As an Dorchadas

Tugtar depression air i mBéarla. I nGaeilge, tá galar dubhach, ísle brí, dúlagar, lionn dubh, lagar spioraid, srl., feicthe agus cloiste agam. Cibé ainm atá agat féin air, tá sé ann, go forleathan, agus, faraor géar, go minic cuirtear é i bhfolach.

Aréir, chuala mé Conor Cusack ag labhairt ar Prime Time agus b'fhiú duit, a léitheoir, an méid a bhí le rá aige faoina 'chara' a chloisteáil anseo (42.48). 

Mura bhfuil deis agat éisteacht leis ansin, tá deis agat a scéal a léamh ar a bhlag, In Your Mind, anseo, i mblagmhír dar teideal Depression is a friend, not my enemy. 

Mar dhuine a shiúil as an dorchadas mé féin, molaim Conor go hard na spéire as a scéal a roinnt linn, agus tá súil agam go gcuideoidh a ionracas leo siúd atá ag streachailt leis an saol; go dtuigfidh siad go bhfuil bealach amach as an dorchadas. 

Aontaím le Conor. Ina fhocail féin, 

'There is no situation that is without hope, there is no person that can't overcome their present difficulties. For those that are suffering silently, there is help out there and you are definitely not alone.' 

Áiméan, a chara. 

Focail Féilire

Ní thréigeann dóchas tusa, tusa a thréigeann dóchas.  

Hope never abandons you, you abandon it.

An leagan Gaeilge uaimse, an leagan Béarla ón bhfear seo, George Weinberg. 

Ar fhaitíos tuilleadh dóchais uaibh, a léitheoirí, seo chugaibh roinnt seanfhocal, faoin gceannteideal ‘Dóchas,’ as an leabhar Seanfhocla Chonnacht:

Is é an dóchas lia gach anró.

Ní séideann gaoth as aer, nach dtéann sí i seol duine eicínt.

Thar éis gaoithe, tagann ciúntas.

Níor bádh ariamh a leath dá raibh i gcontúirt.  

Níl cath dá mhéid, nach síocháin a dheireadh.

Is é lár do leasa an uair is measa leat.

Nuair is mó an cruachás is ea is mó an cuidiú.

Béarfaidh bó eicínt lao eicínt, lá eicínt.

Is annamh a thig trá gan lánteacht mara ina dhiaidh.

Tagann an ghrian i ndiaidh na fearthainne. 

Spiorad na Féile

Seo chugainn arís é, am sosa ‘gus scíthe,

tráth ómóis na gcomharsan dá chéile,

cion agus cúram ag corraí i gcroíthe,

le ceiliúradh cuimhne ‘gus féile.

Tá amhráin á gcasadh faoi shíocháin, faoi ghrá,

roinneann pobal go carthanach croíúil,

bíonn cineáltas daonna ag méadú gach lá,

daoine a’ bronnadh ‘s’ag deonú go gnaíúil.

Tá áthas na bpáistí le brath ina spraoi,

a ngliondar ag borradh le dúil,

aoibhneas a n-óige ag soilsiú gach slí,

mar a dhéanann a soineantacht dúinn.

Tagann muintir abhaile, is cuairteoir chun tí,

déantar comhrá le strainséir go gaolmhar,

bíonn dea-thoil á fearadh sna fáiltí go maoth,

‘gus bíonn lámha á gcroitheadh go bríomhar.

Seo chugaibh mo bheannacht don domhan mór trí chéile,

is cuma cén creideamh, cén claon,

go maire an fhlaithiúlacht agus an fhéile,

mar a bhíonn siad an t-am seo den bhliain.  

Leigheas ar Dhiúltachas

Fiú mura mbím ag scríobh ar mo bhlag go rialta na laethanta Nollag seo, léim na blaganna eile, aon deis a fhaighim, mar is fánach an áit a bhfaighfeá smaoineamh, i mo thuairim féin, gan trácht ar eolas.   

Chonaic mé go raibh Dennis agus a thráchtairí ag roinnt oideas nó dhó linn le déanaí, oidis nach raibh agam an mhí seo caite nuair a bhí mé tinn le fliú fánach, faraor, ach tá na moltaí uilig, a roinneadh ar an mblagmhír sin, breactha síos agam anois, ar fhaitíos na bhfaitíos go dtiocfadh aon fhrídín fliú eile i mo threo an séasúr seo. Míle buíochas, a fheara!

Pé scéal é, agus mé i mo shuí anseo ar an tolg ar maidin, ag smaoineamh ar mo bheannachtaí, rith sé liom gur iomaí frídín ag Dia, agus go bhfuil ceann nó dhó acu ar m’aithne féin i.e. na daoine sin a bhíonn diúltach an t-am ar fad i.e. na daoine sin nach bhfeiceann dearfacht in aon áit.

Tá sé tugtha faoi deara agam nach bhfeiceann an duine diúltach dearfacht an tsaoil in aon chúinne dorcha, ná in aon scéal ná in aon scríbhinn, is cuma cén t-ádh atá air nó uirthi ina saol féin. Ídíonn an duine sin dearfacht an éisteora/léitheora, mar a bheadh súmaire ann, ag sú fhuil na dearfachta as cibé duine atá ina theannta.

Cibé scéal é, tá bealach faighte agam timpeall ar an bhfadhb/bhfrídín seo, agus táim chun m’oidis a roinnt libh, mar go bhfuil sé tugtha faoi deara agam go n-oibríonn sé, formhór an ama: mura bhfuil de rogha agat ach éisteacht leis an duine diúltach, sé sin le rá, mura bhfuil bealach éalaithe as a gcomhluadar agat, bhuel, a luaithe is a stopann siad ag caint, tosaigh tusa, a léitheoir, ag labhairt faoi nithe dearfacha an tsaoil.

Agus sibh á léamh seo, a léitheoirí, beidh cuid agaibh ag ceapadh nach n-oibreodh a leithéid de sheift go brách, ach oibríonn sé, mar nach maireann an duine diúltach gan diúltachas, agus is gearr go bhfágfaidh siad an áit nach bhfuil cluas na héisteachta diúltaí le fáil acu.

Roimhe sin, áfach, déanfaidh an diúlach diúltach chuile iarracht ar an scéal dearfach a dhéanamh diúltach, ach coinnigh tusa ort, a léitheoir, agus aimsigh ábhar dearfach áit éigin i do smaointe, agus cuir tríd an gcomhrá é, chuile sheans a fhaigheann tú. Fiú mura mbeidh ann ach ‘Is maith liom do gheansaí..,’ cuir tríd an gcomhrá é. Má leanann an diúltachas ar aghaidh, coinnigh tusa ort, a léitheoir, agus fiafraigh ‘Cár cheannaigh tú é..,’ nó ‘An maith leat milseáin..,’ – is cuma céard a déarfaidh tú, ach cuir stop leis an diúltachas, le do dhearfacht féin.

Maidin mhaith, a chairde, agus go n-éirí go geal libh!

Tacaíocht

Rinne mé cinneadh i mbliana go ndéanfainn gach iarracht ar earraí na Nollag a cheannach go háitiúil, sa bhaile anseo i mBun Cranncha. 

Tá ag éirí go maith liom, mar go bhfuil úinéirí na siopaí ag déanamh a n-iarrachtaí féin ar son na cúise geilleagraí, agus tá lascainí go leor á dtabhairt, feictear dom.

Mar is eol do léitheoirí rialta mo bhlag, bím ag éisteacht leis an raidió go minic, agus tá cúpla rud a chuala mé le déanaí, gur mhaith liom a roinnt libh anseo ar maidin, le deis a thabhairt daoibh bhur dtacaíocht féin a thabhairt, más mian libh.

Amárach, beidh Fiver Friday ann, agus iarrtar orainn cúig euro sa bhreis a chaitheamh, más féidir, le tacaíocht a thabhairt do gheilleagar na tíre agus, dá bhrí sin, dá chéile. Má théann tú isteach anseo, ar shuíomh Liveline le Joe Duffy ar RTÉ Raidió 1, feicfidh tú cá bhfuil na margaí éagsúla le fáil, má tá fiver le spáráil agat; nó má tá táirgí/seirbhís le díol agat ar fiver amárach, is féidir leat an t-eolas sin a roinnt leo ansin. 

Mar a scríobh mé cheana, tá Daidí na Nollag é féin faoi bhrú geilleagrach, agus tá RTÉ 2fm, i gcomhar le SuperValu agus na daoine sin atá ag obair go dian le Cumann Naomh Uinseann de Pól, ag cuidiú le Daidí na Nollag arís i mbliana, agus iarrtar orainn,

‘Simply drop an unwrapped toy any time up to December 9th at the special pick-up points at 195 SuperValu stores nationwide. Of course, we want to make sure that older children also get something from Santa, so we'd also welcome vouchers, books orbook tokens…Our wish is that every child gets a toy this Christmas.’

Mura bhfuil am ná deis agat bréagán a cheannach, nó mura bhfuil siopa le SuperValu i ngar duit, is féidir leat féirín fíorúil a bhronnadh anseo.  

Tuigim go maith go bhfuil daoine ann nach bhfuil pingin rua le spáráil acu, ach más rud go bhfuil, creidim féin go bhfuil cumhacht i gcaitheamh agus i bhfáil.

Ar scáth a chéile…

Focail Féilire

Tá a fhios againn uilig nach féidir linn an todhchaí a thuar, ach is féidir linn a bheith cúramach, nó a bheith níos cúramaí, b’fhéidir, le go mbeidh seans ann nach ndéanfaimid praiseach iomlán den saol; sa gcaoi nach mbeimid ag cac ar na huibheacha, mar a déarfá.  

Never test the depth of the water with both feet,  

an rud a bhí scríofa ar m’fhéilire maidin Dé Máirt. Is seanfhocal Afracach atá ann, feictear dom. Mar is iondúil, cuirim fáilte roimh bhur leaganacha féin, a léitheoirí, ach an chéad leagan Gaeilge a rith liom féin ná,

Ná déan do theach ar an ngaineamh.

Seo chugaibh roinnt seanfhocal eile a fuair mé, ar an ábhar céanna, faoin gceannteideal Cinnteacht, as an leabhar Seanfhocla Chonnacht:

Bí ceart sula mbí tú dearfa.

Buail an tairne sa gceann.

Cuir an tsrathar ar an asal ceart.

Fearr a bheith cinnte ná caillte.

Is fearr a bheith siúráilte ná aiféalach.

Is fearr an breac atá sa dorn ná an breac atá san abhainn.

Is fearr glas ná aimhreas.

Má leanann tú lorg an chrú,

Ní rachaidh tú choíche amú.

Maidir leis an seanfhocal deireanach sin, agus dar leis an Ollamh Tomás Ó Máille, an fear a fuair céim PhD i 1939 ar an saothar as ar tháinig na seanfhocail thuasluaite, tá an méid seo scríofa aige,

‘Sa tseanaimsir, áit nach raibh bóthar ar an sliabh, bhíodh lorg crúite na mbeithíoch go soiléir, mar chosán.’

Agus, má chliseann ort ar bhóthar an tsléibhe, a léitheoir, ná bí buartha, mar tá seanfhocal Afracach eile agam duit, ón leathanach idirlín sin thuas,

Do not look where you fell, but where you slipped.

Is fearr suí gearr ná drochsheasamh, b’fhéidir?

Seachtain Mhór Cheoil

Is aoibhinn liom éagsúlacht na tíre seo, a léitheoirí, mar atá le feiceáil san fhíseán thuas ó RTÉ, físeán a cuireadh le chéile, i aon téic amháin, ar an 29ú lá den mhí seo caite, dar leo; físéan a chonaic mé, ar YouTube, den chéad uair ar maidin.

Gura fada buan iad na comhoibrithe, ceoltóirí agus damhsóirí a bhí páirteach sa chraic uilig, agus a d'ardaigh mo chroí is mo mheanma ar maidin. Bainigí sult as an tSeachtain Mhór Cheoil, a chairde!

Coicís na Maitheasa

Tá an Feelgood Fortnight ag tarlú i nBun Cranncha na laethanta seo, agus chinn mé gur mhaith liom m’ardú croí féin a roinnt libh anseo, a léitheoirí.

Seo chugaibh na radhairc a fheicim romham, le seachtain anuas, agus mé amuigh ag siúl timpeall na háite. Nár laga a gCé iad na daoine óga a fheicim ag obair chomh dian agus chomh díograiseach ar an obair thíos. Molaim iad go hard na spéire.

Lá maith agaibh, a léitheoirí!

Focail Féilire

An ní is tábhachtaí, ní ní é. 

‘The most important things in life aren’t things.’

An leagan Gaeilge uaimse, an leagan Béarla ón bhfear seo, Anthony J. D’Angelo.

Léigh mé cuid eile d’athfhriotail an fhir chéanna anseo agus, mar gheall ar an drochaimsir a bhí romham ar maidin nuair a dhúisigh mé, is dócha, fuair an ceann thíos greim ar mo shúil,

‘Wherever you go, no matter what the weather, always bring your own sunshine.’

Má aontaíonn tú le Féilire na nGael, inniu an chéad lá den Fhómhar, ach, faraor, ní fhacamar mórán den Samhradh, sa taobh seo tíre, pé scéal é. Feictear dom gur tháinig sé luath i mbliana, agus ghread sé leis arís, le luas spúnóg siúcra i gcupán tae; an chuimhne fós linn, ach an blas imithe leis an tae a óladh.   

Mar sin féin, aontaím le mo dhuine thuas, agus táim ar tí mo ghrian phearsanta féin a dheargadh, agus a thabhairt liom ar mo shiúlóid sa bháisteach. Caithfear bheith dearfach, an dtuigeann sibh, nó caillfear an bloc.

Go mba hé daoibh an dearfacht, a léitheoirí, agus gura fada uaibh an cailleadh bloic.

Focail Féilire

Bím mar a shílim.  

If you feel inferior to someone else, it is because of your own beliefs.

Sin thuas an t-athfhriotal Béarla a bhí romham ar m’fhéilire ar maidin, athfhriotal a tháinig ón mbean seo, Catherine Pulsifer, is cosúil. Tá tuilleadh uaithi le léamh anseo. Is uaim féin an leagan Gaeilge. Fáiltím roimh bhur leaganacha Gaeilge féin, a léitheoirí, más mian libh iad a roinnt liom anseo.

Tharla sé go raibh mé ag éisteacht le Catherine eile i rith na seachtaine, Catherine de Vrye, bean a bhí ag labhairt faoina saol féin ar chlár John Murray. Maireann sí, dar léi, leis an mana seo, ‘Winners become victors from change rather than victims of change.’ Diabhal locht a’m féin ar an mana sin, a léitheoirí.

Cé go n-éistim leis an nuacht uair nó dhó i rith an lae, agus go léim cuid den pháipéar nuachta ar an Domhnach le go mbeidh mé ar an eolas faoin méid atá ag tarlú ar fud an domhain, déanaim iarracht ar nithe diúltacha an tsaoil a sheachaint i mo shaol féin, nuair is féidir.  

Ní hé gur cuma liom faoi thubaistí an tsaoil, an dtuigeann sibh, mar is cuma. Go deimhin, tá a fhios agam go bhfuil an saol crua, agus go bhfuil go leor daoine ag fulaingt, ach b’fhearr liom labhairt agus éisteacht leis an duine a dhéanann an gníomh ciúin fiúntach dearfach chomh minic agus is féidir leo, nuair is féidir leo, seachas bheith de shíor ag éisteacht le callán cainte diúltaí.

Súmairí na Spreacúlachta

Bhí mé ag éisteacht leis an bhfiontraí, Pearse Lyons, ag labhairt ar an gclár The Business, an lá cheana – The Billion Dollar Businessman a tugtar air, ar an mblurba ar shuíomh sin RTÉ.

Pé scéal é, agus é faoi agallamh ag an láithreoir, George Lee, chuala mé na focail ‘energy vampires’ ag teacht ón Uasal Lyons. A mhac, más buan mo chuimhne, a luaigh na focail sin leis, geábh, mar gurb é sin an t-ainm a thugann a mhac ar na daoine sin ar fiú iad a sheachaint go hiomlán, is dócha.  

Anois, arsa mé féin liom féin, nach bhfuil an t-ainm sin iontach feiliúnach mar léiriú feiliúnach ar an sórt daoine a bhíonn de shíor ag gearán: léiriú feiliúnach ar na daoine sin nach mbíonn acu ach an faraor; léiriú feiliúnach ar dhaoine ochlánacha míshásta cantalacha maíteacha neamúcha an tsaoil seo.

Gura fada uainn Súmairí na Spreacúlachta, a léitheoirí.  Gabh mo leithscéal anois, ach caithfidh mé imeacht, agus mo chuid gairleoige a cheannach…

Faoi Lánseol!

D’fhán mé i mo shuí, ag breathnú air, cé nár thuig mé, go hiomlán, céard a bhí ag dul ar aghaidh. Má chuir mé ceist amháin, chuir mé céad ceist. Bhí An Garraíodóir foighneach. D’fhreagair sé na ceisteanna, ceann i ndiaidh a chéile.

Ach, níor bhain sé a shúile den teilifís.  Bhí corr ‘Yaboyya!’ i lár na bhfreagraí, mar aon le ‘He has it!’ agus ‘There’s no stopping him now!’ Bhí an ceart aige.

Cé nach bhfuil leid dá laghad agam faoin gcluiche, tá a fhios agam go raibh mé i mo shuí sa seomra suite aréir, ag foghlaim faoi chluiche nach dtuigim, ag breathnú ar fhear óg uasal ag treabhadh leis, gan stró, shílfeá, agus tá a fhios agam gur mhothaigh mé iontach bródúil as an Éireannach a thug leis trófaí an U.S.Open aréir. 

Nár laga do swing go deo, a Rory McIlroy! 

Ó Oileán go hInis

Sa ghrianghraf thuas, bhí an ghrian ag dul faoi i gConamara. D’imigh sí léi go deas réidh, mar a bheadh drogall uirthi mé a fhágáil, shílfeá, ó tharla mé ag imeacht uaithi, lá arna mhárach.   

M’anam, ach bhí mé den bharúil gur fhan an ghrian chéanna thíos i nGaillimh, mar ní raibh dé ná deatach uirthi nuair a shroich mé Ceann Scríbe inné.  

Ach, fan nóiméad…tá dath gorm ag teacht ar an spéir…tá na scamaill ag scaipeadh…sea, is í atá ann!

Tá sé fuar, a chairde, ach tá an ghrian ag scaladh in Inis Eoghain. Go mba hé daoibh, cibé áit ina bhfuil sibh.