Friday, September 11, 2020

An Chúirt Filíochta - Oireachtas na Samhna 2020

Mar is eol daoibh, a léitheoirí, is ócáid bhliantúil í An Chúirt Filíochta ag Oireachtas na Samhna. Is é Proinsias Mac a'Bhaird eagarthóir na hócáide, agus bíonn mé féin agus Bríd Ní Mhóráin mar mhná tí aige. 

Go hiondúil.  

Ach, níl tada 'iondúil' faoin mbliain seo, faraor. Mar sin féin, d'iarr lucht an Oireachtais ar Phroinsias ar mhiste leis cúirt fhíorúil a chur ar fáil d'fhilí na tíre agus, i bhfaiteadh na súl, nár ghléas sé é féin i gclóca an tsirriam ghníomhaigh, agus sheol sé barántas na bliana seo chugainn. (Féach thíos)

Mar sin, a chairde, is físeáin atá uainn, i mbliana. Iarrtar oraibh bhur n-iarrachtaí a thaifeadadh (fón póca, táibléad, nó eile), agus an físeán, mar aon le téacs an dáin, a sheoladh chuig Proinsias ag pmacabhaird ag gmail ponc com, nó chuig WhatsApp uimhir (086)2318698, roimh an Luan, 28 Meán Fómhair, le bhur dtoil. 

Ní gá cloí le téarma an bharántais (is féidir leat dán duine eile a aithris nó a cheol, más mian leat) ach iarrtar ort gan dul thar trí nóiméad - beidh go leor obair theicniúil i gceist, mar a thuigfeá, agus tá súil ag Proinsias físeán mór amháin (40/50 nóiméad) a chur le chéile (le fotheidil fhocal an dáin curtha le físeán an fhile aonair) réidh le seoladh chuig Oireachtas na Gaeilge, le deis a thabhairt dóibh an físeán a chraoladh mar chuid den Oireachtas fíorúil. 

Treoir Taifeadta d'fhíseán le léamh ag bun an leathanaigh seo, a bhuí le hOireachtas na Samhna

Mar sin, a chairde, tapaígí an deis! Seans iontach atá anseo litríocht agus filíocht na Gaeilge a thaispeáint go forleathan, ar fud an domhain. Is fearr go fíorúil ná go brách. Go n-éirí go geal le bhur n-iarrachtaí! Seo chugaibh Barántas na bliana seo,

Barántas

Do Bhaird, Filí agus Ollaimh Bhanbha, beannachtaí!

Whereas, is dual d’éigse na hÉireann ceol a chumadh faoi éachtaí chine na nGael, faoi na hoilbhéimeanna a bhaineann dó agus, ó aimsir na dtaoiseach tréan, fúthu siúd a d’imreodh tionchar ar bhánta Fódhla.

 Be it known, tá olagón agus caoineadh géar ag éirí i measc maca Míle agus galar ag réabadh ar bhlár Oileáin na bhFionn. Tá deireadh le spraoi na mban agus tá sult na bhfear in ísle brí, ní bhíonn i súgradh páistí ach cluichí ar líne. Tá ár dtaoisigh úra ag malartú cótaí a fhad is atá cnámha Aoidh Ruaidh á nochtadh sa Spáinn agus tá an phéacóg bhuí san Oileán Úr ag glagaireacht leis i dtólamh.

 Whereas, tá an saol ina roithleán agus cinnteachtaí á gceistiú de shíor, cén iarracht a dhéanfaidh filí na hÉireann a cruth ceart a chur ar an fhírinne, tamhach táisc ár linne a chur i rann?

 Ordaítear duit mar sin, subpoena ad testificum, fianaise a thabhairt do Chúirt a eagrófar tráth na Samhna, le solas a chaitheamh ar ghalair, gearmansaíocht agus glórtha ar cheart dul in éag.

Tugtha faoi mo lámhsa [le húdarás incheistithe] ar an lá seo, an tríú lá de mhí Mheán Fómhair, Bliain ár dTiarna Dhá Mhíle agus a Fiche.

PROINSIAS MAC A’ BHAIRD 

Sirriam gníomhach

 God Save The King!

*************************************

TREOIR TAIFEADTA d’FHÍSEÁN OIREACHTAS NA SAMHNA 2020

Aimsigh do Shuíomh Taifeadta:

Bí airdeallach maidir leis an spás agus leis an gcúlra a roghnóidh tú mar gur ionann an fhíseán a thaispeáint go poiblí agus cuireadh a thabhairt d’aíonna isteach sa spás sin; Cinntigh go mbeidh tú ar do chompord agus go mbeidh gach ní a bheidh ag teastáil uait in aice láimhe agat sula dtosóidh tú;

Déan tástáil roimh ré lena chinntiú go bhfuil dóthain solais sa spás le go mbeidh tú le feiceáil go soiléir.

AN SUÍOMH TAIFEADTA

Déan cinnte go bhfuil tú i seomra ciúin in áit nach mbeidh:

 Fothram ar bith;

 Macalla ar bith; ná

 Aon innill leictreonacha ar siúl sa chúlra. 

CÉARD A BHEIDH AG TEASTÁIL CHUN AN FHÍSEÁN A THAIFEAD?

Fearas atá molta:

 Fón Póca nó Ipad le ceamara ar ardchaighdeán;

 Seastán tríchosach beag (mura bhfuil an trealamh seo agat, socraigh suas an fón póca nó an ipad ar dhromchla mín, cothrom, os do chomhair amach agus daingnigh ansin é ionas nach mbeidh aon bhaol go dtitfidh sé nó go mbeidh sé ag luascadh.)

 AN TAIFEAD

 Ar do cheamara, roghnaigh an socrú le haghaidh íomhá tírdhreacha (ar mhóramh na bhfearas níl le déanamh ach an fearas féin a iompú ar a thaobh;

 Socraigh tú féin os comhair an cheamara ionas go mbeidh tú le feiceáil ó do bhásta aníos go barr do chloiginn, ach fág neart spáis thar timpeall ort féin;

 Bí chomh nádúrtha agus is féidir leat ach b’fhearr gan an iomarca útamála ná bogadh thart a dhéanamh le linn an taifeadta.

 Bíodh do script réidh agat! Nuair a bheidh an fhíseán críochnaithe agat:

 Sábháil an fhíseán; agus

 Seol é chuig an duine cuí ar WhatsApp, Ríomhphost nó WeTransfer.

Beidh Louise Ní Dháibhéid (louise@antoireachtas.ie) ar fáil le comhairle a chur ort má bhíonn aon cheist agat.

Tuesday, September 1, 2020

Féile Liú Lúnasa - Slam Filíochta

Craoladh Féile Liú Lúnasa, ina hiomláine, ar líne, i mbliana, mar gheall ar na srianta, agus rinne eagarthóir na féile, Caoimhe Ní Chathail, agus an Chultúrlann, an-jab go deo. Is féidir leat theacht ar na himeachtaí uilig, mar ar craoladh iad beo, anseo, ar shuíomh Facebook na féile. 

Ocht nduine dhéag a bhí páirteach sa chomórtas Slam Filíochta, i mbliana, comórtas a reáchtáladh ar an 28 Lúnasa. Is féidir an seó iomlán a fheiceáil, arís, anseo. Bhí teachtaireachtaí suimiúla dá gcuid féin le roinnt ag na hiomaitheoirí uilig, agus bhain mé an-taitneamh as an gcraic - an chéad uair agam bheith páirteach i gceann acu, agus súil agam tabhairt faoi arís. 

Tá éagsúlacht, foghlaim agus fuinneamh ar leith, ag baint le slamfhilíocht, feictear dom. Is maith ann foghlaim agus fuinneamh, i mo thuairim, agus is aoibhinn liom éagsúlacht. Beidh mé ag faire amach do na hiomaitheoirí a bhí páirteach ann, i mbliana - teachtaireachtaí agus/nó smaointe suimiúla acu uilig, agus táim ag súil, go mór, le tuilleadh a chloisteáil uatha. 

Sinéad Álainn Ní Uallacháin a chuir tús leis an gcomórtas Slam Filíochta, agus is é Séamus Barra Ó Súilleabháin, moltóir an chomórtais, a chuir clabhsúr leis an Slam (ó chúl charr éigin, ceapaim, ach d'fhéadfadh sé gur scáileán glas a bhí in úsáid aige) nuair a d'fhógair sé ainmneacha na mbuaiteoirí, théis focal nó dhó a rá faoin gcomórtas, agus, ahem, fúm féin. Táim buíoch díot, a chara. 

Comhghairdeachas ó chroí leis na buaiteoirí! Seo chugaibh ainmneacha na hiomaitheoirí a ghlac páirt sa chomórtas, le cló níos duibhe ar ainmneacha na mbuaiteoirí,  

Sinéad Ní Thuamáin (buaiteoir an chomórtais) le cloisteáil anseo 

Áine Durkin (féach thíos - mise mé féin) 

Cian Ó Gríofa

Padaí de Bléine

Dáithí de Buitléir

Gearóidín Nic Cárthaigh

Seph Ní Mhealláin

Ita Fitzmahony

Sam Ó Fearraigh (an dara háit) le cloisteáil ag 15.42 nóiméad anseo.

Stiofáin Ó Briain

Seán Ó Dubhchon

Ciara Ní É (an triú háit) le cloisteáil ag 26.38 nóiméad anseo

Jill McMahon

Dónall Chaoimhín Mac Murchaidh

Maoilíosa Scott

Meadhbh Ní Eadhra

Emma Ní Chearúil

Dubhán Ó Longáin

     An Séantóir 

Tuesday, August 25, 2020

Lisa Nic An Bhreithimh

Scríobhaim trí mheán na Gaeilge, den chuid is mó. Tá sé cloiste agam, ó am go chéile, nach aon ionadh é go bhfoilsítear saothar i nGaeilge liom, ó am go chéile, mar go bhfuilim in ann Gaeilge a labhairt. Tá sé de nós agam, na laethanta seo, ceist a chur ar an mBéarlóir óna dtagann an ráiteas, 

'So, where have you been published?' 

Mar fhreagra, cuirtear ina luí go lom orm é nach bhfuil tobar scríbhneoirí na Gaeilge chomh lán le tobar scríbhneoirí an Bhéarla, agus go bhfuil sé i bhfad Éireann níos éasca ag scríbhneoir na Gaeilge saothar a fhoilsiú ó thobar gortach na Gaeilge, seachas aird eagarthóra, atá ag obair i dtobar tuilteach an Bhéarla, a tharraingt i dtreo an duine atá ag scríobh trí mhéan an Bhéarla. 

Bhuel, ní lia duine ná barúil, agus táim féin den bharúil nach leor é a bheith in ann teanga a labhairt. Is cuma cén teanga atá i gceist, más rud é go bhfuil saothar leat le foilsiú, caithfear bheith in ann scríobh, go cumasach, sa teanga ar leith sin, freisin. 

Mar atá Lisa Nic An Bhreithimh. 

Roimh dheireadh na bliana seo, beidh leabhar nua, Fast Funny Women, leabhar ina mbeidh '75 essays of flash nonfiction,' curtha in eagar ag Gina Barreca, ag teacht ar an bhfód. Ar dhuine de na 'internationally celebrated women authors and dazzlingly hilarious newcomers' ag a mbeidh scéalta sa leabhar seo, beidh Lisa Nic an Bhreithimh na tíre seo, lena scéal, My First Date...with a Girl

I measc na n-údar eile, tá leithéidí Fay Weldon, Liza Donnelly, 'Judge Judy' Sheindlin, Susan Shapiro, Pamela Katz, mar shampla, agus neart scríbhneoirí aitheanta eile nach iad. 

Tá na scéalta uilig léite agam, mar go raibh sé d'ádh orm go bhfuair mé greim ar réamhchóip den leabhar, agus bhain mé an-sult as na scéalta ann.  Bhain cuid acu siar asam, bhí siad chomh hionraic sin, ach baineadh gáire asam, freisin. Chuir cuid de na scéalta ag smaoineamh mé, faoi bhealaí nua le breathnú ar an saol, mar shampla. Chuir scéal nó dhó brón orm, freisin, cé gur le greann a cuireadh iad i láthair.  

D'fhoghlaim mé go leor, óna bhfulaingt, óna bhféile, óna mbá, óna ndáimh. D'ardaigh na scéalta mo mheanma agus mo chroí.

Comhghairdeachas leat, a Lisa. Níl aon aithne phearsanta agam ort, ach táim chomh bródúil asat, mar sin féin, mar is léir dom gur duine cumasach thú, is cuma cén tobar ina bhfuil do pheann á thumadh agat. 

Saturday, August 8, 2020

Comhrá le hÓgie

Is maith liom podchraoltaí. Tugann siad deis dom éisteacht leis na hagallaimh, comhráite agus cláir is fearr liom féin, cibé uair is mian liom. 

Ar m'fhón póca, tá an aip Podcast Republic agam, agus tógaim síntiús (in aisce) leis na cláir/podchraoltaí is fearr liom féin, le go mbeidh mé in ann theacht orthu, go rialta. Tagann na míreanna nua isteach, go huathoibríoch, agus roghnaím féin na míreanna ar mhian liom éisteacht leo. 

Bhí sé léite agam, ar tuairisc.ie, (a bhuí le chuala.me) go raibh podchraoladh nua ag teacht ar an bhfód, Comhrá le hÓgie, ina mbeadh Ógie Ó Céilleachair ag cur daoine, in Éirinn agus thar sáile, faoi agallamh. Bhí Tadhg Ó Foghlú ar an gcéad podchraoladh (mac le hÁine Uí Fhoghlú, rud nach raibh a fhios agam, go dtí gur chuala mé an t-agallamh) lena raibh mé ag éisteacht, ar maidin.  

Mura ndéanfaidh tú aon cheo eile an deireadh seachtaine seo, a léitheoir, mholfainn duit éisteacht leis an bpodchraoladh seo. Tá sé greannmhar in áiteanna, Tadhg agus Ógie ag gáire os ard leis an gcompord sin a tharlaíonn, go nádúrtha, nuair atá aithne mhaith ag daoine ar a chéile (d'fhreastail siad ar scoil lena chéile), agus bhí cuid de na scéalta a roinn Tadhg linn, faoin am a chaith sé san India, i mBanglaidéis, ar na hOileáin Fhilipíneacha, fíorshúimiúil ar fad - athionchollú, cantaireacht, moncaithe ag sciobadh rudaí, ag múineadh amhrán Diana Ross do na manaigh, cén fáth nach maraítear muiscítí, cén fáth nach gcuirtear striapacha ná páistí ach ar thaobh amháin den Ghainséis srl. 

Ach, is iad na nithe a d'inis sé dúinn faoina chuid ama le Muintir Róihinse, agus é ar cuairt ar an gcampa géibhinn i mBanglaidéis, a bhrisfeadh do chroí. Chaith Tadhg seal ag labhairt le leaid óg as Maenmar, leaid óg a chonaic rudaí nár chóir go bhfeicfeadh aon duine go brách. Tá sé deacair an cineál sin brúidiúileachta a chonaic sé a thuiscint, agus bhain sé siar asam, ag éisteacht leis. 

Má cheapann aon duine nach dtarlódh/nár tharla a leithéidí sa tír seo, riamh, is fiú na línte deireanacha ar leathanach 60 den leabhar 'Mise Raiftearaí, An Fíodóir Focal' a scríobh Tadhg Mac Dhonnagáin a léamh; agus, ar leathanach 150 den úrscéal Cití na gCártaí le Réaltán Ní Leannáin, tá cuir síos déanta ar eachtra 'ficseanúil' a tharla i mBéal Feirste sna fichidí - leideanna sa dá leabhar sin faoi chumas brúidiúlachta an duine, nó airm, a cheapann go bhfuil an 'ceart' acu na nithe a dhéanann siad a dhéanamh. 

Nuair a chuala mé Tadhg Ó Foghlú ag labhairt faoin méid a chuala sé ón leaid óg, smaoinigh mé ar na hailt a léigh mé ón dá leabhar sin. Tá smaointe ann nach féidir leat a fhágáil i do dhiaidh. Ní féidir tráma an fhir óig sin a shamhlú, ach chuaigh an fuacht go smior ionam ag éisteacht leis an méid a d'aithris Tadhg sa phodchraoladh. 

Maith iad Foras na Gaeilge a thug tacaíocht don tsraith seo. An-jab déanta ag Ógie, an-tuairisc faighte againn ó Thadhg. Táim ag súil, go mór, leis an gcuid eile den tsraith. 

Monday, August 3, 2020

Focail Liom Focail Leat

'Ní chuirfidh mé araoid ar bith ort, go dtí amárach.' 

Sin é a dúirt sí liom. Bhioraigh mo dhá chluais. Ní raibh an focal sin, araoid, cloiste agam, roimhe, agus, mar a thuigfeá, chuir mé neart ceisteanna uirthi faoin bhfocal. Is iomaí úsáid a d'fhéadfá a bhaint as, mar fhocal. 

Sa chás thuasluaite, ní raibh sí ag dul ag cur isteach ná amach orm go dtí an lá dár gcionn, ach, mar a tharla sé, ní raibh aon ní eile ag cur araoide orm, faoin am sin, ach an focal é féin. Go deimhin, dá mbeinn cantalach, b'fhéidir go mbeadh sé níos fearr di gan araoid ar bith a chur orm, i bhfocal eile, b'fhéidir go mbeadh sé níos fearr dá n-éistfeadh sí liom!

Anois, nach aoibhinn don déagóir ag a bhfuil máthair nach gcuireann araoid ar bith air faoi na héadaí a chaitheann sé, mar is léir gur duine réchúiseach atá inti, mar mháthair. 

'Diabhal araoid ach ag léamh leis.' a scríobh Joe Steve Ó Neachtain (ag caint linn fhéin, lch 135) nuair nár thug an múinteoir aird ar bith ar féin ná ar a chairde (beidh ort an leabhar a léamh, le tuiscint a fháil ar an scéal greannmhar sin, a léitheoir), agus, ina leabhar 'Idir Neamh is Talamh,' ar leathanach 60, scríobh Joe, 'Níor iompair Antaine aon fhaitíos; más duine nó beithíoch a bhí tar éis geit a bhaint as, bheadh graithe dá dhícheall aige dá gcuirfeadh sé aon araoid air.' Dá mbeadh ciall ar bith ag an duine nó beithíoch sa ghearrscéal sin, bheadh sé chomh maith dóibh gan a bheith ag cur as d'Antaine, cheapfainn. 

Tuilleadh samplaí d'úsáid an fhocail le feiceáil anseo, ar shuíomh gréasáin gaois.ie. 

Seanfhocal nó dhó, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ná cuir aon araoid orthu is ní chuirfidh siad aon mhí-aighneas ort. (Fearg)

Ná cuir earaoid ar dhuine nó go gcuire sé earaoid ort. (Neamhspleáchas) 

Saturday, July 4, 2020

An Dr. Tony Holohan

Príomhbhóthar

(don Dr. Tony Holohan)

Cosán
Cor
Crosbhóthar

Idir dhá thine
Idir dhá cheann na meá
Idir eatarthu

Rogha amháin

Siúil leat
A chara dhílis
Ar an bpríomhbhóthar

Ár gcuideachta 
Ar do chúl

Ár mbeannachtaí
Ár mbuíochas
Ár mbá

Le d'ais.

Sunday, June 21, 2020

Lá na nAithreacha

Mar a scríobh mé, blianta fada ó shin, nuair a bhíomar inár gcónaí béal dorais, agus lán an tí de pháistí fásta fós ina gcónaí linn, bhí sé de nós againn ár mbróga a fhágáil ag bun an staighre, díreach taobh istigh den doras tosaigh, an chuid is mó den am, ach, go háirithe, dá mbeadh duine ag teacht isteach i lár na hoíche, agus gan iad ag iarraidh a dtuismitheoirí a dhúiseacht, an dtuigeann tú. 

Nuair a bhog mé féin agus An Garraíodóir isteach sa teach nua, Ceann Scríbe, níor bhog na páistí fásta isteach linn. D'fhan siad sa seanteach. Sa teach nua seo, níl an staighre in aice leis an doras tosaigh, ach is ag bun an staighre a fhágtar na bróga, mar sin féin. Ná fiafraigh díom cén fáth, mar níl a fhios agam, ach is ann a fhágtar iad. 

Ar maidin, seo an radharc a bhí romham. 


Nuair a d'éirigh fear an tí, d'fhiafraigh mé de cá raibh an dá bhróig eile, páirtithe na beirte, thuas. 

'I couldn't find them.' an freagra a fuair mé. 

Ar chaith sé iad? Chaith, go deimhin. Is cuma. Ar aon nós, is é inniu Lá na nAithreacha, agus cé nach bhfuil m'athair féin beo, faraor, beidh mé féin agus fear na mbróg corr á cheiliúradh, le chéile. Sin é an rud is tábhachtaí. 


Cibé áit ina bhfuil sibh inniu, a aithreacha, tá súil agam go mbeidh lá iontach agaibh, agus cé go bhfuil seans ann nach mbeidh na barróga chomh coitianta i mbliana, mar gheall ar an gcoróinvíris, tá súil agam go bhfuil a fhios agaibh nach bhfuil aon fhrídín ar domhan in ann grá a mhúchadh, ná a scrios.