Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2025

Beidh tús á chur leis an bhFéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach an tseachtain seo chugainn, i gCeatharlach, am a ndéanfar ceiliúradh ar chultúir, ar thraidisiúin agus ar theangacha Ceilteacha na sé náisiún a bheidh páirteach ann; Éire, Alba (Albain), Breizh (An Bhriotáin), Cymru (An Bhreatain Bheag), Kernow (Corn na Breataine) agus Mannin (Oileán Mhanann).  

Beidh an fhéile ar siúl ón 22-26 Aibreáin, agus a bhuí leis na coistí idirnáisiúnta agus leis an gcriú iontach atá acu i nGlór Cheatharlach, mar aon le hurraitheoirí agus le comhpháirtithe na féile, tá clár den scoth curtha le chéile acu; is féidir leagan PDF de chlár na n-imeachtaí a íoslódáil anseo. 

Mar a fheicfidh sibh ó chlár na n-amhrán, thíos, bhí an Comórtas Náisiúnta Amhrán Nua Pan Cheilteach ar siúl ag deireadh mhí Eanáir, agus d'éirigh le Gráinne Álainn Ní Fhátharta an bua a fháil, arís, an geábh seo le m'amhrán nuachumtha, Fágtha Gan Freagraí. Beidh Gráinne ag casadh an amhráin, mar ionadaí na hÉireann, ag an bhféile idirnáisiúnta seachtain ón Déardaoin seo chugainn, an 24 Aibreán. Go n-éirí go geal léi, agus leis an bhféile ina hiomláine. 

Tréaslaím a mbua le Gráinne (1ú háit, Amhrán #2), le Éire Ní Fhaoláin & Chulainn Ó Faoláin (2ú háit, Amhrán #11) agus le Anne Marie Ní Chonchubhair (3ú háit, Amhrán #8). Ní raibh mé fhéin i láthair ar an oíche, ach bíonn na comórtais le fáil beo ar líne agus d'éirigh liom gach amhráin a fheiceáil agus a chloisteáil beo ar an oíche. 

Mo bhuíochas ó chroí le mo dheirfiúr, Angela, a ghlac an duais ar mo shon, agus do Ghráinne a tháinig an bealach uilig as Conamara, ainneoin an damáiste a rinne stoirm Éowyn ar fud na tíre. Go deimhin, comhghairdeachas leis na hiomaitheoirí uilig. Rinne siad éacht nuair a d'éirigh leo uilig a mbealach a dhéanamh go dtí an Visual i gCeatharlach tar éis na drochbhaile a bhí curtha ag an stoirm ar an tír. Maith sibh uilig! 

Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2023

Is gearr uaim an bóthar go Ceatharlach, áit a mbeidh tús á chur leis an bhFéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach arís, amárach. Tá cóip den chlár le fáil anseo agus, mar a fheicfidh sibh, is clár iontach é. Comhghairdeachas leis na coistí uilig ó na tíortha Ceilteacha éagsúla - déanann sibh an-jab, a chairde!

Ní raibh an fhéile ar siúl le trí bliana anuas, mar gheall ar an diabhal sin Covid, ach mar a fheicfidh sibh ón gclár, beidh ceiliúradh á dhéanamh ar chuile ghné de chultúr na dtíortha Ceilteacha - ceol, scéalaíocht, damhsa, filíocht, amhráin, logainmneacha, scannánaíocht, seisiúin srl. - ón 11-16 Aibreán. 

Ag an gComórtas Amhránaíochta Idirnáisiúnta i mbliana, beidh dhá amhrán san iomaíocht don tír seo, an grúpa Encóre lena n-amhrán, Cion Cairde, (amhrán buaiteach na féile náisiúnta 2023) agus Gráinne Ní Fhatharta le hamhrán a chum mise, Mar a Bhíonn (amhrán buaiteach na féile náisiúnta 2020).  

Táim buíoch de choiste na Féile Idirnáisiúnta as an gcinneadh a rinne siad deis a thabhairt do na tíortha Ceilteacha éagsúla buaiteoirí na bliana 2020 a chur san áireamh sna comórtais, i mbliana. Go n-éirí go geal leo uilig!

Mo chuimhne, comhghairdeachas ó chroí leis an ngrúpa Encóre as an gcéad áit a bhaint ag an bhFéile Náisiúnta Pan Cheilteach i mbliana lena n-amhrán, Cion Cairde; le Sonny Casey a tháinig sa dara háit le Leon, leagan Gaeilge dá hamhrán, Lion; agus le hÉabha Breathnach a tháinig sa tríú áit lena hamhrán, Ó Neamh go Talamh. 

Teanga an Phobail

Blianta ó shin, sula raibh ciall cheannaithe agam, dúirt mé ba chóir duit le bean ar m’aithne, sular lean mé ar aghaidh ag roinnt mo chomhairle léi; comhairle a bhí, go deimhin, ar bheagán taithí. Is cuimhin liom an chaoi ar bhreathnaigh sí orm. Ní breathnú binbeach dímheasúil a bhí ann, mar bhí meathgháire ar a haghaidh; breathnú foighneach fadfhulangach a chonaic mé ina súile.

‘Ar chóir dom?’ a dúirt sí.

Bhí a fhios agam, ag an bpointe sin, gur chóir dom aire a thabhairt do mo ghnóthaí fhéin, agus aire níos fearr a thabhairt do na focla a bhí ag teacht as mo bhéal. Deirtear nach lia duine ná tuairim, ach ní hionann tuairim agus tuiscint.

Cuidíonn taithí le tuiscint.

Ó shin i leith, nuair a mhothaím go bhfuil focla ar nós ba cheart nó ba chóir réidh le sciorradh ó mo bhéal, déanaim iarracht teacht rompu agus, ina n-áit, focla ar nós b’fhéidir a úsáid, dá gceapfainn go raibh gá le focla. Bíonn amanna ann nuair is binne béal ina thost.

Ó tharla focla goilliúnacha luaite agam, is fiú breathnú ar fhocla ar nós titim agus fall, freisin. Is féidir titim i ngrá (fall in love), ar ndóigh, rud a chuirfeadh go mór le do shaol, seans, a fhad is nach é do ghrá geal fhéin atá tar éis titim i ngrá le duine éigin eile! An méid sin ráite, ní hionann an chaoi a mbaintear úsáid as fall (a) nuair is bean atá i gceist: fallen woman, agus (b) nuair is fear atá i gceist: fallen hero, mar shampla.

Glacaim leis go bhfuil nathanna mar sin thuas ann mar chuid de theanga an phobail, mar atá to commit suicide, abair, ach meas tú ar chóir dúinn, b’fhéidir, bheith níos airdeallaí nó níos cúramaí faoi nathanna atá coitianta ón sean-am? An bhféadfadh sé go mbeadh daoine ann a shamhlódh go raibh coir nó feall nó peaca i gceist nuair a bhaintear úsáid as an bhfocal sin commit? An mbeadh sé níos cineálta nath eile a úsáid, he/she took his/her own life, mar shampla, mar a dhéantar i nGaeilge nuair a deirtear chuir sé/sí lámh ina bhás/bás fhéin?

Nuair a chloisim bean ag rá I fell pregnant, cuireann sé soir mé agus faighim crua é mo bhéal a choinneáil dúnta. Céard a bheadh mícheart le táim ag súil le páiste/I am expecting a baby a rá, a dúirt mé le fear an tí an lá cheana? Mhol sé dom giota a scríobh ar an ábhar. B’fhéidir gur chóir dom é sin a dhéanamh, arsa mise liom fhéin.

*************************************

Foilsíodh leagan den bhlagmhír seo sa Donegal News an mhí seo caite, san fhorlíonadh Gaeilge Súil Thart, forlíonadh ar a bhfuil Seán Mór Ó Daimhín ina eagarthóir. 

Ní Thuigim

Aiféala orm faoin mhoill ag labhairt libh faoi bhua amhrán na hÉireann ag an bhFéile Pan Cheilteach Idirnáisiúnta i Leitir Ceanainn ar an 25 Aibreán, ach, bhuel, bhí mé gnóthach. 

Mo chuimhne, más rud gur éirigh le haon duine agaibh, a léitheoirí, aon cheo i nGaeilge a aimsiú sna meáin chlóite faoi bhua an amhráin, Ní Thuigim, ag an bhFéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach, (tá an méid a scríobhadh tar éis na Féile Náisiúnta aimsithe agam) bheinn buíoch díbh ach mé a chur ar an eolas, le bhur dtoil. 

Pé scéal é, a bhuí le Bríde de Róiste ó choiste na féile náisiúnta i gCeatharlach (Glór Cheatharlach), chuir sí an giota seo a leanas ar fáil don Carlow Nationalist,

agus chuir sí leagan 'glan' (taifeadadh proifisiúnta) den amhrán ar fáil do na meáin, an leagan a chas Daríona Nic Dhonnacha go hálainn, ar oíche na féile náisiúnta i gCeatharlach; le hOllie Hennessy á tionlacan ar an méarchlár, agus Aoife Kavanagh á tionlacan ar an bhfidil. (Cuireann coiste na féile náisiúnta banna ceoil tí ar fáil ar an oíche, agus bíonn siad iontach, má theastaíonn tionlacan don té nach mbeadh banna ceoil acu, fearacht na mná seo, mar shampla.)

Sé an leagan sin atá le cloisteáil ar na meáin Ghaeilge ó shin (Raidió na Gaeltachta, Raidió na Life, Raidió Fáilte) agus an leagan a bhí le cloisteáil ar chlár 'Sunday With Miriam,' freisin; podchraoladh anseo. 

Ná fiafraigh díom cén fáth, ach níl aon taifeadadh oifigiúil den leagan a casadh sa chomórtas idirnáisiúnta ar fáil, mar sin, mo bhuíochas ó chroí le Bríde de Róiste as an leagan a bhí aici a roinnt leis na meáin, le go mbeidh fáil acu ar chóip a d'fheilfeadh don raidió. 

Ach, rinne mé taifeadadh ar m'fhón féin, oíche na féile idirnáisiúnta i Leitir Ceanainn (féach thuas), agus tá taifeadadh a rinne máthair Dharíona, ar a fón féin, le cloisteáil ar YouTube, anseo. 

Mar a fheicfidh sibh, ó na físeáin thuasluaite, bhí an t-ádh orm go raibh Ciarán Tourish sásta a theacht as Baile Átha Cliath agus tionlacan álainn, ar an bhfidil agus ar an bhfeadóg stáin, a chur ar fáil d'amhrán na hÉireann, oíche na féile idirnáisiúnta. Tháinig sé féin, Ollie (a tháinig as Ceatharlach) agus Daríona (a tháinig as Gaillimh) le chéile lá an chomórtais idirnáisiúnta, agus chaith siad cúpla uair a chloig ag cleachtadh le chéile, sular thosaigh an comórtas. 

Mar is eol daoibh, faoin am seo, d'éirigh go hiontach leo, agus bhí an bua ag Éirinn ar an oíche. Táim chomh buíoch den triúr acu. Go raibh céad míle maith agaibh - rinne sibh éacht! 

Ar chúiseanna pearsanta, bhí ar Ollie agus ar Chiarán imeacht luath maidin lá arna mhárach, mar sin ní raibh deis againn a theacht le chéile, mar ba mhaith liom, ina dhiaidh sin, ach ní dhéanfaidh mé dearmad, go brách, ar an méid tacaíochta a thug siad domsa agus do Dharíona. Fir uaisle, fir chuidiúla. 

Is ar scáth a chéile a mhairfimid.  

Mo chuimhne, mo bhuíochas, freisin, le mo chara, Angela Tourish, grianghrafadóir a thug a ceamara léi ar an oíche, agus a chuir na pictiúir a thóg sí ar fáil, ar Facebook, anseo. Chomh maith leis sin, bhí baint nach beag aici lena deartháir, Ciarán, a chur ar an eolas faoin amhrán. Muintir Inis Eoghain abú!

Mar scríbhneoir, murach go bhfuil amhránaithe agus ceoltóirí sásta m'amhráin Ghaeilge nuachumtha a chasadh, ní bheadh siad le cloisteáil; murach go bhfuil comórtais d'amhrán nuachumtha ar fáil, ní bheadh deis agamsa, ná ag aon duine eile, amhráin nua i nGaeilge a chur ar fáil, go rialta; murach go gcuireann na meáin amhráin nuachumtha ar fáil don lucht éisteachta, ní bheadh siad le cloisteáil. Go raibh maith agaibh uilig, a chairde.

Táim fíorbhuíoch de Bhríde de Róiste agus den choiste uilig i nGlór Cheatharlach, as an méid a dhéanann siad, agus chomh proifisiúnta agus a dhéanann siad an méid a dhéanann siad, ar mhaithe le cultúr na tíre seo a choinneáil beo beathach, idir thacaíocht agus phoiblíocht. 

Beidh an Fhéile Náisiúnta Pan Cheilteach, agus an Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach ar siúl i gCeatharlach, an bhliain seo chugainn. Ní comórtais amhrán nuachumtha amháin a bheas ar siúl, ach ceiliúradh...deis eile ag an náisiún seo, agus ag na náisiúin Cheilteacha eile, ár dteanga agus ár gcultúr a cheiliúradh, agus a chur chun cinn. 

Le Glór Cheatharlach i mbun cúrsaí, féile iontach a bheas ann. Cuirigí na dátaí sa dialann anois, a chairde, 14-19 Aibreán. 

Éire abú! 

BEO - Gaelach agus Bródúil

Tá ócáid mhór ag tarlú Dé Sathairn seo chugainn i mBaile Átha Cliath, a léitheoirí, mar a fheicfidh sibh ón bpóstaer thuas. 

B'aoibhinn liom bheith ann, ach, faraor, beidh mé thar lear. An méid sin ráite, beidh mé ag ceiliúradh na hócáide, i mo bhealach fhéin; sé sin le rá, déanfaidh mé mar a dhéanaim chuile lá BEO, agus labhróidh mé i nGaeilge, nó scríobhfaidh mé i nGaeilge, más féidir liom é, ar chor ar bith.

Agus, is mian liom í a labhairt, agus í a scríobh, mar theanga. Mar a scríobh mé cheana, is foghlaimeoir mise, a tógadh trí mheán an Bhéarla i gceantar Gaeltachta. Chaill mé go leor de shaibhreas teanga amháin mar gheall ar labhairt na teanga eile, ach ní raibh aon neart agamsa ar an scéal. An t-am sin. 

Ach, tá neart agam anois...neart bealaí ann le Gaeilge a fhoghlaim, neart áiteanna ann len í a labhairt agus a scríobh, neart daoine/eagraíochtaí ar an idirlíon ag iarraidh í a fhorbairt, mar theanga. Is aoibhinn liom go bhfuilim páirteach i bhfoghlaim agus i bhforbairt na teanga sin, i mo bhealach fhéin. 

Má éiríonn libh a bheith ann, a chairde, bainigí sult as na himeachtaí uilig atá eagraithe don lá mór seo...BEO, Gaelach agus bródúil...ní neart go cur le chéile!

Nílim Dearg le Fearg...

...ach, mar atá le feiceáil, bhí mise, le mo phlaiceard, ag siúl liom i mBaile Átha Cliath, ar Lá Mór na Gaeilge, beagnach coicís ó shin. Bhí an aimsir go hálainn, agus d'ardaigh sé mo chroí an oiread sin daoine a fheiceáil ag ceiliúradh na teanga, an teanga is ansa liom féin. 

Níor chuir mé 'dorn san aer' mar a rinne go leor daoine eile; b'fhéidir go mbaineann sé sin le m'aois, nó le mo mheabhair, ach samhlaím go bhfuil rud éigin trodach ag baint le dorn. Bíodh mé ceart nó mícheart faoin méid sin, bhí mise ansin le mo thacaíocht a thabhairt do chearta mo theanga, i mo bhealach féin, agus sin mar a rinne mé.   

Thug mé faoi deara fógra nó dhó eile ar an mórshiúl, cinn nár bhain beag ná mór le Lá Mór na Gaeilge, cheap mé féin. Is dócha go dtapaíonn lucht-feachtais-eile an deis, nuair atá slua agus ceamaraí thart, lena dteachtaireacht féin a chraoladh, fiú mura bhfuil baint ag a bhfeachtas/bhfógra le hócáid an lae. Tá an ceart sin acu, go deimhin, cé go mb'fhearr liomsa gach rud a fheiceáil ina am agus ina ionad féin. 

Ach, nílim feargach faoi sin, ach oiread. Níl fonn orm bheith conspóideach faoi mo theanga dhúchais, nó faoi fheachtas aon duine eile. Níl uaim ach go mbeadh na cearta céanna agamsa agus atá ag lucht labhartha an Bhéarla sa tír seo; níl uaim ach aird dhearfach an phobail a chothú i leith na Gaeilge, ach, ag an am céanna, tá mé ag iarraidh neamhaird an rialtais ina leith a thabhairt chun solais. Sin mo mhian, agus sin a thug mise, le mo phlaiceard, go Baile Átha Cliath an lá úd. 

Nárbh fhearr i bhfad an Ghaeilge a bheith le feiceáil ar bhealach atá tarraingteach, cairdiúil, tacúil, cuidúil, spraíúil, spreagúil, sa chaoi nach mbeidh gá le cártaí fearacht an chárta seo a leanas, cárta, ahem, dearg a cheannaigh mé inné, in Aldi, do Lá Fhéile Pádraig, 

 Lena cheart a thabhairt d'Aldi, a léitheoirí, tá an cárta sin de dhéantús Éireannach faoi ráthaíocht. Caithfear gach ceart a chosaint. Caithfear bheith féaráilte. Sin a bhfuil uaim. 

Lá Mór Na Gaeilge

Mar is eol daoibh, a léitheoirí rialta, níl sé i bhfad ó shin ó scríobh mé, ar an mblag seo, faoi Gaeltachtadh. 

Mar a scríobh mé sa bhlagmhír sin, 'goilleann sé orm nach féidir liom theacht ar sheirbhís phoiblí trí mheán na Gaeilge, nuair is mian liom mo ghnó a dhéanamh i mo theanga dhúchais.,'  dá bhrí sin, beidh mise, leis an bplaiceard thuas, ag siúl ar son mo chearta i mBaile Átha Cliath, i gceann seachtaine, Dé Sathairn, 15 Feabhra.

Mé féin a chum na focail atá ar an bplaiceard, agus is é Kyle, fear na gComharthaí, a lean na treoracha a thug mé dó faoin gcaoi len é a dhearadh dom - sin thuas toradh na hoibre, agus beidh sé liom agam ar an Lá Mór - an plaiceard, chan Kyle! 

Más mian le haon duine agaibh cóip a fháil, is féidir dul i dteagmháil le Kyle é féin - tá na sonraí teagmhála le fáil anseo, faoi Visit Us. 

Tá bunchostas an fhógra íoctha agamsa cheana, mar is dom féin a d'ordaigh mé é, ach táim den bharúil gur €15 a bheadh ar phlaiceard anois, agus €10 ar phóstaer, dá mbeadh spéis agaibh i gceann acu.

Mura bhfuil spéis agaibh i gceann acu, diabhal dochar déanta...ach amháin ag an dream nach bhfuil ag tabhairt '...seirbhísí Stáit as Gaeilge don phobal atá ar comhchaighdeán agus ar comhchéim leis na seirbhísí as Béarla..'

An Ghaeilge Abú! 

Gaeltachtadh

B'fhéidir gur rud é a bhaineann le haois, nó b'fhéidir nach bhfuil ann ach go bhfuil fonn na hagóide caillte agam, ach cibé rud atá ann, a léitheoirí, ní chuireann Gaeltachtadh an rialtais ionadh ná brú ar bith orm, cé nach maith liom é, ach oiread le haon Gaeltachtadh eile a dhéantar. Ní maith liom ciníochas. 

Ní maith liom gnéasachas. Ní maith liom ábharachas. Ní maith liom barbarachas. Ní maith liom lámhachas. Ní maith liom seicteachas. Ní maith liom aon -achas a fhágann duine gan a chearta daonna. Is cuma liom cén reiligiún/deachtóir/polaiteoir atá i gceannas ar aon náisiún/stát/tír, ba cheart go mbeadh a gcearta daonna ag chuile fhear, ag chuile bhean agus ag chuile pháiste, is cuma cén áit ar domhan ina bhfuil siad.  Ach, ní mar sin a bhíonn an scéal, faraor. 

Mo chuimhne, alt suimiúil ag mo chomhbhlagálaí, An Croiait, anseo, más mian le haon duine agaibh é a léamh. 

Ach, ar ais liom chuig an tachtadh teanga, an Gaeltachtadh (m'fhocal féin) sin a luaigh mé ar dtús. Is Gael mé, atá Gaelach, chomh fada agus is eol dom, pé scéal é. Ní le Gaeilge a tógadh mé, ach sí an Ghaeilge an teanga is ansa liom, seachas aon teanga eile. Sí mo mhian í a labhairt, í a scríobh, agus í a roinnt, aon deis a fhaighim. Sin mise. 

Níl aon pholaitíocht i gceist le mo mhian, níl ann ach go mothaím bá le agus grá don teanga; mar go mbaineann sí linn féin, mar Ghaeil, is dóigh liom. Bhí sí sa tír ó thús ama, agus seans go bhfuil sí i mo ghéinte, dá bhrí sin. Ní féidir an dúchas a sheachaint, cé gur léir go bhfuil Gaeil ann atá a shéanadh, gan dabht. Tá an rogha sin acu. Ní fúmsa atá sé mo ghrá do, ná mo bhá le, mo dhúchas a bhrú ar aon duine. Cé go bhfuil cónaí orm i nGalltacht, tá mise i mo Ghaeltacht féin anseo i gCeann Scríbe, dar liom féin. Sin mise. 

An méid sin ráite, fearacht Sheáin Uí Chuirreáin, An Comisinéir Teanga, goilleann sé orm nach féidir liom theacht ar sheirbhís phoiblí trí mheán na Gaeilge, nuair is mian liom mo ghnó a dhéanamh i mo theanga dhúchais. Bíodh mé i nGaeltacht nó i nGalltacht, feictear dom go bhfuil an ceart sin tuillte agam, mar Ghael, gan trácht ar mo chearta bunreachtúla, mar atá siad luaite ag uimhir 1, 2 agus 3 anseo. Ní dóigh liom nach mbeadh fáil ar an bhFraincis in oifig phoiblí sa Fhrainc, mar shampla, ná nach mbeadh fáil ar an Spáinnis in oifig phoiblí sa Spáinn, abair, mar sin cén fáth nach bhfuil fáil ar an nGaeilge i ngach oifig phoiblí sa tír seo?

Ach, ní chaillfidh mé codladh na hoíche mar gheall air seo. Leanfaidh mé orm, in ainneoin an 'tachtadh' teanga sin a mhothaím ó na páirtithe polaitíochta éagsúla thar na blianta, agus in ainneoin mheath na teanga sna Gaeltachtaí, mar go gcreidim féin gur fúinn uilig atá sé ár dteanga a chaomhnú, más mian linn go mairfidh sí. Ní féidir brath ar aon rialtas, feictear dom. Is féidir linn ár nGaeltacht féin a chruthú, is cuma cá mbeimid; bíodh muid inár n-aonar, nó ná bíodh. 

Beannóidh mé do na hoibrithe sna siopaí, agus sna hoifigí poiblí, trí mheán na Gaeilge, agus déanfaidh mé chuile iarracht ar mo ghnó a dhéanamh leo sa teanga sin, ach ní bhrúfaidh mé mo theanga dhúchais ar aon duine. Mura dtuigeann an Gael é féin a dhúchas, nó más mian leis a dhúchas a shéanadh nó a sheachaint, tá an ceart sin aige. Mura mian le hoibrí na tíre an teanga dhúchais a fhoghlaim, tá an ceart sin acu. 

Ach, idir an dá linn, ná baintear mo chearta díomsa, le bhur dtoil. 

Beatha nó Bás Teanga?

Bhí cruinniú agam inné leis an Roinn Coimirce Sóisialaí – bhí Cárta Seirbhísí Poiblí nua le fáil agam, faoin gclár oibre nua SAFE atá bunaithe acu anois, agus bhí litir faighte agam ón Roinn, an tseachtain seo caite, ag deimhniú go raibh coinne agam leo inniu, san oifig áitiúil nua atá anseo i mBun Cranncha.

Isteach liom, le mo ghruaig nite agus m’aghaidh smidte (bhí, ahem, grianghraf le tógáil, an dtuigeann sibh, don chárta nua), shiúil mé anonn go dtí an deasc fáiltithe, áit a raibh duine den fhoireann ina sheasamh, agus dúirt mé leis,

‘Tá coinne agam anseo inniu. Cá rachaidh mé le haghaidh mo chárta nua a fháil, le do thoil?’

Ba léir nár thuig sé focal uaim.

‘Have you any Irish?’ a d’fhiafraigh mé féin, le go dtuigfeadh sé nach teanga iasachta a bhí á labhairt agam leis, an dtuigeann sibh. Ní raibh Gaeilge aige, dar leis, ach, le bheith féaráilte, nuair a mhínigh mé, as Béarla, fáth mo choinne, rinne an fear bocht iarracht mo theanga dhúchais a labhairt liom, agus dúirt,

‘Suí síos, behind you.’

Rud a rinne mé, agus d’fhan mé ansin, gur ghlaoigh fear eile orm, fear na gcártaí nua. Thosaigh mé ag labhairt Gaeilge leis-sean, ach ní raibh ach ‘a little’ aige, gan a dhóthain aige, dar leis, le gnó na gcártaí a dhéanamh liom trí mheán na Gaeilge.

‘Just as a matter of interest…’ arsa mé féin leis, ‘…is there anyone available here today who could deal with my SAFE registration through the medium of Irish?’

Ní raibh. Thosaigh an clár oibre nua dhá mhí ó shin, más buan mo thuiscint uaidh, agus tá deichniúr as an rannóg áitiúil traenáilte leis an gcóras nua a chur i bhfeidhm, ach ní bheadh oiread is duine amháin acu in ann an gnó nua a dhéanamh i nGaeilge liom, más fíor.

An é nach bhfuil pobal na Gaeilge ag labhairt i nGaeilge sách minic sna hoifigí poiblí ar fud na tíre, le go gcaithfidh an rialtas seirbhís as Gaeilge a chur ar fáil ina n-oifigí poiblí, nó an é nach bhfuil fostaithe le Gaeilge le fáil ag an rialtas?

Ach, ní drochscéal amach is amach atá anseo, a léitheoirí. Cé nach raibh a fhios agam é go dtí go raibh mé réidh le himeacht, agus an jab uilig déanta i mBéarla idir mé féin agus fear na gcártaí/ceamara, dá mba mhian liom é, is cosúil, bheadh siad in ann aistritheoir a chur ar fáil. Hmmm...

Bartonese, s'il vous please!

Feicim go bhfuil Aonghus ag scríobh faoi bhás teanga, agus go bhfuil Colm ag scríobh faoi chanúintí agus, ar bhealach, tá baint ag an mír seo le, ahem, bás teanga (sórt) agus, ahem, fás canúnachais (b’fhéidir).

Anois, a léitheoirí, níl mórán ar eolas ag an mbean seo, i.e. mise, faoi shacar, ach nuair a chuala mé trácht ar an raidió faoi Joey Barton, imreoir as Sasana a chaill a chanúint go tobann, shílfeá, agus a d’aimsigh canúint nua, shílfeá, nuair a thosaigh sé ag imirt le foireann ón bhFrainc, bhuel, chuaigh mé ag googláil, le go mbeidh deis agam tuiscint a fháil ar an, ahem, siondróm seo.

Agus, ar ndóigh, fuair mé an t-eolas uilig ar Wikipedia. Sea, a léitheoirí, tá a leithéid de rud ann agus Foreign Accent Syndrome, agus seo mar atá scríofa ar an suíomh faoi Joey bocht,

‘In November 2012 the footballer Joey Barton, emerged from the changing room showers after a match with a permanent French accent. His accent was then broadcasted to the world during a post-match interview. Barton is now currently under examination by medical professionals and although they are uncertain, the cause of Barton's condition is believed to have been caused when he used both Heads and Shoulders and Aussie Hair Shine Shampoo at the same time. However, this is only an early prognosis.’

Maintenant, vous savez, d’accord...

Señora Áine!

Táim ag foghlaim Spáinnise le seachtain anuas.

Mar a dúirt mé libh cheana, tá sé i gceist agam, le bliain anuas, Spáinnis a fhoghlaim, le go mbeidh mé in ann cumarsáid a dhéanamh le lucht a labhartha, an chéad uair eile a bheas mé ina gcuideachta.  

Chuir mé mo chéad ríomhphost as Spáinnis inniu, chuig cairde liom thall i Madrid, áit a mbeidh mé ag dul an Samhradh seo, le cuidiú ¿Quién?. Seo mar a scríobh mé é, mé ag iarraidh úsáid a bhaint as a raibh foghlamtha agam le seachtain anuas, an dtuigeann sibh: 

‘¿Que tal?

Me llamo Áine. Soy Irlandesa. Soy de Irlanda, y vivo en Irlanda. No soy de España. No hablo español. (No, no es en absoluto dificil!). Yo hablo irlandés y inglés.’

Bhí 'wúhúúúúúúúúúúúú!' breá fada curtha agam ag deireadh an ríomhphoist. Tá a fhios agam gur, ahem, focal Gaeilge é 'wúhú', a léitheoirí, ach chinn mé go mb’fhéidir nach mbeadh ‘olé’ feiliúnach…

Pé scéal é, bhí mo nótaí ón rang taobh liom, chomh maith le trí leabhar eile faoin teanga, iad uilig ag cuidiú liom m’iarracht a chur le chéile, bíodh sí ceart nó mícheart. Bhí mé féin ag súil le freagra ar ais uatha, as Béarla, rud nár tháinig. Freagra Spáinnise a tháinig.

Sách maith agam é! Chuir m’iarracht ghaisciúil iallach orm mo leabhair fhoghlama a tharraingt chugam arís, agus an diabhal freagra a aistriú.

Bhuel, leis an fhírinne a insint, chuaigh mé, ahem, isteach in Google Translate ach, mar sin féin, d’fhoghlaim mé gur ionann ‘nuestro idioma’ agus ‘teanga s’againne’, agus gur ionann ‘un beso’ agus ‘póg’, focail nach raibh ar eolas agam ar maidin, agus focail, táim cinnte, as a mbainfear úsáid rialta amach anseo. Sea.

Ar aon nós, táim ar tí na ‘jabanna’ a fhoghlaim anois.  Tá sé soiléir go maith, fiú don fhoghlaimeoir aosta seo, céard is ‘médico’ agus céard is ‘policia’ ann, ach an bhfuil a fhios agaibh, a lucht an ‘níloireadisfocalamháinSpáinniseareolasagam’, an bhfuil a fhios agaibhse céard a dhéanann an ‘bombero’?

Sea, is comhraiceoir dóiteáin é nó í. Deile!