Focail Féilire

Beirt ar aon intinn, sin cairdeas.

An leagan Gaeilge uaimse, an leagan Béarla, thíos, ón bhfear seo, Mencius,

‘Friendship is one mind in two bodies.’

Ar ndóigh, d’fhéadfadh beirt bheith ar aon intinn, agus an cairdeas sin a bheith contúirteach, ach sin scéal eile.

Chonaic mé athfhriotal eile ó Mencius ar an suíomh seo,

‘Truth uttered before its time is always dangerous.’

Go deimhin, is iomaí duine nach bhfuil ag iarraidh an fhírinne a chloisteáil, is cuma cén uair a thugtar í. An binn béal ina thost?

Thar na blianta, bhí, agus tá fós, ar fud an domhain, daoine ar an eolas faoi dhrochobair agus dhrochíde a bhí, agus atá, ag tarlú timpeall orthu. Níor labhair siad amach, agus ní labhraíonn siad amach; ar bhun cairdis, nó mar gheall go bhfuil faitíos orthu, b’fhéidir, roimh eaglais, roimh stát, nó roimh phobal.

Ach, i bhfocail Edmund Burke,

‘All that is necessary for the triumph of evil is that good men do nothing.’

Go dtugtar neart agus fuinneamh d’fhocail agus do ghníomhartha an dea-dhuine. 

Moráltacht

Agus mé ag éisteacht leis an nuacht, le déanaí, chuala mé trácht ar an scéal seo, scéal faoi dhrugaí mídhleathacha a gabhadh in Éirinn, le déanaí. Dar leo, ‘492 packages were seized.’’ – bhí cobhsaitheoirí, méadaitheoirí, agus laghdaitheoirí mar chuid de na drugaí, is cosúil. 

Chuir an scéal sin scéal eile i gcuimhne dom, scéal a d'inis bean dom, níl sé i bhfad ó shin, faoin am, sna seascaidí, a mbíodh ar lánúin phósta coiscíní a ordú tríd an bpost, mar nach raibh aon bhealach eile acu theacht ar ábhar frithghinúna.

Bíodh an scéal sin fíor nó ná bíodh, ní dóigh liom gur in aon iris Éireannach a d’fheictí na fógraí óna gceannóidís na coiscíní, mar bhíodh greim docht daingean ag an Eaglais Chaitliceach ar na meáin, ag an am, agus ba í an eaglais chéanna a threoraigh moráltacht an phobail; formhór an ama, pé scéal é. Ceapaim.

Ar aon nós, dar le mo chara-inste-scéil, bhí bean phósta amháin, agus, ar ór ná ar airgead, nó ar fhaitíos na bhfaitíos roimh shagart agus roimh chomharsa, ní chuirfeadh sí a seoladh féin ar ordú na gcoiscíní. Chuir sí ainm a céile ar an ordú, agus seoladh na hoifige ina raibh sé ag obair.

Baineadh geit nach beag as an bhfear céile, seachtain nó dhó ina dhiaidh sin, nuair a tháinig a rúnaí oifige ina threo, le pacáiste poist lán coiscíní, a d’oscail sí ní ba luaithe, ina glac aici,

‘Sorry, it wasn’t marked ‘Personal’’, ar sí, go dearg-ghnúiseach.

Agus mé ag meabhrú ar scéalta na bpacáistí, agus ar an scéal seo faoin amhránaí Rihanna, rith an smaoineamh liom: an é an easpa smachta ón eaglais a thugann saoirse do dhaoine a gcéadfaí a mheath, a mhaolú nó a mhéadú, mar is mian leo, nó an é go bhfuil na meáin ár dtreorú anois?

Lá Dorcha Eile

Mar a léigh mé ar nuacht24 ar maidin, is cosúil gur ‘lá dorcha eile i Stair na hEaglaise Chaitlicigh in Éirinn ’ a thug an Cairdinéal Seán Brady ar thorthaí Thuarascáil Chluana inné.  

Go deimhin, más fíor gur mhol ‘seasamh na Vatacáine’ do na heaspaig  ‘neamhiontas a dhéanamh de na treoirlínte nua dá mbeadh fonn orthu’, cheapfá nach é leas na bpáistí, ná leas na bparóisteach, an chloch ba mhó ar phaidrín na Vatacáine agus an méid sin á rá acu.

Arís is arís eile, tá laethanta dorcha ag teacht sa mhullach orainn sa tír seo, agus, arís is arís eile, is é an gnáthdhuine atá ag íoc go daor as míghníomhartha na ndaoine sin atá in ainm bheith i mbun dea-oibre ar ár son, idir rialtas agus eaglais.     

Mar gheall ar na laeathanta dorcha sin uilig, a léitheoirí, roinnim mo dhán ‘Éire 2011’ anseo libh inniu.

Éire 2011

Níor iarr Teachta ná Tiarna mo dhán,

níor íoc Iarla ná Rí ar mo pheann,

ach Oileán na Sainte ‘s na mBréag

a chum Éire Dhá Mhíle hAon Déag.

Na Fianna ag marcaíocht go seoigh,

lena gcomhluadar giollaí ón Róimh,

lucht eaglaise is rialtais gan chóir,

ag réabadh ár gcine is ár bpóir.

Ba chuma leo stair mílte bliain,

gach fulaingt, gach ionradh, gach pian,

tá an Flaitheas a gealladh ar shiúl,

le gach breab, le gach bréag agus dúil.

Níor iarr Teachta ná Tiarna mo dhán,

níor íoc Iarla ná Rí ar mo pheann,

ach Oileán na Sainte ‘s na mBréag

a chum Éire Dhá Mhíle hAon Déag.

Is Toil

Fadó, ahem, nuair a phós mise, mar shampla, dá mba rud é gur mhian le duine a shaol a chaitheamh ina chónaí in éineacht lena pháirtí, nó dá mba mhian le daoine páiste a bheith acu, mar shampla, glacadh leis go mba chóir go mbeadh an lánúin pósta, sula ndéanfaidís a leithéidí.

Ar ndóigh, ní mar sin a tharla i gcónaí, mar is eol dúinn, agus is iomaí duine a d’íoc go daor as, go mothúchánach, nó trí spíonadh intinne, nuair nár lean siad córas coimeádach a n-eaglaisí. Ba chórais iad lenar thacaigh an rialtas, agus ba chórais iad a lean tromlach an phobail. Ní hé sin le rá gur aontaigh chuile dhuine leis na córais a bhí ann ag an am, an dtuigeann sibh, ach ní raibh sé de nós ag daoine dul ina gcoinne, ar fhaitíos na bhfaitíos, is dócha.

Pé scéal é, bhí saoirse de shórt ag fir agus mná, mar go raibh cead acu a rogha duine a phósadh, agus 'Is toil.' a rá dá mba mhian leo, rud a rinne mé féin, tar éis titim i ngrá leis féin. An méid sin ráite, bhí daoine ann, an fear a thit i ngrá le fear, nó an bhean a thit i ngrá le bean, agus ní raibh an tsaoirse, ná an rogha, sin acu. Cé gur ionann an cineál grá a roinn siadsan lena chéile agus an grá a roinn fear le bean, abair, ní ligfeadh an faitíos dóibh labhairt ar a ngrá, gan trácht ar labhairt ar phósadh.

Inné, phós an lánúin Barry Dignam agus Hugh Walsh i mBaile Átha Cliath. Phós said taobh amuigh de chóras na heaglaise, ach taobh istigh de chóras an stáit; córas atá fós sách lochtach, mar nach dtugann sé na cearta céanna dóibhsean agus a bheadh ag lánúin heitrighnéasach, mar shampla.

‘Anything which is not equality is not equal,’ a dúirt duine acu inné, agus aontaím leis. Nár fada uainn an lá go mbeidh na cearta céanna againn uilig.