Cé thú fhéin, anyways?

Ceann de na heachtraí a tháinig chun cuimhne agus cneasú na corróige faoi lán seoil, le déanaí, ná an scéal a chuala mé agus mé i gcomhluadar seisear nó seachtar eile, blianta fada ó shin. Bhíomar ag labhairt faoi eachtraí a tharla dúinn nuair a bhíomar inár ndéaga, más buan mo chuimhne; rudaí a rinneamar a bhain gáirí asainn, ag an am. 

D'inis duine den chomhluadar faoin am a rug sé fhéin agus cairde leis greim ar phréachán, cheangal téad lena chois, chaith peitreal ar an téad, las an téad, agus scaoil leis an bpréachán bocht, a thosaigh ag eitilt leis, trí thine agus ag grágaíl; teann faitís nó péine, is dócha. 

Bhain uafáis an scéil sin siar asam, ach an rud ba mhó a chuir isteach orm ná an gáirí bríomhar a bhain insint na heachtra as an gcomhluadar ina raibh mé i mo shuí. Cheap formhór acu go raibh sé iontach greannmhar, ba chosúil. Níor cheap mise go raibh, agus dúirt mé amhlaidh. Ní aon ionadh, arsa duine acu, le cantal, 'nach feoilséantóir thusa?' Bhí duine eile sa chomhluadar nach raibh ag gáirí, ach nach ndúirt a dhath. 

Tá sé tugtha faoi deara agam, thar na blianta-sách-fada atá caite agam ar an saol seo, nach mar a chéile a bhreathnaíonn daoine ar eachtraí an tsaoil. Tá daoine ann (a) a sheasfaidh a bhfód go glórach (ní chuireann siad fiacail ann, bíodh sí ceart nó mícheart), (b) daoine eile a théann ar chúl scéithe lena mbarúil ('ní bhaineann sé liom," ''ná habair tada, nó tú fhéin a bheas thíos leis,') (c) daoine eile a mbíonn níos mó trua acu don chiontóir ná don íospartach ('an créatúr, tá a fhadhbanna fhéin aige,' 'níor thuig sé céard a bhí á dhéanamh aige,' 'ní raibh ann ach píosa spraoi,'), nó (d) na daoine a chreideann, beag beann ar thorthaí, i 'saoirse cainte' agus 'saor thoil' an duine. 

Más rud go bhfuil tú ag léamh, nó ag cloisteáil faoin méid atá ag tarlú ar fud an domhain, faoi láthair - ionradh na hÚcráine, bagairtí na dtíortha láidre móra ar thíortha eile, úsáid intleacht shaorga le mí-úsáid a bhaint as mná agus páistí ar líne, na heachtraí i Veiniséala, tuairimí a bhaineann le hinimiricigh, thall is abhus - bhfuil tú ag gáirí, bhfuil tú glórach, bhfuil tú tostach - nó cé thú fhéin, anyways?

Seanfhocail agus Nathanna Cainte

Mise mé féin, ach cé hé thusa?

Dar leis an leabhar Seanfhocla Chonnacht, is éard atá i gceist leis an seanfhocal sin thuas, 'níl a fhios againn intinn an duine eile.'

Ar ndóigh, tá sé sin fíor. Is cuma céard a cheapann tusa ná mise faoi ráiteas nó faoi thuairisc a chloiseann nó a léann muid, i ndáiríre, ní féidir a bheith cinnte céard atá taobh thiar den smaoineamh a thugann beatha don rá béil a chloistear, nó don bhualadh méire a léitear. 

Is cuma cá mbím, feicim agus cloisim neart tuairimí á roinnt. Bíodh stampa nó tír nó duine i gceist, bíonn dhá thaobh ar an mbád, agus roghnaíonn daoine an taobh is ansa leo féin.

Ní hionann moráltacht aon duine, ach is minic go dtagann beirt nó triúr, nó slua, le chéile, agus seolann siad uilig ar an mbád céanna, ó tharla an ghaoth ag séideadh i dtreo a fheileann dóibhsean. 

Chuile dhuine lena phaidrín agus lena chlocha féin, is dócha...athrú aeráide a fheileann, ar bhealach, nuair nach féidir an dá thrá a fhreastal, seans. 

Ní lia duine ná barúil, agus bíonn claonadh nó fabhar i gceist, fiú i ngan fhios, go minic. 

An féidir fanacht ar an gclaí? An féidir leis an mhaith an lámh in uachtar a fháil ar an olc? Ceist mhaith, agus is dóichí ná a mhalairt go mbraitheann an freagra ar mheon agus ar thuairim an duine.

Mise mé fhéin, ach cé hé thusa?

Focla Nach mBriseann Fiacla

De réir mar atáim ag dul anonn in aois, táim ag foghlaim. Táthar ann a déarfadh go bhfuilimid i gcónaí ag foghlaim agus, go deimhin, tá an méid sin fíor, ach táthar ann, chomh maith, nach dtuigeann anois, agus nach dtuigfidh go brách, go bhfuil ceachtanna le foghlaim ónár dtaithí saoil, agus gur fás agus forbairt atá le foghlaim ón taithí sin, is cuma cá bhfuil ár gcosa curtha i dtaca againn. 

An ceacht is mó atá foghlamtha agam, thar na blianta, ná go gcaithfear a bheith cúramach le focail. Bíodh siad scríofa nó labhartha, is urchair nó ungadh atá iontu. Bíodh peann i do lámh agat, teanga i do bhéal agat, méara ar mhéarchlár nó ar scáileán romhat, is fearr a bheith cúramach, i gcónaí, seachas a bheith místuama, nuair atá tú armáilte le focail. 

Ach, tá cúram orainn féin, freisin, maidir leis na briathra a chloisimid, nó a léimid. An fearr aird a thabhairt ar na focail atá cloiste/leite againn, nó an fearr gan bacadh leo, go háirithe más rud go bhfuil muid in amhras faoina dteachtaireacht? Go deimhin, fiú má aontaíonn duine leis an teachtaireacht, an fearr a bheith faichilleach, ar fhaitíos na bhfaitíos?

Cúpla leid atá faighte/foghlamtha agam féin, maidir le focail, le caitheamh na mblianta, 

1. Ná ceap gur fútsa/duitse amháin atá an duine ag scríobh/ag labhairt. 
2. Ná glac leis go bhfuil an tuiscint chuí agat ar an méid a chuala tú/a léigh tú. 
3. Seas siar, dún do bhéal, agus fan go mbeidh tú cinnte faoi bhriathra, uait nó romhat. 

Roinnt seanfhocal daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ní bhriseann focla maithe fiacla.  (Béasa) 

Ní bheathaíonn na briathra na bráithre i gcónaí. (Caint)

Bíonn cluas bhodhar ag fear na foghlach. (Aire)

Bunchloch na bréige i gcolann na fírinne. (Bréaga)

Is féidir milleán a chur ar an bhfírinne, ach ní féidir náire. (Fírinne)

Mar nuafhocal scoir, uaimse,

Is fearr focla a chur ar an méar fhada, ná an mhéar fhada a thabhairt. 

Bhfuil Ciall Leis Sin?

Is minic an ráiteas 'Níl ciall dá laghad aige/aici!' cloiste agam thar na blianta, agus chuala mé é ráite arís, ar maidin. 

Séard a bhí i gceist ag an té a dúirt, i ngan fhios dó féin, seans, 'níl ár gciall/mo chiall/do chiall' ag an duine sin. Bhuel, sin an chiall a bhainim féin as an ráiteas, pé scéal é.

Céard is ciall ann, meas tú? 

Mura bhfuil tú in ann ciall dá laghad a bhaint as rud, an é sin le rá nach bhfuil ciall agat? Nó, b'fhéidir go gceapann tú nach bhfuil ciall dá laghad leis an gceist sin! Bheadh ciall leis sin, b'fhéidir. 

Ar ndóigh, d'fhéadfá do chiall a chailleadh, rud a chuirfeadh duine eile as a chiall, seans, mura mbeadh duine ciallmhar thart faoin áit, a thabharfadh an bheirt agaibh chun céille, arís.  

Mura bhfuil ciall cheannaithe agat, is dócha nach mbeidh tú in ann ciall ná réasún a bhaint as an mblagmhír seo...chuile amadán is ciall dó fhéin, (nó chuile amadán agus a chiall fhéin) mar a deir an seanfhocal. 

Seanfhocal nó dhó eile daoibh, a léitheoirí, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, 

An té nach bhfuil ciall aige, beidh cuimhne aige.  (Díth Céille) 

An duine ciallmhar, is é is lú caint. (Caint)

Is fearr ciall ná cuid. (Ciall)

Ní dhearna croí agus ciall cuingir mhaith riamh. (Comharsan)

Is iomaí fear ciallmhar a bhíos cam. (Cosúlacht)

Múinfidh do shrón fhéin ciall duit. (Críonnacht) 

Blagmhír nó dhó eile uaim, ar an ábhar, anseo, anseo agus anseo. 

An Smaointeoir Cearnógach

Beidh a fhios agaibhse a léann mo bhlag go rialta, gur scríobh mé faoi dháileoirí na lipéad, cheana. Níl sa bhlagmhír seo uaim ach tuilleadh smaointe ar an ábhar; smaointe a rith liom aréir, ar mo bhealach abhaile ón mbiongó. 

Thug mé faoi deara, thar na blianta, go gcuireann mo chuid biongóála ionadh ar go leor daoine, nuair a chloiseann siad, den chéad uair, go mbím á imirt. Ar chúis éigin, ní thuigeann siad ó thalamh an domhain céard a thabharfadh mo 'mhacasamhail' ag an mbiongó.   

Ach, céard is dual do mo 'leithéidí,' meas tú, nó do 'mhacasamhail' aon duine eile? 

Céard a chuireann tuairim nó barúil i gcloigeann duine amháin faoi na mianta atá/ba chóir a bheith i gcloigeann duine eile?  Aois? Aicme? Inscne? Creideamh? Jab? Páirtí? Tuismitheoir?  

Is deacair a rá, ach cuirtear daoine i mboscaí cearnógacha, feictear dom, fiú mura mbíonn smaointe cearnógacha acu uilig. Tá daoine ann a dtéann a gcuid smaointe i ngach slí. Tá siad 'oscailte' mar a déarfá. Níl cúinne ar leith in ann dá leithéidí.    

Samhlaigh go bhfuil boscaí ag an smaointeoir cearnógach, agus samhlaigh na lipéid atá ar na boscaí sin. Is iontu a chuirtear chuile dhuine. Fiú má chaitear na daoine a bhrú isteach sna boscaí, in aghaidh a nádúir agus in éadan a dtola, is ann a chuireann an smaointeoir cearnógach an rud atá 'ceart' agus 'cóir' agus 'gnách' agus 'coitianta.'

Déanann an toise céanna gach duine, shílfeá, i dtuairim an smaointeora chearnógaigh. Chuirfeadh, agus cuireann, sé iontas orthu aon duine a fheiceáil taobh amuigh de na boscaí sin. Is iomaí duine sáinnithe acu. 

Cén fáth a mbíonn siad mar sin, meas tú? Aois? Aicme? Inscne? Creideamh? Jab? Páirtí? Tuismitheoir? 

Is deacair a rá, ach tá a macasamhail ann.                                                                                                                                                  

Faill agus Feall

Meas tú, arsa mé féin liom féin, ar maidin, nuair a bhí nuacht na seachtaine á léamh agam ar an idirlíon, an raibh an domhan riamh ina chíor thuathail, ach nach raibh muid ar an eolas faoi, ar an bpointe, mar a déarfá, mar nach raibh fáil againn ar an nuacht chomh sciobtha fadó?

I láthair na huaire, tá An Ríocht Aontaithe curtha as a riocht, shílfeá, agus tá sé deacair a rá cé acu faill nó feall atá/a bhí taobh thiar den Bhreatimeacht sin a tharla le déanaí, nó easpa muiníne. Mar a tharla sé, bhí mé thall ar feadh míosa, agus bhí mé i Londain nuair a bhí an reifreann, agus a gcuid tuairimí maidir leis an reifreann, á bplé ag daoine. Ba léir domsa, ón méid a chuala mé, agus ón méid a léigh mé, go raibh Breatimeacht i ndán don tír. Ba mhór an líon daoine é '11% still undecided.'

Leag Cathal Mac Coille a mhéar air, ceapaim, nuair a scríobh sé, ina alt ar tuairisc.ie,

'Níl muinín níos mó as an élite ag sciar mór den phobal sa Bhreatain ná i mórán tíortha eile. Cé hiad? Ceannairí agus urlabhraithe na bpríomhpháirtithe agus an chuid is mó de na húdaráis i ngach tír, chomh maith le ranna stáit, saineolaithe, iriseoirí agus baincéirí.'

Ní raibh na daoine 'mór le rá' ag éisteacht, feictear dom. Ní raibh na daoine ba chóir bheith 'ag éisteacht' ag éisteacht, shílfeá. 

Agus, is cosúil nach raibh siad ag éisteacht nuair a bhí nithe amhrasacha ag tarlú in Console. Tá an damáiste déanta, faraor. Agus, tá na cogaí, feictear dom, leanúnach; gan gá leo, dá n-éistfeadh daoine lena chéile.

Chuile sheans nach raibh fáil againn ar an eolas, ná ar na drochscéalta, leis an luas céanna, fadó, nuair nach raibh an t-idirlíon ann, ach tá anois, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. Ach, fós, fiú agus muid ar an eolas faoin bhfaill agus faoin bhfeall, tá ag éirí leis na brabúsaithe. Níos measa fós, is minic go ligtear leo. 

Suirbhé Pobail ó Fhoras na Gaeilge

Leis an suirbhé pobail nua atá curtha le chéile ag lucht Fhoras na Gaeilge, tá sé mar aidhm acu tuairimí an phobail a thomhas maidir leis an bhformáid ab fhearr leis an bpobal sin do sheirbhís nuachta Gaeilge; ó tharla an nuachtán Gaelscéal imithe anois, is dócha.  

Ar bhealach, níor chuir sé iontas orm nár éirigh le Gaelscéal, cé go raibh brón orm nár éirigh leis, caithfidh mé a rá. Cheannaigh mé é, go rialta, agus cheap mé go raibh tús maith aige, mar nuachtán, agus foireann iontach díograiseach i gcónaí, ach, ag pointe áirithe, d’athraigh sé treo, b’fhacthas dom.  Bíodh mé ceart nó mícheart, cheap mé go ndeachaigh sé an iomarca i dtreo na dáiríreachta. Ar ndóigh, b'fhéidir gur mheall a leithéid de dháiríreacht léitheoirí eile! Deacair a rá. 

Mo chuimhne, cá ndeachaigh Bernie Ní Fhlatharta? Bhain mé an-sult as na giotaí a scríobhfadh sí sa nuachtán, agus d’airigh mé uaim a tuairimí suimiúla.

Ach, bhí fáth eile le m'easpa iontais - ní dóigh liom go raibh go leor de lucht labhartha agus léite na Gaeilge ag tacú leis an nuachtán ón gcéad lá riamh. Ba mhinic a chuir mé ceist ar dhaoine, daoine arb í an Ghaeilge a bpríomhtheanga, agus ní raibh siadsan á chéannacht; ach bhí nuachtáin Bhéarla á gcéannacht acu. Cén fáth, meas tú?

Níl freagra na ceiste sin agamsa, ach creidim gur fiú an suirbhé a chomhlánú, le bhur dtuairimí féin a roinnt leis an bhForas, le go mbeadh deis acu, b’fhéidir, jab níos fearr a dhéanamh; ceann a chuideodh go mór leis an gcéad thogra nuachtáin eile uatha, tá súil agam.

Tá mo fhreagraí féin tugtha agus seolta agam cheana.  Agus, fiú mura fiú a dhath iad, seo chugaibh moladh nó dhó eile uaim, don tseirbhís nua nuachta, ó tharla iad i mo chloigeann inniu:

Cloí leis an nuacht a mheallann léitheoirí, idir óg agus aosta, fud fad na tíre. Meascán ilghnéitheach nuachta, idir éadrom agus trom, a bheadh go deas, ceapaim féin.

Meascán de gach uile chineál nuachta a bheadh i gceist, agus gan é bheith dírithe ar 'Gaeilge' agus ar 'Gaeltacht' an iomarca i.e. bíodh sé ina nuachtán as Gaeilge, seachas ina nuachtán a dhíríonn ar chás na teanga arís is arís eile. Am agus áit ag achan alt, ar achan ábhar.

Más rud go bhfuil alt fada le roinnt, ar aon ábhar, go háirithe más alt le hábhar 'trom' atá i gceist, d'fhéadfaí an chéad chuid den alt a chur ar leathanach amháin, b'fhéidir, agus an chuid eile den alt ar leathanach eile, 'léigh tuilleadh ar leathanach...' mar shampla, nó mar nasc 'léigh tuilleadh' ar shuíomh idirlín an nuachtáin.

Agus, bíodh greann ann! Ná bíodh sé ródháiríre ar chuile leathanach. Leathanaigh as an iris Nós mar fhorlíonadh, b’fhéidir? Ar a laghad, labhair leis an eagarthóir, Tomaí Ó Conghaile. Fear cumasach díograiseach fadradharcach; le rannpháirtithe cumasacha fuinniúla ag cuidiú leis ar an iris sin, feictear dom.

Féach alt 'Cumarsáid Chaolchúiseach' le Seanán Ó Coistín in 'eagrán is déanaí' de Nós Mhí Eanáir, mar shampla, nó an t-alt 'Grá & Gaol' le Micheál Mac an Bheatha san eagrán sin. Bhí mé i lagrachaí gáire agus na hailt sin á léamh agam. Teastaíonn giotaí greannmhara uainn uilig, a léitheoirí, go háirithe sa lá atá inniu ann. 

Ní dhéanfadh comórtas nó dhó aon dochar i.e. cinn a mheallfadh léitheoirí le bheith páirteach iontu, cinn rialta, seachtainiúil: comórtas fotheideal ar chartún; comórtas cumadóireachta i.e. dán, seanfhocal nua, focal grinn, scéilín; comórtas grianghrafadóireachta; crosfhocal, agus mar sin de; agus iad a bheith dírithe ar chuile aoisghrúpa.

An bhféadfaí comórtas a reáchtáil le hainm an nuachtáin/suímh nua a aimsiú?

Níl ansin thuas uaim ach Methuiscint i.e. mo thuairim féin. Ní gá gur ionann na tuairimí a nocht mé anseo agus tuairimí aon, ahem, chantalán eile. Is cuma. Is léitheoir nuachta mé, agus tá a fhios agam céard atá uaim. Go mba hé duit! 

Anois, líon isteach an suirbhé anseo, a chara na Gaeilge, mura miste leat, roimh an 16 Aibreán, le do thoil. Maith an léitheoir.  

Beannacht na Bliana Úire

Chuile bhliain, cuirim an phlaic Nollag sin thuas suas ar an mballa sa halla i gCeann Scríbe, agus chuile bhliain cuirim an cheist chéanna orm féin,

‘Céard is maitheas ann?’

B’fhéidir nach bhfuil freagra cinnte ann; go bhfuil cuspóir na maitheasa claonta, nó fiú teoiriciúil!

Pé scéal é, go dtéimid chun maitheasa, seachas chun olcais, a chairde!

Téigh ag Feadaíl?

Ag feadaíl uirthi/air, nó ag ligean fead uirthi/air, nó ag ligean fead ghlaice air/uirthi, na leaganacha cainte a bheadh le cloisteáil thiar i gConamara, chomh fada agus is eol dom, dá mbeadh aon wolf-whistle-áil á déanamh ag fear nó bean thiar ann.

Anois, tá sé blianta fada ó chuala mé féin aon duine ag ligean fead orm, ach cloisim feadaíl ag an mbiongó, ó am go chéile, am ar bith a scairtear amach an uimhir legs eleven, abair.  Ar ndóigh, d’fhéadfadh na legs chéanna a bheith ar fhear nó ar bhean, mar sin, bíonn na fir agus na mná araon ag feadaíl – tá’n comhionannas beo beathach ag an mbiongó, an dtuigeann sibh.

Pé scéal é, cail mé ag dul leis an rámhaille seo, arsa sibh féin libh féin, a léitheoirí, agus inseoidh mé daoibh anois díreach– is rabhadh atá sa mhír seo. Rabhadh agus rámhaille in aon mhír amháin – tá sibh millte agam!

Ar aon nós, seo an rabhadh – más fear thú, caithfidh tú stop a chur leis an wolf-whistle-áil sin anois díreach, nó b’fhéidir go mbeadh do phictiúr/d’ainm curtha ar shuíomh idirlín ‘Hollaback’ na tíre seo, suíomh idirlín a bheas beo ón naoú lá déag den mhí seo, más fíor an méid a chuala mé ar chlár Ryan Tubridy inniu (11.14 go 39.10 nóiméad).

Aimee Doyle, duine de bhunaitheoirí an tsuímh, a bhí ag labhairt le Ryan ar an gclár, agus bhí éisteoir nó dhó ag roinnt a gcuid tuairimí, freisin. Is fiú éisteacht leo uilig, ceapaim féin:  an ‘street harassment’ nó ‘a load of cobblers’ atá i gceist; an córas ‘name and shame’ nó córas ‘draconian’ atá i gceist?

Cibé bhur mbarúil, seans go dtabharfaidh an comhrá, agus Hollaback, ábhar machnaimh dúinn uilig, a léitheoirí. 

An Bille Gaeltachta i mBeagán Focal

Le tuiscint níos fearr a fháil ar an méid atá ag titim amach leis an mBille Gaeltachta faoi láthair, tá comhrá suimiúil le cloisteáil anseo. (24 nóiméad ach achoimre, thíos, ón láithreoir)

Podchraoladh ón gclár Today with Pat Kenny atá ann, clár ina raibh Donncha Ó hÉallaithe agus an tAire Donnchadh Mac Fhionnlaoich ag labhairt faoin mbille, an tseachtain seo caite.

Seo achoimre ón láithreoir, Pat Kenny, faoin méid a bhí cloiste aige ón mbeirt fhear ar an gclár:

“It seems that we have a difficulty here, two philosophies if you like. One is the one that you are proposing, Donncha, which, you say, is the realistic one: designate the areas where Irish is truly spoken and mind it…care for it, and make sure that, however few they are, that those people survive using Irish as their living language; and the Minister’s, which is, maybe, hoping that this current wave of optimism about the language that exists, particularly in the cities of the country, that that might, in some way, help to revive the language.” (17.45)

Ar ndóigh, dá mba mhian leat comhrá 24 nóiméad a dhéanamh níos gairide fós, d’fhéadfá éisteacht leis an méid a dúradh ag deireadh an agallaimh, idir 22.30 agus 23.58, le tuilleadh a fhoghlaim faoin scéal, le gastacht.

Ní dóigh liom go ndéanfadh sé dochar ar bith an bille a choinneáil siar, ar feadh píosa, le cinntiú go ndéanfar an jab i gceart, ar mhaithe leis an teanga a choinneáil beo.  

  

Show ar an Late Late?

Bhí mé ag breathnú ar an teilifís oíche Dé hAoine seo caite, nuair a bhí an Late Late Show ag ceiliúradh 50 bliain ar an bhfód.  Tá neart scríofa faoin gclár céanna thar na blianta, agus scríobhadh neart ón Aoine seo caite, anseo 'gus ansiúd.

Daoibhse nach bhfuil ar an eolas faoin seó seo, craoltar beo é, agus más rud é go ndéantar botún, bhuel, déantar beo ar an aer é, agus ní féidir na focail, ná na gníomhartha, a tharraingt siar.

Feictear dom, agus mé ag breathnú ar an gclár Dé hAoine, go ndearna an láithreoir, Ryan Tubridy, jab maith, rud nach raibh éasca, ó tharla duine nó dhó le, ahem, deoch nó dhó ólta acu roimh ré, shílfeá.

Ach, céard faoi gheáitsí Twink an oíche úd? Tá sé léite agam, thar na blianta, gur taibheoir an-mhaith í. B’fhéidir gur fíor sin ach ní dheachaigh a cumas aisteoireachta ná stáitse i gcion orm féin riamh.

É sin ráite, is cosúil go bhfuil daoine ann a cheap go raibh sí ‘brilliant’ oíche Dé hAoine. Agus mé ag breathnú uirthi beo ar an seó, caithfidh mé a admháil nach é brilliant an focal a rith liom féin, ach botún.

Fir -v- Mná

Mar a scríobh mé cheana, bhí Allan Pease ag labhairt faoi go leor rudaí ar an raidió an lá úd, ina measc, an difríocht atá ann idir inchinn na mban agus inchinn na bhfear, go háirithe nuair atá cumarsáid bhriathartha i gceist.

Is cosúil go bhfuil mná in ann labhairt agus éisteacht ag an am céanna, cé nach bhfuil fir in ann é sin a dhéanamh. Is féidir le fear labhairt, agus ansin éisteacht, ach ní féidir leis an dá rud a dhéanamh in éineacht. Mar gheall air sin, cruthaítear fadhbanna cumarsáide idir fhir agus mhná, mar a thuigfeá.

Más buan mo thuiscint, is maith leis an bhfear abairtí agus comhrá gonta, nuair atá barúil le roinnt, abair, agus ní thuigeann sé cén fáth nach féidir leis an mbean bheith amhlaidh. Dar le Allan Pease, bíonn sórt  ‘what’s your point?’ le feiceáil go soiléir ar aghaidh an fhir, má bhíonn bean ag geabaireacht léi – cuireann geabaireacht na mban na fir soir, bíodh a fhios agaibh, a mhná, agus cuireann dreach dothuisceanach na bhfear na mná soir, bíodh a fhios agaibh, a fheara.

An méid sin ráite, is cuma fear nó bean ann, tá bréaga, nó easpa fírinne, iniata le 73% de chomhrá laethúil an duine, cé, seans, gur béasaíocht atá i gceist le formhór na mbréag sin; mar shampla, ‘tá do ghruaig go hálainn’, agus ‘is maith liom do sheaicéad’ á rá ag duine, is dócha. Fiú mura maith leo an ghruaig ná an seaicéad, b’fhearr le formhór na ndaoine an focal múinte, seachas an focal goilliúnach, a úsáid.

Meas tú an ionann é sin agus a rá gur ionann béasaíocht agus bréagadóireacht?

Pé scéal é, dá gcuirfeadh bean an cheist ar fhear ‘Céard do bharúil?’, agus í ag pramsáil thart ina gúna nua, nár thaitin leis, is fearr go bhfaigheadh sí freagra gonta, bréagach béasach, neamhghoilliúnach. Dá gcuirfeadh fear an cheist chéanna ‘Céard do bharúil?’ ar bhean, ní bheadh uaidh ach freagra gonta, is dócha.

Agus glacaigí uaimse é seo, a fheara, sé an ‘freagra gonta’ amháin a gheobhadh sé, dá mbeadh aon cheo fearacht dreach dothuisceanach, nó aoibh mharánta, ar a ghnúis. Cheapfainn féin.

Blagáil...Bás nó Beatha?

Sea, is mé atá ann, a léitheoirí, Mise Áine, agus mé beo beathach, ag blagáil liom, mar is iondúil liom, ón gcéad lá úd, ceithre bliana ó shin.

Ar ndóigh, bíonn sosanna agam anois is arís, díreach mar a tharla an mhí seo caite, mar shampla, agus mé ag fámaireacht liom, idir Maidrid agus Conamara, rud a d’fhág mo bhlag díomhaoin, ar feadh píosa.  Aiféala orm faoi sin, a chairde, ach tuigeann sibh féin craic an tSamhraidh.

Ní raibh mé i bhfad as blag, cheap mé féin, mar sin samhlaígí an gheit a baineadh asam, ar m'fhilleadh dhom, nuair a chonaic mé an teideal ‘Blagadóireacht na Gaeilge, R.I.P.’ ar mhír Bhreandáin Delap in Beo!. Céard eile a cheapfadh bean ach go raibh mo chomhbhlagálaithe chomh brónach sin i m’uireasa, gur thit an tóin as an earnáil…le, ahem, cumha i mo dhiaidh, an dtuigeann sibh.

Ach, ní mar a shíltear a bítear, agus táim den bharúil nach raibh ann ach tuairimíocht iriseora ar na blaganna Gaeilge sin ‘ar fiú iad a léamh’. Céard is ‘fiú’ a léamh na laethanta seo, meas tú? Ceist mhaith, agus, an bhfuil a fhios agaibh céard é féin, a léitheoirí, ach táim den bharúil go luíonn freagra na ceiste sin libhse.  

Deas bheith ar ais libh, a chairde.

Na Meáin Shóisialta

Le bliain nó dhó anois, agus mé ag léamh faoi, nó ag plé le Facebook agus Twitter, mar shampla, tá sé tugtha faoi deara agam an éascaíocht lena roinneann daoine a gcuid tuairimí, a gcuid scéalta srl., ar na meáin sin; ar an uile ní agus ábhar. Níl dochar ar bith ansin, cheapfá, agus, go deimhin, táthar ann a déarfadh gur maith ann an ceangal sóisialta sin.  

Mar sin féin, ón méid atá léite agam féin le bliain nó dhó, caithfidh mé a rá nár chuir an scéal seo, ná an ceann seo, nó fiú an ceann seo, iontas ar bith orm. Ní thuigim cén fáth a ndearna na daoine sin na rudaí a rinne siad, ná fiú cén fáth ar roinn siad, chomh poiblí sin, na nithe a roinn siad, ach is léir go mbíonn iarmhairtí fadtéarmacha lena leithéidí de ghníomhartha.

Is beag an dealg a dhéanfadh braon, mar a deir an seanfhocal, agus táim den bharúil go bhfuiltear ann nach dtuigeann go bhfuil dealg iontach géar ag na meáin shóisialta. Má bhíonn do lámh i mbéal an mhadra agat, bhuel, caithfear bheith cúramach, deirtear.

Is anseo amháin a chloisfidh sibh uaim as seo amach, a léitheoirí, agus déanfaidh mé chuile iarracht gan aon duine, ná ainmhí, a mhaslú ná a ghortú le m’fhocail ann.

Mo chuimhne, tugaim faoi deara go dtagann cuairteoirí nua isteach ar mo bhlag, ó am go chéile, daoine a fhágann a gcuid hataí ar chrochadán mo bhlag - tá fearadh na fáilte romhaibh uilig, a chairde, agus táim buíoch as bhur gComhluadar anseo liom.

Ag Faire?

Rannpháirtithe:

An Faoileán:                Sealbhóirí Bannaí?/Baincéirí?/IMF?

An Cat:                        Rialtóirí agus Rialtas na Tíre?

An Babhla:                   Ciste na hÉireann

An físeán anseo.

Seanbhean Áine

De réir na pobalbhreithe seo, níl ach coicís agam le mo ghruaig a ghearradh, agus níor chóir dom a dhath eile ar an liosta thíos a chaitheamh, ach amháin an chulaith snámha.

An bhfuil a fhios agaibh céard é féin, a chairde, ach go dtí gur léigh mé tuairimí na mban sin, ní raibh a fhios agam go raibh teorannacha ann!

Pé scéal é, beidh mé as baile, gan mo ríomhaire, go ceann lá nó cúig, a léitheoirí. Tá éadaí le ceannach agam, an dtuigeann sibh. Meas tú cé mhéad a chosnódh polladh imleacáin…

• Bicíní, 47
• Mionsciorta, 35
• Búb Tiúb, 33
• Stílíní, 51
• Polladh Imleacáin, 35
• Bróga Glún, 47
• Bróga Spóirt, 44
• Bríste Leathair, 34
• Luiteoga, 45
• Bróga Ugg, 45
• Culaith Snámha, 61
• Veist Teann, 44
• Blús Sreabhann Uige, 40
• Gruaig Fhada, 53
• Pónaí, 51

Binse Fiosrúcháin Moriarty agus Focail Fholmha

Tá a fhios agam go bhfuil daoine tinn tuirseach ag léamh na dtorthaí ó Bhinse Fiosrúcháin Moriarty agus, seans, níos tinne fós ag iarraidh ciall a bhaint as an méid atá le cloisteáil ó na gné-aisteoirí, na daoine siúd atá luaite go mion minic leis an tuairisc, tuairisc a scaoileadh saor orainn an tseachtain seo caite.

B’fhéidir go bhfuil neart inti lena raibh daoine ag súil agus, is dóigh liom, go bhfuil neart inti a tharraingeoidh caint agus cantal, bagairt agus fógairt, as seo go ceann tamaill fhada. Ní haon scéal nua é sin, go dtiocfaidh scéal nua eile, is dócha.

Rith an smaoineamh liom ar maidin go bhfuil gach focal a luaitear, nó a scríobhtar, mar a bheadh focal folamh ann, sé sin, níl ciall ná réasún leis, go hiondúil, go gcuirtear focail eile leis, go ndéantar abairt astu, nó b'fhéidir go ndéantar alt iomlán astu, mar a déarfá.

Ach, ní shin deireadh an scéil. Níl an scéal ach ina thús, go gcuirtear ábhar eile leis, sé sin tuiscint an té a chloiseann, nó a léann, na focail. Nuair a bhíonn na focail agus an tuiscint sin fuinte go maith, is ansin a fhaightear toradh: barúil.

Inniu, agus sibh ag éisteacht le Michael Lowry ag labhairt sa Dáil, a léitheoirí, bíodh bhur gcuid tuisceana réidh le fuineadh lena fhocail, mar níl dabht ach go mbeidh toradh a chuid cainte barúil.   

Cumarsáid an Ghrá

Tá a fhios agam go bhfuil Lá San Vailintín thart, a léitheoirí, ach ní fhéadfainn gan na ‘chat up lines’ seo a leanas a roinnt libh, ó tharla gur léigh mé iad in Foinse an lae inniu.

Tá siad le fáil istigh san Forlíonadh Speisialta atá acu do Sheachtain na Gaeilge, an dtuigeann sibh, iad mar chuid de na noda éagsúla atá acu, faoin teideal ‘Conas cumarsáid a dhéanamh trí Ghaeilge bhunúsach.’

Seo chugaibh iad:

‘Gabh mo leithscéal. Is gadaí mé agus tá mé anseo chun do chroí a ghoid!’

‘Dá mbeinn in ann an aibítear a atheagrú, chuirfinn U agus I le chéile.’

‘Nílim ach tar éis bogadh anseo. An féidir na treoracha a fháil chuig do theach?’

‘An eachtrán a bhí i d’athair mar níl aon duine eile cosúil leat ar domhan.’

Do bharúil? An n-oibreodh na ‘chat up lines’ sin, meas tú? Nó, an bhfuil ceann níos fearr agat féin?

Oscailteacht agus Trédhearcacht?

An bhfuil a fhios agaibh céard é féin, a léitheoirí, ach bhí mé féin den tuairim, ó bheith ag éisteacht le polaiteoirí éagsúla ar an raidió agus ar an teilifís le blianta anuas, nach raibh cumhacht ar bith acu, i ndáiríre, ach gurb iad na státseirbhísigh atá i gceannas, agus gurb iadsan, na státseirbhísigh stuama, a mholann, a stiúrann, agus a dhéanann cinnte de nach ndéanfaidh na polaiteoirí botúnacha aon cheo as bealach.

Bhuel, ón méid atá cloiste agam ó na meáin le lá nó dhó, agus ón méid atá léite agam ar maidin, táim den bharúil go bhfuil gabhlánacht nach beag ag baint leis an méid a tugadh le tuiscint dom thar na blianta.

Ní hé go bhfuil aon ionadh orm, an dtuigeann sibh, mar thuig mé, le fada, gur dóigh go bhfuil teanga ghabhlánach nó dhó ina suí ag bord na Comh-aireachta, agus gur féidir leo, le cuidiú óna gcomhairleoirí caidrimh phoiblí, gach ní a deir siad a mhúnlú, de réir a n-aidhmeanna, is dócha.

Mar sin féin, nuair a léim ‘ while Mr McCreevy and Mr Cowen as finance ministers each year brought the Budget recom-mended by the civil servants to their cabinet colleagues, they were overturned in favour of more generous policies.’, cuireann sé iontas orm nach raibh duine nó dhó ag bord na Comh-aireachta nár scread, i sean-ard a gcinn,  ‘Stop!’

Arís is arís eile, tá na scéalta cloiste againn. Ar maidin, cuirim an cheist, cá bhfuil an ‘oscailteacht agus trédhearcacht’ a gealladh dúinn?

Agus cuirim ceist eile, arís, ‘Where were all the good people?’

Caighdeán Oifigiúil na Gaeilge - Tréimhse 5

Tá tréimhse comhairliúcháin a cúig de phróiseas athbhreithnithe an CSA ar an gCaighdeán Oifigiúil tosaithe ó inné, agus is í an Chéadaoin, 2 Márta 2011, an sprioc le haghaidh bhur n-aighneachtaí ar ábhar na tréimhse seo, ‘Moltaí faoin mbriathar’

Is féidir gach eolas a fháil ar shuíomh gréasáin na Roinne anseo.