Tuesday, October 17, 2017

Oireachtas na Samhna 2017 - An Chúirt Filíochta

Is ócáid bhliantúil í An Chúirt Filíochta ag Oireachtas na Samhna, agus tháinig Barántas na bliana seo chugam, chomh maith le mo chóip de, ahem, rialacha na cúirte, le déanaí. Tá siad le léamh, thíos, a chairde, le go mbeidh a fhios agaibh céard atá cearr i gceist leo. 

Más rud go bhfuil fonn ort peann a chur le pár. nó méar a leagan ar mhéarchlár, le dán a chumadh don ócáid, bheadh fear eagraithe na hócáide, agus Sirriam Gníomhach na Cúirte, Proinsias Mac A'Bhaird, breá sásta cóip leictreonach de do dhán (nó dhó) a fháil roimh an 2 Samhain, más mian leat do dhán(ta) a bheith le feiceáil ar an scáileán agus é/iad á aithris agat. 

Más mian, agus más féidir é, seol ríomphost chuige, le bhur ndánta, ag pmacabhaird ag gmail ponc com, roimh an dáta thuasluaite. Más mian leat téama a aimsiú do do dhán, tá rogha tugtha ag Proinsias duit, sa bharántas, ach ní gá cloí leis. 

Leagtar béim ar an taobh sóisialta den Chúirt, agus cuirtear fáilte roimh chuile dhuine, bíodh dán cumtha agat nó ná bíodh. 

Beidh sólaistí ar fáil, théis na Cúirte, agus beidh deis againn, ansin, bualadh le chéile (in áit a bheith ag bualadh a chéile, má thuigeann tú leat mé!) Ar ndóigh, ní féidir, riamh, bheith róchinnte céard a tharlóidh i rith na Cúirte, ach is féidir libh na, ahem, deasghnátha a léamh, thíos, le go dtuige sibh an chraic. I ndáiríre. 

A bhuí le Proinsias, agus le hurraíocht ó Foras na Gaeilge, agus le foireann chumasach An tOireachtas, beidh An Chúirt Filíochta ar siúl ag 1:00 i.n., Dé Sathairn, 4 Samhain, Seomra Inis Faithlinn in Óstán Gleneagle

Beidh mé féin agus Bríd Ní Mhóráin ansin, le smacht súil a choinneáil ar an gcraic uilig, ar fhaitíos na bhfaitíos go mbeadh an iomarca ólta ag tuirse ar an Sirriam (Ain)ghníomhach. 

                                           Barántas


Do Bhaird, Filí agus Ollaimh na hÉireann, beannachtaí!

Whereas, is fada éigse uasal Fódla ag muirniú an fhocail chothroim, ag santú an natha chaoin agus ag caomhnú friotal na fírinne, é de ghnás aici dúshlán bhodaigh na mbréag a thabhairt bíodh siad anseo in Achadh Airt nó sna críocha imigéin.

Be it known, nár umhlaigh baird Bhanbha riamh roimh chlaon, nár chloígh riamh le heasonóir ná feall, nár éalaigh riamh in aghaidh an éagóra.

Whereas, tá tormán bréan chugainn aniar, claonadh fírinne agus fíricí, corbadh an chirt agus maslú aineolach na macántachta, cén freagra a thabharfaidh filí Inis Ealga ar an táirbhéim bhrúidiúil bhroimnéiseach seo? Cén dúshlán a thabharfaidh siad ar an fhathach bhuí ina thúr eabhair?

Ordaítear duit mar sin subpoena ad testificum a bheith i láthair ag Cúirt i gCill Airne a tionólfar ar an tSatharn, 4 Samhain ag 1.00 san iarnón, chun do chuid fianaise a thabhairt i dtaobh fírinne, fíricí agus feall.

Tugtha faoi mo lámhsa [le huabhar domhaíte agus údarás incheistithe] ar an lá seo, an seachtú lá dhéag de mhí Dheireadh Fómhair, Bliain ár dTiarna Dhá Mhíle agus a Seacht Déag.   

                                                      PROINSIAS MAC A’ BHAIRD
                                                  Sirriam (Ain)ghníomhach

God Save The King!

 Deasghnátha na Cúirte

Ní léifidh aon fhinné níos mó ná dhá dhán mar fhianaise, ach bíodh an tríú ceann réidh aici/aige ar eagla nach mbeidh rannpháirtíocht shásúil ó fhilí sásúla ann lá na Cúirte.

Ní gá don fhinné cloí le téama na Cúirte agus ní gá don fhinné dán dá c(h)uid féin a aithris ach iarrtar ar gach finné a bheith gléasta go snasta, labhairt os ard agus a bheith sa tseomra cheart.

Is nós don ghiúiré bualadh bos a thabhairt d’fhinné nuair a bheidh fianaise tugtha aige nó aici. Ní nós bualadh bos a thabhairt agus an finné i lár aithrise [ach amháin sa chás go maslaíonn sé/sí aire rialtais ar bhealach nuálach turgnamhach].

Seachnaítear an caoineadh agus an t-olagón ach amháin sa chás go mbíonn tubaiste mhór náisiúnta nó pearsanta ann maidin na Cúirte. Beidh sé de dhualgas ar oifigigh na Cúirte sainmhíniú a dhéanamh ar cad is tubaiste ann. Ní aireofar dúnadh an bheáir roimh a ceathair a chlog ar maidin nó ATM Bhanc na hÉireann ina thubaiste phearsanta nó náisiúnta.

Bronnfar dram uisce beatha, crág duilisce agus pins snaoisín ar gach finné a thugann fianaise shásúil. Déantar amhlaidh le deimhniú gur ócáid fhíorghaelach a bheidh ann agus ar eagla gur lig finné ar bith dá c(h)uid gaelachais sleamhnú i dtreo an ghalldachais. Cé nach gcuirfidh neamhGhaelachas bac ar fhinné fianaise a thabhairt, moltar d’fhinnéithe den tsórt seo ligean orthu féin gur fíorGhaeil de shliocht gaelach a bhíonn ag Gaeilgeoireacht ó mhaidin go hoíche iad.

Ar iarratas i scríbhinn ó ⅔ den ghiúire a fhaightear 6 mhí roimh dháta na Cúirte, cuirfear aistriúchán comhuaineach ar fáil sna teangacha seo a leanas: Ultais, Gàidhlig na hAlban, Gaelscoilis, Yola, Shelta agus Gaeilge Thír Chonaill.

Ceadaítear éirí in airde, éirí ar tháblaí agus éirí amach ach ní cheadaítear éirí suas ar bhaill eile den ghiúiré [a fhad is atá gnó na Cúirte ar siúl].

Beidh sé de chead ag an ghiúiré finné a cheistiú. Muna bhfaightear freagra sásúil, beidh cead ag an ghiúiré cathaoireacha a chaitheamh ar an fhinné.

Taispeántar an meas is dual d’oifigigh na Cúirte, agus beannaítear go cuirtéiseach leo. Tá cead ag finné deoch mheisciúil a cheannach d’aon oifigeach roimh, i rith agus leoga i ndiaidh imeachtaí na Cúirte agus ní fhéachfar ar seo mar bhreab. Ní gá d’oifigigh na Cúirte a bheith cáilithe in aon rud fónta, ach is gá dóibh a bheith beo agus fá scread asail de láthair na Cúirte.

Tá cead ag finné a c(h)uid fianaise a chanadh, ach ní mór glór ceolmhar binn a bheith aige/aici. Seachnaítear na mionghléasanna agus an Hip Hop.


Beidh sé de chead ag an ghiúiré tuilleadh rialacha a chur leis an liosta seo agus nósanna nua a bhunú gan choinne.

Monday, October 16, 2017

Ophelia

Cibé áit a mbeidh sibh inniu, in Éirinn, a chairde, tá súil agam go dtaga sibh uilig slán ón stoirm. 

Moltar súil a choinneáil ar an aimsir, agus is féidir é sin a dhéanamh anseoanseo nó anseo, más mian libh. 

Tuilleadh eolais le fáil ar shuíomh Twitter Raidió na Gaeltachta anseo, agus is ann a cuireadh mé ar an eolas faoin suíomh suimiúil seo...más mian libh turas Ophelia a fheiceáil mar bheochan ríomhghinte

Ag tarraingt a hanála atá Ophelia, i láthair na huaire, a léitheoirí...bígí cúramach, agus bígí réidh!

Friday, October 6, 2017

Seanfhocail agus Nathanna Cainte

Mise mé féin, ach cé hé thusa?

Dar leis an leabhar Seanfhocla Chonnacht, is éard atá i gceist leis an seanfhocal sin thuas, 'níl a fhios againn intinn an duine eile.'

Ar ndóigh, tá sé sin fíor. Is cuma céard a cheapann tusa ná mise faoi ráiteas nó faoi thuairisc a chloiseann nó a léann muid, i ndáiríre, ní féidir a bheith cinnte céard atá taobh thiar den smaoineamh a thugann beatha don rá béil a chloistear, nó don bhualadh méire a léitear. 

Is cuma cá mbím, feicim agus cloisim neart tuairimí á roinnt. Bíodh stampatír nó duine i gceist, bíonn dhá thaobh ar an mbád, agus roghnaíonn daoine an taobh is ansa leo féin.

Ní hionann moráltacht aon duine, ach is minic go dtagann beirt nó triúr, nó slua, le chéile, agus seolann siad uilig ar an mbád céanna, ó tharla an ghaoth ag séideadh i dtreo a fheileann dóibhsean. 

Chuile dhuine lena phaidrín agus lena chlocha féin, is dócha...athrú aeráide a fheileann, ar bhealach, nuair nach féidir an dá thrá a fhreastal, seans. 

Ní lia duine ná barúil, agus bíonn claonadh nó fabhar i gceist, fiú i ngan fhios, go minic. 

An féidir fanacht ar an gclaí? An féidir leis an mhaith an lámh in uachtar a fháil ar an olc? Ceist mhaith, agus is dóichí ná a mhalairt go mbraitheann an freagra ar mheon agus ar thuairim an duine.

Mise mé fhéin, ach cé hé thusa?

Tuesday, August 29, 2017

Ciúin Ciontach

Bíonn ciúin ciontach, go deimhin...shílfeá nach leáfadh an t-im ina béal, ar maidin.


Seanfhocal nó dhó daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ná trust ciúin ciontach.  (Tost)

Beir ar an abhainn sula dtéir chun an fhuarlaigh. (Breathnú Romhat)

Níl cnocáinín aerach nach fogas dó móinín fraoigh, 
ná gleann domhain gan abhainn a bheith ag dul tríd; 
Tá rotha an tsaoil ina shodar agus gan aon chónaí faoi, 
Agus ní hiondúil an sonas gan an donas a bheith ina orlaí thríd. (Maith) 

Sunday, August 27, 2017

Buíochas ó Cheann Scríbe

In am an ghátair a bhraitear an chabhair, a deir an seanfhocal.  

Sibhse a tháinig agus a rinne tréaniarracht an t-uisce a choinneáil siar ón teach; sibhse a líon málaí le gaineamh, le bhur gcuid lámh nó le sluasaid, agus a tháinig chun tí leo, i gcarranna, i dtarracóirí, i jípeanna; sibhse a d'fhan go maidin agus a chuidigh linn an t-uisce a ghlanadh amach as an teach; sibhse a tháinig lá arna mhárach le ceapairí, anraith, brioscaí, cácaí, scuaba, mapaí urláir, oibreáin ghlantacháin srl; sibhse a chuidigh linn fáil réidh leis an bpuiteach, taobh amuigh agus taobh istigh den teach; sibhse a chuidigh linn trealamh tí agus troscán a bhogadh; sibhse a nigh, agus atá fós ag ní, na héadaí nach féidir linn a ní ó tharla nach bhfuil ár niteoir ag obair níos mó; sibhse a thairg dídean agus cabhair; sibhse a sheol teachtaireachtaí chun tí, ar an bhfón, ar Twitter, ar Facebook; sibhse, sna meáin chumarsáide, a thuig ár gcás; sibhse a thairg nó a thug tacaíocht dúinn, le gníomh nó i bhfocail, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, táim fíorbhuíoch díbh uilig. 

Tá an t-ádh orm go bhfuil bhur leithéidí i mo shaol agam. Mo bhuíochas ó chroí libh, arís is arís eile. 

Thursday, August 17, 2017

Focla Nach mBriseann Fiacla

De réir mar atáim ag dul anonn in aois, táim ag foghlaim. Táthar ann a déarfadh go bhfuilimid i gcónaí ag foghlaim agus, go deimhin, tá an méid sin fíor, ach táthar ann, chomh maith, nach dtuigeann anois, agus nach dtuigfidh go brách, go bhfuil ceachtanna le foghlaim ónár dtaithí saoil, agus gur fás agus forbairt atá le foghlaim ón taithí sin, is cuma cá bhfuil ár gcosa curtha i dtaca againn. 

An ceacht is mó atá foghlamtha agam, thar na blianta, ná go gcaithfear a bheith cúramach le focail. Bíodh siad scríofa nó labhartha, is urchair nó ungadh atá iontu. Bíodh peann i do lámh agat, teanga i do bhéal agat, méara ar mhéarchlár nó ar scáileán romhat, is fearr a bheith cúramach, i gcónaí, seachas a bheith místuama, nuair atá tú armáilte le focail. 

Ach, tá cúram orainn féin, freisin, maidir leis na briathra a chloisimid, nó a léimid. An fearr aird a thabhairt ar na focail atá cloiste/leite againn, nó an fearr gan bacadh leo, go háirithe más rud go bhfuil muid in amhras faoina dteachtaireacht? Go deimhin, fiú má aontaíonn duine leis an teachtaireacht, an fearr a bheith faichilleach, ar fhaitíos na bhfaitíos?

Cúpla leid atá faighte/foghlamtha agam féin, maidir le focail, le caitheamh na mblianta, 

1. Ná ceap gur fútsa/duitse amháin atá an duine ag scríobh/ag labhairt. 
2. Ná glac leis go bhfuil an tuiscint chuí agat ar an méid a chuala tú/a léigh tú. 
3. Seas siar, dún do bhéal, agus fan go mbeidh tú cinnte faoi bhriathra, uait nó romhat. 

Roinnt seanfhocal daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht,

Ní bhriseann focla maithe fiacla.  (Béasa) 

Ní bheathaíonn na briathra na bráithre i gcónaí. (Caint)

Bíonn cluas bhodhar ag fear na foghlach. (Aire)

Bunchloch na bréige i gcolann na fírinne. (Bréaga)

Is féidir milleán a chur ar an bhfírinne, ach ní féidir náire. (Fírinne)

Mar nuafhocal scoir, uaimse,

Is fearr focla a chur ar an méar fhada, ná an mhéar fhada a thabhairt. 

Friday, July 28, 2017

Deora

Tá a thuairim féin ag gach aon neach, go háirithe maidir le cúrsaí creidimh. Dúirt fear ar m'aithne liom, le déanaí, agus cúrsaí creidimh faoi chaibidil againn, 

'There are too many loopholes. Nobody has ever come back to confirm or deny, so religions have it all sewn up, really.'

Go deimhin, sin scéal eile, nach mbaineann, go hiomlán, leis an mblagmhír seo. Is fút féin atá sé, a léitheoir, an gcreideann tú gur fabhalscéalta nó fíorscéalta, cumtha nó inchreidte, atá sna leabhair éagsúla

Baineann an bhlagmhír seo le ráiteas a chuala mé ón altóir, tráth dá raibh. Dar leis an sagart, d'fhéadfá crá croí agus brón a aithint, ar an bpointe, mar go mbíonn an duine atá cráite ag sileadh na ndeor, go fras. 

'Hmmmm....' arsa mé féin liom féin, ag an am. 

Is iomaí rud a bhainfeadh deora as duine...gáire, grá, pian, páis, frustrachas, feall, fearg, éad, áthas...ach ní hé sin le rá go mbainfeadh na mothúcháin sin deora as chuile dhuine, ceapaim, fiú agus duine cráite/croí briste/croite/trí chéile. 

Nuair a bhaintear an mothú as duine, is minic go bhfágtar gan mhothú é. Mas amhlaidh atá, ní hé sin le rá nach bhfuil an duine bocht sin briste brónach agus brúite, ach tá a dheora i ngéibheann in áit atá chomh domhain sin ina chrá, nach féidir iad a scaoileadh. 

                                    *****************
Frásaí a bhaineann le deora le feiceáil anseo, anseo agus anseo, agus seanfhocal daoibh, ón leabhar Seanfhocla Chonnacht, le léamh, thíos, 

Is goirt iad na deora, na deora a shiltear, ach is goirte go mór iad na deora nach siltear. (Brón)