Reifrinn ar an Teaghlach agus Cúram

Chomh luath agus a tháinig an leabhrán eolais chugam, thosaigh mé á léamh agus ag iarraidh ciall a bhaint as an méid a bhí scríofa ann. Tá focail ann atá ag tarraingt airde, m'airdse san áireamh, focail ar nós 'cóngais bhuanfasacha' agus 'ag dréim le tacú,' mar shampla - céard go baileach atá i gceist leis na focail sin?

Ó fuair mé an leabhrán eolais táim ag léamh alt ar an ábhar, agus ag éisteacht le podchraoltaí ar an ábhar. Tá an dá thaobh cloiste agam. Tá an-mheas agam ar chuid de na daoine atá ag vótáil 'Tá' agus tá an méid céanna measa agam ar chuid de na daoine atá ag vótáil 'Níl.' Tá iarracht déanta agam tuiscint a fháil ar na fáthanna atá acu lena gcinneadh agus fáthanna a n-amhras a thuiscint, ach m'amhras fhéin a chur san áireamh ag an am céanna. 

Táim den bharúil go bhfuil tuiscint níos fearr agam ar an dá thaobh den scéal anois. Ceapaim. Tá nithe san fhoclaíocht nach dtaitníonn liomsa ná le go leor den lucht 'Níl,' agus tá nithe san fhoclaíocht a bhfuil gá leo dar liomsa agus dar le go leor den lucht 'Tá.' 

I ndeireadh na dála, tá cinneadh le déanamh againn uilig. Gan aon duine, eagras, páirtí ná urlabhraí a lua, bíodh mé ceart nó mícheart, seo mar a shamhlaím fhéin an scéal ó mo chuid taighde fhéin, 

a. má chreideann tú nach bhfuil a ndóthain déanta nó geallta ag an rialtas sna leasuithe, seans go mbeidh tú ag vótáil 'Níl.'

b. má chreideann tú go gcaithfear tagairtí a chruthaíonn idirdhealú a bhaint amach, seans go mbeidh tú ag vótáil 'Tá.'

c. má chreideann tú go gcaithfear an reifreann a rith arís, le foclaíocht a fheileann níos fearr do dhaoine nó don rud ina gcreideann tú fhéin, seans go mbeidh tú ag vótáil 'Níl.'

d. má chreideann tú go gcaithfear dul sa seans leis na leasuithe, ag súil go bhfeilfidh siad níos fearr don tromlach sa bhfadthéarma, seans go mbeidh tú ag vótáil 'Tá.'

B'fhéidir go bhfuil an méid sin thuas simplithe an iomarca agam, mar tá a fhios agam go maith go bhfuil i bhfad níos mó i gceist. Má vótálann duine 'Níl,' an féidir a bheith cinnte go mbeidh reifreann eile ann amach anseo a d'fheilfeadh níos fearr, nó an bhfágfar na hAirteagail mar atá siad?  Má vótálann duine 'Tá,' an féidir a bheith cinnte go dtabharfaidh na leasuithe an tacaíocht chuí do chuile saoránach? 

An bhfuair saoránaigh an tacaíocht a tuigeadh le focail ar nós 'coimirce' agus 'féachfaidh an Stát?' An bhfaighidh saoránaigh an tacaíocht a thuigtear le focail ar nós 'coimirce faoi leith' agus 'ag dréim le tacú?' Ar fágadh saoránaigh as an áireamh ón mBunreacht i 1937. An bhfágfar saoránaigh as an áireamh ag na leasuithe nua? 

Tá na ceisteanna chomh casta le hadharc gabhair, agus níl aon fhreagra amháin ann a fheilfidh do chuile cheist. Mar sin fhéin, tá sé tábhachtach vóta a chaitheamh. 

Domsa, tá uileghabhálacht agus comhionannas tábhachtach, agus cé nach féidir chuile dhuine a chosaint le mo vóta, táim den bharúil gur fágadh go leor saoránach as an áireamh san fhoclaíocht a bhí sna hAirteagail thuasluaite roimhe seo, agus go dtabharfaidh na leasuithe níos mó aitheantais do shaoránaigh na linne seo. 

Fiú mura féidir brath go huile agus go hiomlán ar an fhoclaíocht nua, feictear dom go bhfuil na leasuithe níos ionchuimsithí do shochaí ár linne. Bíodh mé ceart nó mícheart, tá mo chinneadh déanta agam. Ar an 8 Márta, beidh mé ag vótáil,

Róluath

Ní raibh fhios nuair a tháinig tú chugainn

nárbh fhada do sheal linn, a chroí,

go raibh breithiúnas tugtha ag aingle

gur ar iasacht a bhí tú ó Dhia.

 

Bhí ábhar do shaoil ar phár Pharthais,

do chinniúint breactha roimh ré,

breith agus bás is gan eatarthu

ach tréimhse do bheatha in am Dé.

 

Ó, d’imigh tú uainne gan coinne,

tháinig deireadh do thuras ‘s do dhán,

aistear álainn go tubaisteach gearrtha,

tú sciobtha ó chairde ‘s ó chlann.

Scríobh tú do scéal inár gcroí,

é deartha go domhain ‘s go deo,

sé giorracht d’aiste a fhágann

muid uile ag sileadh na ndeor.

Lá an Altaithe

Tá a fhios agam nach ionann an bhliain seo agus blianta eile. Tá a fhios agam nach mbeidh daoine in ann a theacht le chéile mar is iondúil leo, ar an lá-mór-le-rá seo, thall ná abhus. Mar sin féin, díreoidh mé ar mo bheannachtaí.

Cibé áit ina mbeidh sibh, nó cibé bealach a bheas agaibh an lá seo a cheiliúradh, bainigí sult as, agus fanaigí slán sábháilte, a léitheoirí. Sin mo bheannacht. 

Inniu, tá cruinniú Zoom eagraithe ar mo mhuintir féin. Beidh sé deireanach anseo, luath go leor thall, ó thaobh ama de, ach, mar sin féin, beidh na teaghlaigh uilig ag teacht le chéile, ar ball. 

Fiú más go fíorúil féin é, beidh muid ag ceiliúradh le chéile, díreach mar a rinneamar do lá breithe mo mháthar i mbliana. 

Is féidir leis An Covid go leor damáiste a dhéanamh, a léitheoirí, ach déanfar chuile iarracht gan ligean dó aon damáiste a dhéanamh don dlúthcheangal agus don dlúthghrá atá againn dár ndream féin. 

Níl aon víreas in ann grá a scriosadh. Bainigí taitneamh as an lá, a chairde.

Lá an Altaithe

Daoibhse, thall agus abhus, a bheidh ag ceiliúradh Lá an Altaithe inniu, tá súil agam go mbeidh lá faoi shéan agus faoi mhaise agaibh uilig. Cibé áit ina mbeidh sibh, bainigí taitneamh agus sult as an lá, i gcuideachta bhur muintire agus i gcuideachta bhur gcairde.

Mo chuimhne, is cosúil go ndéantar ceiliúradh ar an lá seo le cairde amháin, nuair nach mbíonn muintir chairdiúil an cheiliúraí in aice láimhe, is dócha. Le go mbeidh sibh ar an eolas, ahem, riachtanach faoina leithéidí, tá, ahem, rialacha ag baint le Lá na gCairde, agus tá siad le léamh anseo, más mian libh tabhairt fúthu. Gura fada uaibh uimhir 15, a chairde!

Cibé scéal é, go raibh sibh uilig faoi shuíochán, agus saor ó bhuairt, inniu agus de shíor, más féidir é, a léitheoirí. 

Scéilín beag anseo daoibh, ón am a chaith mé féin thall, ar Lá an Altaithe, i 2015. Fonn agus fíon...meascán mearaí...hmmm...

Lá an Altaithe

Mar a dhéanaim chuile bhliain, ar an lá mór-le-rá seo, seolaim mo bheannachtaí chuig na daoine sin uilig, thall agus abhus, atá ag ceiliúradh Lá an Altaithe, inniu. 

Ach, ar dtús, scéilín. 

Roinnt blianta ó shin, chuaigh scaifte de mo mhuintir thiar, agus scaifte de mo chlann féin abhus, anonn go Bostún, áit ar chaitheamar uilig Lá an Altaithe, leis an dream thall. 

Níl a fhios agam cé mhéad againn a shuí chun boird an lá sin, ach bhí muid uilig ann, trí ghlúin ar a laghad, agus b'aoibhinn an t-am a bhí againn, le chéile...ag ithe, ag ól 's ag comhrá, an seandream ag roinnt cuimhní cinn leis an dream óg; cuid de na cuimhní sin, bhí siad an-bhrónach ar fad, ach, formhór na gcuimhní...bhuel, rinneamar go leor gáirí. 

Tharla sé gur chuir deirfiúr amháin againn leabhráin d'amhráin le chéile, seanamhráin a bhformhór, agus bhíomar ag gabháil fhoinn, tar éis an dinnéir, go dtí nach aon amhrán ó na leabhráin nach raibh canta againn. Ar ndóigh, bhí fonn orainn tuilleadh óil amhráin a chasadh, agus chinn duine den dream óg go mba chóir dúinn tabhairt faoi 'Someone Like You' le Adele. 

Bhuel, thosaíomar...mar a dhéanfadh aon duine leathsteamáilte le leathamhrán ar eolas acu. Nuair a bhí an t-amhrán, ahem, casta againn, arsa m'iníon,

'OMG, Mum! Ye killed it!'

Ní dóigh liom gur moladh a bhí ann. 

Pé scéal é, a léitheoirí, cibé áit ina bhfuil sibh ag ceiliúradh inniu, go raibh sibh uilig ar bhur suaimhneas i gcuideachta bhur gcairde agus i gcuideachta bhur muintire; go raibh sibh uilig faoi shíocháin agus saor ó bhuairt. 

Agus... hello!...b'fhéidir gurbh fhearr amhráin Adele a sheachaint...

Lá an Altaithe

Bíodh sibh thall nó abhus, sibhse a bheidh ag ceiliúradh an lá seo inniu, tá súil agam go mbeidh Lá an Altaithe faoi shéan agus faoi mhaise agaibh.

Bainigí sult as bhur lá mór; go raibh sibh uilig i gcuideachta cairde, agus i gcuideachta bhur muintire, saor ó bhuairt, agus ar bhur suaimhneas. 

Lá an Altaithe

Daoibhse, thall agus abhus, a bheidh ag ceiliúradh inniu, tá súil agam go mbeidh Lá an Altaithe faoi shéan agus faoi mhaise agaibh; go mbí sibh uile i gcuideachta bhur muintire, agus i gcuideachta cairde, agus go mbaine sibh sult as bhur lá mór.

Lá na nAithreacha

Mar a scríobh mé cheana, níl m’athair féin, ná athair an Gharraíodóra, beo níos mó, ach bíonn an bheirt acu inár gcuimhne go minic; go háirithe ar Lá na nAithreacha.

Ar maidin, labhair mé féin agus é féin faoin mbeirt acu, agus is aoibhinn linn na smaointe fúthu a roinneamar lena chéile.

Cibé áit ina bhfuil sibh inniu, a léitheoirí, tá súil agam go mbeidh smaointe aoibhne agaibh le roinnt, agus le cruthú.  

Bainigí sult as an Lá.  

Lá na nAithreacha

Mar a scríobh mé cheana, níl m’athair féin beo. Fuair sé bás tobann blianta fada ó shin, gan súil ar bith agam leis, gan deis agam fiú slán a rá leis.

Chuile bhliain, agus an lá seo ag teacht níos gaire, feicim na cártaí sna siopaí, agus airím uaim m’athair féin, arís is arís eile. Is dóigh liom go mbeidh an scéal amhlaidh go dtí lá mo bháis féin.

Ach, ní lá é seo le bheith brónach, a léitheoir!

Cibé áit ina bhfuil tú inniu, más ann do d’athair, nó más athair thú féin, bain sult as Lá na nAithreacha.

Agus, más rud nach bhfuil d’athair leat, tá súil agam go dtabharfaidh do chuimhní cinn suáilceas duit inniu.  

Sa mBaile

I láthair na huaire, táim i gConamara, i gCeantar na nOileán. Táim le mo dhream féin, ar ais san áit inar rugadh agus inar tógadh mé, rud a fhágann go bhfuilim ar mo shuaimhneas. Is suaimhneas ar leith atá ann, an dtuigeann sibh, suaimhneas nach mothaím in aon áit eile ar domhan, ach amháin anseo.

Nach suimiúil an rud é sin, a léitheoir? Cé go bhfuil i bhfad níos mó de mo shaol caite agam taobh amuigh den cheantar seo, agus cé go bhfuilim breá suaimhneach agus sona sásta i nDún na nGall, an áit ina bhfuilim ag cur fúm le tríocha bliain anuas, tugaim ‘baile’ ar an oileán beag seo, Eanach Mheáin.

An tseachtain seo chugainn, beidh mé ag dul abhaile, ag dul ar ais go Ceann Scríbe, ach, i láthair na huaire, táim sa mbaile.

Inné...

Aréir…

Ar Ais Arís

Anois, cá raibh mé? Oh, sea, bhí mé i mBaile Átha Cliath…

Tá sibh ann a déarfadh ‘Big deal!’, agus bheadh an ceart agaibh, ar bhealach. Bhí 'dealing' de shórt i gceist, gan dabht - roinneadh comhluadar agus craic, le comhbhlagálaithe, le cairde, le cine is le clann.

Agus, roinneadh scéalta go leor liom, bíodh siad fíor nó ná bíodh. Cuid de na scéalta sin, roinnfear anseo iad, de réir a chéile, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile: an bhean leis an ngunna ina mála, an fear leathlámhach, na fir ag guí i dtreo an bhalla, an bhean ina luí ag an doras, an tiománaí tacsaí nár roinn go leor, ach a dúirt a dhóthain.

Ach, tá scéalta eile a chuala mé, nach roinnfear go brách, anseo ná in aon áit eile, mar gur roinneadh liom iad, le hiad a choinneáil faoi rún agus faoi choimirce, i gceangal an chairdis.

Fianaise

Cothrom an lae seo, dhá bhliain ó shin, bhogamar isteach inár dteach nua, Ceann Scríbe.

Le lá nó dhó, agus mé ar bhóithrín na smaointe, ag siúl liom timpeall an tí, thug mé faoi deara na marcanna atá ar na ballaí agus ar na hurláir anseo.

Ní salachar atá iontu, an dtuigeann sibh, ach is marcanna iad a tharlaíonn nuair a bhuaileann rud éigin i gcoinne an bhalla go tubaisteach, mar shampla, nó nuair a thiteann rud éigin trom, nó géaruilleanneach, ar an urlár, abair.  

Feicim iad, na marcanna sin, anseo agus ansiúd ar fud an tí. Tá a scéal féin ag chuile mharc. Glacaim lena bhfianaise. Níl iontu, i ndáiríre, ach roic an tí.

Cá nDeachaigh Siad?

Le mí anuas, táim ag coinneáil súil ghéar ar an gcrann silíní thuas, ag breathnú ar na bláthanna ag fás…

…ag fanacht go mbeadh an crann lán le bláthanna, le go mbeinn in ann grianghraf a thógáil de na bláthanna ag eitilt leo, ar an gcéad lá gaofar a thiocfadh..

...ach tháinig lá na gaoithe, i ngan fhios dom, agus fágadh mé leis an gceist,

‘Cá ndeachaigh na bláthanna?’

Rith an smaoineamh liom ar maidin, ar fheiceáil an chrainn nocht dom, a bhláthanna uilig bailithe leo, gur ionann an scéal lenár bpáistí, ar bhealach: cuirtear síol, bíonn siad faoi bhláth faoi choimirce ár ngrá, coinnítear iad ar chúl na gaoithe agus iad ag fás aníos, ach, ansin, lá amháin, i ngan fhios dúinn, shílfeá, imíonn siad, agus fágtar sinn leis an gceist,

‘Cá ndeachaigh na blianta?’  

Gnáthfhuaimeanna Tí

Mar atá ráite agam, cheana, is aoibhinn liom nuair a bhíonn cuairteoirí agam sa teach, mar atá i láthair na huaire.

Ar maidin, gan duine ná deoraí ina suí ach mé féin, thug mé faoi deara na fuaimeanna a chloisim, agus iarracht á dhéanamh agam gan aon torann a dhéanamh, an dtuigeann sibh – gíoscán an staighre agus na ndoirse, mar shampla.

Rith an smaoineamh liom gurb é a mhalairt a tharlaíonn, is dócha, nuair a bhíonn gnáthchónaitheoir as baile; sé sin le rá, ní chloistear a ngnáthfhuaimeanna maidine – coiscéimeanna ar an urlár, bricfeasta á réiteach sa chistin, an raidió ar siúl, agus mar sin de.  

Chaithfeadh sé go mbíonn a leithéidí sin de chiúine iontach crua ar an té a chailleann gnáthfhuaimeanna mar iad go brách, arsa mé féin liom féin.

Leis an smaoineamh sin, ghabh mé buíochas le cibé Cé nó Céard atá freagrach as mo bheannachtaí ar maidin, agus d’iarr mé sólás don té atá uaigneach sa chiúnas.

Cáca Pórtair

Ar mhaith leat cáca pórtair a dhéanamh do Lá Fhéile Pádraig? Seo chugat ceann a rinne mo mháthair, ní ba luaithe.

Agus mé ag breathnú ar an bhfíseán seo, chuir sé m’óige i gcuimhne dom.  Dhéanadh mo mháthair cácaí iontacha. Nuair a bhíodh an cáca san oigheann, bhíodh cead againn an babhla a lí, sula níodh sí é.

Anois, tá farraige mhór Atlantach eadrainn ach, mar sin féin, táim in ann boladh an cháca sin a fháil fós…