Thursday, October 27, 2022

Féile Pan Cheilteach 2023

Preas Eisiúint


Comórtas Amhrán Nua-Chumtha Pan Cheilteach 2023 seolta

Tar éis bhriseadh trí bliana de bharr na paindéime, tá sé fógartha ag Glór Cheatharlach go reachtáilfear an Comórtas Amhrán Nua-Chumtha Pan Cheilteach arís an bhliain seo chugainn agus cuirfear fáilte roimh iarratais. 

Is comórtas é seo chun amhrán a aimsiú le bheith san iomaíocht ar son na hÉireann ag Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach ‘23. Ní foláir na hiarratais a bheith as Gaeilge agus is gá na focail maraon leis an gceol a bheith nua chumtha. 


An t-amhrán ‘Mar a Bhíonn’ scríofa ag Áine Durkin agus curtha i láthair ag an amhránaí Gráinne Ní Fhátharta a bhuaigh an comórtas náisiúnta nuair a reachtáileadh é cheana sa bhliain 2020.

Cuirtear fáilte roimh gach stíl amhráin don chomórtas áirithe seo idir amhráin traidisiúnta, pop amhráin, amhráin tíre, rac, snagcheol agus eile. Ní foláir iarratais ar cd nó mp3 a bheith istigh faoi 5i.n. Dé Máirt, 20ú lá de Mhí na Nollag 2022. Déanfar gearrliosta de na hiarratais agus beidh na hamhráin a roghnófar le canadh beo ag an gComórtas Náisiúnta a bheidh ar siúl Dé Sathairn, 28ú Eanair 2023 in Amharclann GB Shaw, Ceatharlach.

‘Sé an ceoltóir Ollie Hennessy a bheidh ina stiúrthóir ceoil ar an gcomórtas agus beidh moltóirí aitheanta i láthair chun na hamhráin a mheas ar fheabhas na bhfocal, an cheoil agus an cur i láthair.

Déanfaidh IMRO i gcomhar le Gael Linn urraíocht ar an gcomórtas agus bronnfar duais €1,000 agus an trófaí náisiúnta ar an mbuaiteoir chomh maith leis an deis canadh ar son na hÉireann ag an gcomórtas idirnáisiúnta a bheidh ar siúl le linn na Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2023 a bheidh ar siúl ón 11ú – 16ú Aibreán i gCeatharlach an Cháisc seo chugainn. Is ansin a bheidh an t-amhrán a roghnófar in iomaíocht leis na hamhráin nua-chumtha ag na tíortha ceilteacha eile ina measc Alba, an Bhreatain Bheag, Oileán Mhanann, an Chorn agus an Bhriotáin.

Tá sonraí uile an chomórtais agus foirmeacha iarratais ar fáil ar an suíomh gréasáin www.panceltic.ie. Is féidir tuilleadh eolais a fháil ó Ghlór Cheatharlach ar 087 2857048, 085 1340047 nó scríobh chuig  pancelticcarlow@gmail.com. Is feidir iarratais a sheoladh go leictreonach nó is féidir dlúthdhioscaí a chur sa phost chuig Comórtas Amhrán Pan Cheilteach, Glór Cheatharlach, Áras na nÓg, Éire Óg, Bóthar Uí Bhriain, Ceatharlach R93 Y020.

Wednesday, October 12, 2022

Róluath

Ní raibh fhios nuair a tháinig tú chugainn

nárbh fhada do sheal linn, a chroí,

go raibh breithiúnas tugtha ag aingle

gur ar iasacht a bhí tú ó Dhia.

 

Bhí ábhar do shaoil ar phár Pharthais,

do chinniúint breactha roimh ré,

breith agus bás is gan eatarthu

ach tréimhse do bheatha in am Dé.

 

Ó, d’imigh tú uainne gan coinne,

tháinig deireadh do thuras ‘s do dhán,

aistear álainn go tubaisteach gearrtha,

tú sciobtha ó chairde ‘s ó chlann.


Scríobh tú do scéal inár gcroí,

é deartha go domhain ‘s go deo,

sé giorracht d’aiste a fhágann

muid uile ag sileadh na ndeor.

Thursday, October 6, 2022

An Chúirt Filíochta - Oireachtas na Samhna 2022

Ardaíonn mo chroí chuile mhaidin ó chuala mé go bhfuil Oireachtas na Samhna ar ais linn, beo beathach as Cill Airne, arís i mbliana. D'airigh mé uaim an ócáid bhliantúil, an teacht le chéile sin a thugann deis dúinne, lucht labhartha na Gaeilge, ár dtraidisiún a roinnt lena chéile; mar lucht féachana, mar lucht éisteachta, mar lucht siamsaíochta. 

Cé go raibh teacht ar an gCúirt Filíochta ar líne anuraidh agus arú anuraidh, a bhuí leis na filí uilig a chuir a gcuid filíochta ar fáil go fial flaithiúil, agus a bhuí le Proinsias Mac a'Bhaird, Sirriam gníomhach na Cúirte a rinne obair na gcapall ar na físeáin, beidh sé go deas bheith ar ais in bhur gcuideachta, arís, an mhí seo chugainn, Dé Sathairn, 5 Samhain, 1.30 i.n. i Seomra Park, in Óstán an Brehon i gCill Airne. 

Tá Barántas agus Deasghnátha na Cúirte seolta ag an Sirriam gníomhach ildánach gnóthach cantalach cumasach (féach thíos) agus cé nach gá cloí le téama an bharántais, iarrtar oraibh dán amháin (nó dhá dhán ghairide) a sheoladh chuige ag pmacabhaird ag gmail ponc com, roimh an 3 Samhain, le bhur dtoil, le go mbeidh deis aige na socruithe teicneolaíochta a dhéanamh - cuireann sé na dánta le chéile ar scáileán, le hosteilgeoir, le go mbeidh deis ag an lucht éisteachta an dán a fheiceáil le linn aithris an fhile. 

Is ócáid shóisialta í agus cuirtear fáilte roimh bhur gcuideachta, bíodh sibh ag léamh linn, nó ag éisteacht linn. Beidh mise agus Bríd Ní Mhóráin i láthair, mar mhná tí, le súil a choinneáil oraibh le cuidiú le Proinsias, agus iarrtar oraibh, mura miste libh, an scéal seo a scaipeadh ar bhur lucht aitheantais. 

Is breá leis an Sirriam filí úra agus filí óga a fheiceáil ag teacht inár gcuideachta ag an gCúirt Filíochta, agus molaim daoibh neart acu a aimsiú, más féidir libh, ar fhaitíos go mbeadh orm fhéin, ar Bhríd agus ar Phroinsias an dram uisce beatha, pins snaoisín agus crág duilisc (luach saothair gach file a léann dán ag an ócáid) a ídiú muid fhéin. 

***********************

Barántas

Do Bhaird, Filí agus Ollaimh Bhanbha, beannachtaí!

Whereas, níor luaithe támh agus teidhm curtha ina ndiaidh ag maca Mhíle ná go bhfágtar fuar ina dtithe agus crom faoi ualach fiach iad.

Be it known, go bhfuil cogadh ag réabadh san Oirthear agus a anáil le brath ar chládaigh Éireann, go bhfuil sparáin folamh agus éadóchas ar dhaoine - tuirtheacht ba mhinic tráchta. Ach bíodh is go bhfuil foscadh gann, tá fine Inis Fáil i ndiaidh fáilte agus féile a chur roimh na sluaite anoir, rud ba chlú don chine Ghael ó aimsir ársa.

Whereas, ba nós ag an éigse sólás a thabhairt d’fhlatha agus tuatha na tíre a spreagadh, cén fhortacht a thabharfaidh filí Fódhla do mhacra Oileán na bhFionn, cén eagna a roinnfidh siad ar iníonra Inis Ealga?

Ordaítear duit, subpoena ad testificum, fianaise a thabhairt os comhair Cúirte a eagrófar ar an tSatharn, an cúigiú lá de mhí na Samhna i gCill Airne ag 1.30 pm, maidir le cogaíocht, cuairteoirí agus cruatan.  

Tugtha faoi mo lámhsa [le húdarás incheistithe] ar an lá seo, an séú lá de Dheireadh Fómhair, Bliain ár dTiarna Dhá Mhíle Fiche a Dó. 

 

                                                     PROINSIAS MAC A’ BHAIRD

                                                                         Sirriam gníomhach


God Save The King!

 

 *********************

Deasghnátha na Cúirte 

Ní léifidh aon fhinné níos mó ná dhá dhán mar fhianaise, ach bíodh an tríú ceann réidh aici/aige ar eagla nach mbeidh rannpháirtíocht shásúil ó fhilí sásúla ann lá na Cúirte.

Ní gá don fhinné cloí le téama na Cúirte agus ní gá don fhinné dán dá c(h)uid féin a aithris ach iarrtar ar gach finné a bheith sa tseomra cheart.

Is nós don ghiúiré bualadh bos a thabhairt d’fhinné nuair a bheidh fianaise tugtha aige nó aici. Ní nós bualadh bos a thabhairt agus an finné i lár aithrise [ach amháin sa chás go maslaítear aire rialtais ar bhealach nuálach turgnamhach].

Seachnaítear an caoineadh agus an t-olagón ach amháin sa chás go mbíonn tubaiste mhór náisiúnta nó pearsanta ann maidin na Cúirte. Beidh sé de dhualgas ar oifigigh na Cúirte sainmhíniú a dhéanamh ar a bhfuil i gceist le tubaiste. Ní aireofar pleananna teanga, Kneecap ná dul ar scor Mháirtín Tom Sheáinín ina thubaiste phearsanta nó náisiúnta.

Bronnfar dram uisce beatha, crág duilisc agus pins snaoisín ar gach finné a thugann fianaise shásúil. Bronnfar buidéal Cognac, caviar agus líne cócaoin ar fhinné a chuireann an giúiré ag gáire os ard.

Ar iarratas i scríbhinn ó ⅔ den ghiúiré a fhaightear 6 mhí roimh dháta na Cúirte, cuirfear aistriúchán comhuaineach ar fáil sna teangacha seo a leanas: Ultais, Gàidhlig, Gaelg, Gaelscoilis, Yola, Shelta agus Gaolainn Iarthar Dhuibhneach.

Ceadaítear éirí in airde, éirí ar tháblaí agus éirí amach ach ní cheadaítear éirí suas ar bhaill eile den ghiúiré [a fhad is a bhíonn gnó na Cúirte ar siúl].

Beidh sé de chead ag an ghiúiré finné a cheistiú. Muna bhfaightear freagra sásúil, beidh sé de chead ag an ghiúiré a gcuid seanfháinní óir a chaitheamh ar an fhinné.

Taispeántar an meas is dual d’oifigigh na Cúirte, agus beannaítear go cuirtéiseach leo. Tá cead ag finné deoch mheisciúil a cheannach d’aon oifigeach roimh, i rith nó i ndiaidh imeachtaí na Cúirte agus ní fhéachfar air seo mar bhreab. Ní gá d’oifigigh na Cúirte a bheith cáilithe in aon rud fónta, ach is gá dóibh a bheith beo agus fá scread asail de láthair na Cúirte.

Tá cead ag finné a c(h)uid fianaise a chanadh, ach ní mór glór ceolmhar binn a bheith aige/aici. Seachnaítear na mionghléasanna agus an Hip Hop.

Ceadaítear don ghiúiré tuilleadh rialacha a chur leis an liosta seo agus nósanna nua a bhunú gan choinne. 


Wednesday, October 5, 2022

Coirnéal

 'Bhí sé in ann a choirnéal fhéin a chur ar rudaí...' a dúirt sí liom agus muid i gcomhrá faoina fear céile uasal, a fuair bás le déanaí. 

Bhí os cionn cheithre scór agus deich mbliana caite aige ar an saol seo. Is iomaí comhrá a bhíodh agam leis, an saol i gcoitinne á chur faoi chaibidil againn. Fear tuisceanach, trócaireach. Fear críonna. Airím uaim a chomhluadar nuair a thaobhaím a dteach, anois. Airíonn sise uaithi é, chuile lá beo. 

Is dócha go gcuireann muid uilig ár gcoirnéal fhéin ar rudaí. Thug mé é sin faoi deara, go mór mór i rith na paindéime, am a chuir daoine a gcoirnéal fhéin ar an bpaindéim, mar shampla. Bhí cuid a chreid gur ann di, mar phaindéim; cuid a chreid nach raibh ann ach comhcheilg, teoiric chomhcheilge a bhí cumtha ag lucht rachmais agus rialtas le muid uilig a choinneáil faoi smacht; agus cuid eile a cheap nach raibh ann ach bealach lenár ADN a athrú via vacsaíniú. 

Seans go bhfuil daoine ann a bhreathnaíonn ar a reiligiún ar an gcaoi chéanna. Tá daoine ann a chreideann in aon dia amháin i.e. a ndia fhéin; cuid eile nach gcreideann focal agus a chreideann nach bhfuil i gceartchreideamh ach bealach le pobal a choinneáil faoi smacht; cuid eile nach gcreideann ach i dteoiric éabhlóide Darwin. 

Tá ár gcoirnéal fhéin aimsithe againn uilig, seans, ach is fearr a bheith cúramach agus ciallmhar nuair atá coirnéal nua le casadh ar bhóthar an tsaoil. Tá sé deacair fírinne an tslí a fheiceáil agus tú istigh i gcoirnéal. 

Sunday, October 2, 2022

Teanga an Phobail

Blianta ó shin, sula raibh ciall cheannaithe agam, dúirt mé ba chóir duit le bean ar m’aithne, sular lean mé ar aghaidh ag roinnt mo chomhairle léi; comhairle a bhí, go deimhin, ar bheagán taithí. Is cuimhin liom an chaoi ar bhreathnaigh sí orm. Ní breathnú binbeach dímheasúil a bhí ann, mar bhí meathgháire ar a haghaidh; breathnú foighneach fadfhulangach a chonaic mé ina súile.

‘Ar chóir dom?’ a dúirt sí.

Bhí a fhios agam, ag an bpointe sin, gur chóir dom aire a thabhairt do mo ghnóthaí fhéin, agus aire níos fearr a thabhairt do na focla a bhí ag teacht as mo bhéal. Deirtear nach lia duine ná tuairim, ach ní hionann tuairim agus tuiscint.

Cuidíonn taithí le tuiscint.

Ó shin i leith, nuair a mhothaím go bhfuil focla ar nós ba cheart ba chóir réidh le sciorradh ó mo bhéal, déanaim iarracht teacht rompu agus, ina n-áit, focla ar nós b’fhéidir a úsáid, dá gceapfainn go raibh gá le focla. Bíonn amanna ann nuair is binne béal ina thost.

Ó tharla focla goilliúnacha luaite agam, is fiú breathnú ar fhocla ar nós titim agus fall, freisin. Is féidir titim i ngrá (fall in love), ar ndóigh, rud a chuirfeadh go mór le do shaol, seans, a fhad is nach é do ghrá geal fhéin atá tar éis titim i ngrá le duine éigin eile! An méid sin ráite, ní hionann an chaoi a mbaintear úsáid as fall (a) nuair is bean atá i gceist: fallen woman, agus (b) nuair is fear atá i gceist: fallen hero, mar shampla.

Glacaim leis go bhfuil nathanna mar sin thuas ann mar chuid de theanga an phobail, mar atá to commit suicide, abair, ach meas tú ar chóir dúinn, b’fhéidir, bheith níos airdeallaí nó níos cúramaí faoi nathanna atá coitianta ón sean-am? An bhféadfadh sé go mbeadh daoine ann a shamhlódh go raibh coir nó feall nó peaca i gceist nuair a bhaintear úsáid as an bhfocal sin commit? An mbeadh sé níos cineálta nath eile a úsáid, he/she took his/her own life, mar shampla, mar a dhéantar i nGaeilge nuair a deirtear chuir sé/sí lámh ina bhás/bás fhéin?

Nuair a chloisim bean ag rá I fell pregnant, cuireann sé soir mé agus faighim crua é mo bhéal a choinneáil dúnta. Céard a bheadh mícheart le táim ag súil le páiste/I am expecting a baby a rá, a dúirt mé le fear an tí an lá cheana? Mhol sé dom giota a scríobh ar an ábhar. B’fhéidir gur chóir dom é sin a dhéanamh, arsa mise liom fhéin.

*************************************

Foilsíodh leagan den bhlagmhír seo sa Donegal News an mhí seo caite, san fhorlíonadh Gaeilge Súil Thart, forlíonadh ar a bhfuil Seán Mór Ó Daimhín ina eagarthóir. 

Friday, September 2, 2022

Meabhrach

Táim an-mhór le mo shamhlaíocht. Bíonn sí fhéin agus mé fhéin ag obair as lámha a chéile, go rialta. Nuair nach mbíonn ceachtar againn cinnte faoi rud, tá a fhios againn gur féidir machnamh a dhéanamh ar an ábhar agus gur féidir theacht ar réiteach a fheileann don bheirt againn. Mar atá á dhéanamh againn anois díreach.

Ní hionann an caidreamh sin agus an caidreamh atá idir mé fhéin agus m’inchinn. Déanann m’inchinn a rogha rud, beag beann ar m’ionchursa. Ní éisteann sí liom. Is dócha gur féidir a rá go bhfuil sí an-chliste. Ise atá i gceannas. Caithfear cead a cinn a thabhairt di.   

Cúpla mí ó shin, baineadh truisle asam; thit mé ar an gcosán thiar i gConamara, agus fágadh mé ar leathsciathán. Briseadh spruánach a thug siad air san ospidéal; smidiríní déanta agam den chnámh raidiúil. Ní mó ná sásta atá an chnámh chéanna liom, ó shin. Tá sí ag gearán ó mhaidin go faoithin, mar go bhfuil sí faoi shrian ag pláta, scriúnna agus greamanna. Foighne, a deirim léi, foighne! Ach, tá sí fhéin agus m’inchinn ag obair as lámha a chéile. Dá bhrí sin, airím pian. Chuile. Lá. Beo.

Thosaigh an fisiteiripe an tseachtain seo caite. Caithfear dul i mbun aclaíocht láimhe, is cosúil, le go mbeidh mé in ann an lámh a chur ag obair, arís, mar is ceart. An focal a d’úsáid an fisiteiripeoir ná coax, ceapaim; an lámh a lúbadh suas, síos, anonn is anall, go dtí go mbeidh sí ag obair chomh maith agus a bhí sí riamh. Is fearr, dar leis, gan teachtaireacht a sheoladh chuid m’inchinn ag rá léi go bhfuil pian ar an mbealach, ach leanúint orm le mo chuid aclaíocht láimhe agus, ar an gcaoi sin, feabhsóidh sí.

Is léir nach bhfuil aithne ag an bhfisiteiripeoir ar m’inchinn. Bhí sí ag éisteacht leis. Tá sí meabhrach. Aithníonn sí bréag nuair a chloiseann sí ceann, agus níor chreid sí mise ná eisean. Nuair a thosaigh mé ar mo chuid aclaíochta, sheol sí teachtaireacht chuig an gcnámh raidiúil agus níl stop le gearán na beirte ó shin.

Tharraing mé mo shamhlaíocht isteach sa scéal, ar maidin. Fág seo, a dúirt mé léi, agus déanfaimid dearmad ar an mbeirt eile sin. Rinne muid machnamh ar an ábhar. Shocraíomar  neamhaird iomlán a thabhairt ar an bpian, agus scéilín beag a scríobh. Nach muid na hóinseacha! Bhí m’inchinn céim chun cinn. Bhí mo phlean oibrithe amach cheana aici.   Chomh luath is a leag mé méar ar mhéarchlár, sheol sí teachtaireacht ó dheas. Ní raibh an comhfhreagras a fuair mé ón gcnámh ródheas, caithfidh mé a rá.

An ceacht atá le baint as an scéal? Ní hionann intinn chruthaitheach agus inchinn cheannasach!

*********************************

Foilsíodh leagan den scéal seo san fhorlíonadh Súil Thart, atá le fáil sa nuachtán Donegal News, an mhí seo caite. Is é Seán Mór Ó Daimhín, Oifigeach Forbartha Gaeilge le Comhairle Contae Dhún na nGall, eagarthóir an fhorlíonaidh.