bhean a thit i ngrá le bean, agus ní raibh an tsaoirse, ná an rogha, sin acu. Cé gur ionann an cineál grá a roinn siadsan lena chéile agus an grá a roinn fear le bean, abair, ní ligfeadh an faitíos dóibh labhairt ar a ngrá, gan trácht ar labhairt ar phósadh.

Inné, phós an lánúin Barry Dignam agus Hugh Walsh i mBaile Átha Cliath. Phós said taobh amuigh de chóras na heaglaise, ach taobh istigh de chóras an stáit; córas atá fós sách lochtach, mar nach dtugann sé na cearta céanna dóibhsean agus a bheadh ag lánúin heitrighnéasach, mar shampla.

‘Anything which is not equality is not equal,’ a dúirt duine acu inné, agus aontaím leis. Nár fada uainn an lá go mbeidh na cearta céanna againn uilig.

Ronan Kerr - Mo Cheist

I Mí Lúnasa 1998, sheas mise i dtrí theach faire anseo i mBun Cranncha, ag iarraidh ciall a dhéanamh den uafás a bhí théis titim sa mhullach ar thuismitheoirí, ar ghaolta agus ar chairde na dtriúir leaids óga a bhí ina luí, marbh, sna cónraí os mo chomhair.

Buamáil na hÓmaí a d’fhág sínte ar chlár iad. Bhí scamaill dhorcha an dóláis ar fud na háite, anseo agus trasna na teorann, mar sciobadh 29 duine ó theaghlaigh éagsúla, ón dá thaobh, an lá tubaisteach úd. Ach, ní teorainn amháin a bhí i gceist. Sciobadh daoine ón Spáinn uainn, freisin, scoláirí a tháinig anseo go Bun Cranncha, mar a rinne na céadta scoláire ón Spáinn rompu, le blianta fada; cuid acu a d'fhan i mo theach féin, dlúthchairdeas agam lena dtuismitheoirí anois.  

Aréir, agus mé ag éisteacht leis an bhfíseán thuas, agus leis an méid a bhí le rá ag máthair Ronan Kerr, chuala mé láidreacht na máthar ar Lá na Máithreacha, ach d’airigh mé, arís eile, an t-uaigneas, an bhuairt, an brón, an croitheadh agus crá croí; na mothúcháin sin uilig breactha ar aghaidh Nuala Kerr, b’fhacthas dom, agus ar aghaidheanna deartháireacha and deirfiúr an fhir óig uasail, Ronan Kerr.  

Arís eile, cuirim an cheist chéanna a chuir mé an lá úd a sheas mé i dtithe James, Oran agus Seán – cén fáth?

Binse Fiosrúcháin Moriarty agus Focail Fholmha

Tá a fhios agam go bhfuil daoine tinn tuirseach ag léamh na dtorthaí ó Bhinse Fiosrúcháin Moriarty agus, seans, níos tinne fós ag iarraidh ciall a bhaint as an méid atá le cloisteáil ó na gné-aisteoirí, na daoine siúd atá luaite go mion minic leis an tuairisc, tuairisc a scaoileadh saor orainn an tseachtain seo caite.

B’fhéidir go bhfuil neart inti lena raibh daoine ag súil agus, is dóigh liom, go bhfuil neart inti a tharraingeoidh caint agus cantal, bagairt agus fógairt, as seo go ceann tamaill fhada. Ní haon scéal nua é sin, go dtiocfaidh scéal nua eile, is dócha.

Rith an smaoineamh liom ar maidin go bhfuil gach focal a luaitear, nó a scríobhtar, mar a bheadh focal folamh ann, sé sin, níl ciall ná réasún leis, go hiondúil, go gcuirtear focail eile leis, go ndéantar abairt astu, nó b'fhéidir go ndéantar alt iomlán astu, mar a déarfá.

Ach, ní shin deireadh an scéil. Níl an scéal ach ina thús, go gcuirtear ábhar eile leis, sé sin tuiscint an té a chloiseann, nó a léann, na focail. Nuair a bhíonn na focail agus an tuiscint sin fuinte go maith, is ansin a fhaightear toradh: barúil.

Inniu, agus sibh ag éisteacht le Michael Lowry ag labhairt sa Dáil, a léitheoirí, bíodh bhur gcuid tuisceana réidh le fuineadh lena fhocail, mar níl dabht ach go mbeidh toradh a chuid cainte barúil.