Thursday, April 25, 2019

Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2019

Anocht, a léitheoirí, beidh mé i Leitir Ceanainn, ag Amharclann an Ghrianáin, áit a mbeidh sé de phribhléid agam, le m'amhrán nuachumtha, Ní Thuigim, ionadaíocht a dhéanamh thar ceann na hÉireann ag an gcomórtas amhránaíochta ag an bhFéile Idirnáisiúnta Pan-Cheilteach

Ach, ní mé a bheas á chasadh, ach bean álainn as Conamara, Daríona Nic Dhonnacha, agus mar thionlacan aici beidh na fir uaisle Ollie Hennessy agus Ciarán Tourish. Tá a gcroí agus a n-anam curtha ag an triúr acu i m'amhrán, agus táim fíorbhuíoch, agus bródúil, go bhfuil amhrán liom i mbaclainn an triúir sin...go n-éirí go geal leo! 

Mar scríbhneoir, ní bhíonn a fhios agam an dán nó amhrán atá ar an mbealach chugam, nuair a thosaíonn mo smaointe ar rith i dtreo an leathanaigh ach, chomh luath agus a scríobhaim an chéad fhocal, má bhíonn ceol ina theannta, bíonn a fhios agam gur amhrán a bheas ann...is amhlaidh a tharla leis an amhrán seo, Ní Thuigim. 

Is dócha gur chaith mé sé mhí, ar a laghad, ag dul anonn is anall le mo pheann ar phár agam, go dtí go raibh mé sách sásta leis, mar amhrán...an bhfuil mo smaointe soiléir?...an bhfuil mo theachtaireacht roinnte go soiléir agam?...an bhfuil an ceol agus na focail ag réiteach lena chéile?...tógann sé am, ach is fiú an tairbhe an trioblóid, nuair a éiríonn liom an rud atá uaim a chur ar phár.

Ansin, tosaíonn an chraic - cé a chasfaidh an t-amhrán dom? An geábh seo, is í mo dheirfiúr agus a fear céile a chuir Daríona in aithne dom; lena glór álainn, agus leis an gceol cúlra dochreidte álainn atá curtha ar fáil ag Ollie agus ag Ciarán, mar thionlacan, tá m'amhrán gléasta acu, agus ríméad an domhain orm go bhfuil m'amhrán faoina gcúram, anocht. 

Beidh mise sa lucht éisteachta, agus guím gach rath ar na hamhráin uilig; sé cinn acu atá san iomaíocht, ó na sé náisiún Cheilteacha: Éire, An Mhanainn, Albain, An Bhriotáin, An Bhreatain Bheag agus Corn na Breataine. Beidh an comórtas le feiceáil, beo, anseo, go bhfios dom. 

Mo bhuíochas ó chroí, arís is arís eile, leis na coistí éagsúla, agus leis na heagraíochtaí éagsúla, a thugann deis dúinne, na scríbhneoirí Ceilteacha, ár saothar a roinnt leis an bpobal. Murach iad...

Friday, March 29, 2019

Bua agus Buairt

Nuair a dhúisigh mé, ar maidin, d'airigh mé an-tuirseach. Cé go ndeachaigh mé a luí luath aréir, tá lorg na seachtaine fágtha ar m'fhuinneamh. Dhúisigh mé roimh na héin, agus cé go mothaím spíonta, tá mo smaointe ag teacht idir mé féin agus tuilleadh codlata. 

Cuimhní cinn is cúis le mo dhúiseacht, an t-amharc siar sin a tharlaíonn nuair atáim i mo luí sa chiúnas, dorchadas na hoíche fós i mo thimpeall, solas an lae fós le teacht, ach imeachtaí agus eachtraí na haimsire atá caite á n-athimirt ar scáileán mo smaointe. 

Mar a scríobh mé anseo, an tseachtain seo caite, bhí mé i gCeatharlach ag an deireadh seachtaine, ag an bhFéile Pan Cheilteach, agus d'éirigh le m'amhrán nuachumtha, Ní Thuigim, an bua a ghabháil sa chomórtas náisiúnta amhránaíochta ann. Mo bhuíochas ó chroí le Daríona Nic Dhonnacha, a rinne jab iontach ag casadh an amhráin, agus d'Ollie Hennessy, stiúrthóir ceoil na hoíche, a chuir tionlacan álainn ar fáil dúinn. 

Dé Sathairn a tharla an méid sin, agus tá agallamh nó dhó, ar an ábhar sin, déanta agam, le raidió nó dhó, ó shin. An bhfuil cuimhne agam ar an méid a dúirt mé sna hagallaimh sin? Níl. An raibh an méid a dúirt mé ceart go leor? Níl a fhios agam. 'Labhair ón gcrói...' an moladh a tugadh dom, blianta ó shin. Rinne mé an méid sin. Caithfear scaoileadh leis an imní. Rinne mé mo dhícheall. 

Ach, tharla eachtra Déardaoin seo caite, an lá sula ndeachaigh mé go Ceatharlach, agus tógfaidh sé go leor ama orm scaoileadh leis an mbuairt atá do mo chrá ó shin, agus do mo chrá, ar maidin. Chaill mé Sióg. D'imigh sé uainn, ar shlí na fírinne, agus cé go raibh a fhios agam go raibh an lá sin ag teacht níos gaire, ní bhíonn duine riamh réidh don chaill. 

Ar maidin, agus na deora liom á scríobh seo, airím uaim é. Bhí sé linn le blianta fada, mar chara le mo thaobh agus mé ag scríobh, agus tús áite aige i mo smaointe, go minic, agus mé as baile. 

Ní féidir cairdeas mar é a mhíniú don té nach dtuigeann an ceangal a bhionn idir ainmhí agus duine. Tá bua ar leith ag baint lena leithéidí de chairdeas. Ach, nuair a chailleann tú é, líonann buairt do shaol. Tagann na cuimhní chun cinn, agus tosaíonn an athimirt, arís is arís eile.  

Táim ag súil go mór le solas an lae, agus leis an sólás a thagann ina am féin.  

Sunday, March 17, 2019

Féile Pan Cheilteach 2019 - An Gearrliosta

an t-am sin den bhliain buailte linn, arís, a léitheoirí, agus is gearr uaim mo thuras go Ceatharlach, áit a mbeidh Daríona Nic Dhonnacha ag casadh m'amhrán nuachumtha 'Ní Thuigim,' sa chomórtas náisiúnta amhránaíochta, ag an bhFéile Pan Cheilteach.

Fógraíodh an gearrliosta (féach thíos) ar an gclár Ardtráthnóna ar Raidió na Gaeltachta, an mhí seo caite, agus is féidir éisteacht le Bríde de Róiste, as Glór Cheatharlach, ag labhairt le Máirtín Tom Sheáinín, faoin gcomórtas agus faoin ngearrliosta, anseo

Beidh an comórtas ar siúl in amharclann an Visual i gCeatharlach i mbliana, Dé Sathairn seo chugainn, ag 7.30 i.n. - is féidir sonraí na hócáide a léamh anseo, nó caith súil ar na himeachtaí iontacha eile Gaeilge lena mbíonn Bríde, agus a comhghleacaithe i nGlór Cheatharlach, ag obair, go dian dícheallach i gcónaí, anseo

Mo bhuíochas ó chroí le hurraitheoirí na hócáide, Glór Cheatharlach, Gael Linn agus IMRO; tugann a gcuid tacaíochta ardán d'amhránaithe, agus do scríbhneoirí na n-amhrán Gaeilge; deis acu amhráin nuachumtha a thabhairt ar an bhfód. Cé nach n-éiríonn le chuile chumadóir áit a fháil ar an ngearrliosta, mar sin féin, faigheann coiste na féile suas le 50 amhrán nuachumtha Gaeilge don chomórtas seo, bliain i ndiaidh bliana, agus sin 50 amhrán nuachumtha, i nGaeilge, nach raibh ann riamh roimhe...sin bua ann féin, i mo thuairimse.  

Is ar na moltóirí, triúr acu, (Seán Ó hÉanaigh, Emer Ní Fhlaithearta, Liam Lawton) a thitfidh cúram na hoíche an buaiteoir a roghnú, agus cibé amhrán a roghnaítear, rachaidh sé ar aghaidh le hionadaíocht a dhéanamh, ar son na hÉireann, ag an bhFéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach, a bheidh ar siúl i Leitir Ceanainn, an mhí seo chugainn. 

Gearrliosta na gcumadóirí,


1. Pádraig Jack (Árainn)
2. Lauren Ní Chasaide (Conamara)
3. Aidan Cranny (BÁC)
4. Grooveline (Longphort)
5. Pól Ó Colmáin (Corcaigh)
6. Murchadh Ó Colmáin (Corcaigh)
7. Aoife Ní Chathasaigh (An Clár)
8. Daithí Kearney (Co. Lú )
9. Áine Durkin (Dún na nGall)
10. Tadhg Ó Grifín (Ceatharlach)
11. Damian Mac Gabhann (BÁC)
12. Nick Nolan & Aoife Ní Mhuirí (BÁC)
13. Colm Gavin ( BÁC)
14. Naosan Moore (Muileann gCearr)
15. Niamh Keane (BÁC)
16. Róisín Ní Eadhra (Conamara)
17. Brighdín Carr (Dún na nGall)
18. Margaret Creedon O’Shea (Corcaigh)

Go n-éirí go geal glórach libh uilig, a chairde! Feicfidh mé ann sibh. 

Friday, March 8, 2019

Lá Idirnáisiúnta na mBan 2019


Mná Ar Buile

Ag smaoineamh dhom ar chuimhní cinn,
Ar bhóthar ‘tá siúlta a’m seasca bliain,
Cé chasfaí dhom ach mná mo linne,
Mná na hÉireann ‘s iad ar buile.

Curfá  

Allilliú, puilliliú, aillilliú bhí mná ar buile
Aillilliú, puilliliú, aillilliú bhí mná ar buile.

Sa mBunreacht nua, bhí mná i sáinn,
Fir a chum na focla ann,
Áit na mban sa mbaile suite,
Socrú déanta, cearta sciobtha.

Curfá   Allilliú…

Bhí greim docht daingean ar gach broinn,
Ní ag na mná an greim docht sin,
Ach cléir is rialtas gan aon bhean,
An chos ar bholg ag dlíthe fear.

Curfá   Allilliú…

Ar phósadh dhí a thosaigh ‘n tost,
Chaill bean sloinne, cearta is post,
Le fear a colainn, maoin is spré,
Fiú dlí á chosaint ar ionsaí gnéasach.

Curfá   Allilliú…

Bhí Maighdiléanaí is iad á gcrá,
Obair chrua, gan meas ná páigh.
A bpáistí tógtha…cá raibh an grá?
Luach ar bheatha, nó fuair siad bás.

Curfá   Allilliú…

An leispiach, bhí sí faoin sceon,
Faoi bhagairt Dhia, Diabhal is meon,
Ach, ‘s fearr le Nádúr bród ná brón,
Níor laga Dia ná Diabhal ár Leo!

Curfá   Allilliú…
                                                                                                           
Savita álainn, chaill sí neart,
An bás a fuair sí, an raibh sé ceart?
Pian is faitíos, cabhair de dhíth,
Beag beann ar impí, cailleadh í.

Curfá   Allilliú…

Bhí reifreann ann a tharraing raic,
Maslaí caite…briathra is beart!
Iad siúd a cheap nár thuig mná faic,
Fuair siad cic sa tóin, is d’fhoghlaim ceacht.

Curfá   Allilliú…

Ó Vicky is Emma, tháinig scéalta
Faoi bhréaga inste, ‘s freagracht séanta,
Ach, sheas siad fód, chuir cos i dtaca,
Is d’fhiosraigh fáth, is feall, is peaca.

Curfá   Allilliú…

Tá obair a’inn le déanamh fós
Nós nua le cur in áit seanóis,
Go n-athróidh dearcadh, iompar is meon,
Beidh Mná na hÉireann ag déanamh gleo.                                                                       

Curfá  

Allilliú, puilliliú, aillilliú bhí mná ar buile
Aillilliú, puilliliú, aillilliú tá mná ar buile!


*******

Sin thuas amhrán a scríobh mé d'Oireachtas na Samhna, anuraidh. Nuair a scríobh mé an t-amhrán, bhí 'Emma' fós linn. Cailleadh í. Suaimhneas síoraí dá hanam uasal. Tá sí i mo smaointe, inniu ach go háirithe, ar Lá Idirnáisiúnta na mBan. 

Bíodh an-oíche agaibh, anocht, agus go n-éirí go geal libh uilig, a mhná! Aiféala orm nach mbeidh mé ansin, ach beidh mé anseo, amárach

Saturday, March 2, 2019

Béarlagair

Tá a fhios agaibh féin an chraic, a léitheoirí...bíonn tú i do shuí ansin, ag tabhairt aire do do ghnóthaí féin, ag éisteacht leis an raidió, nó ag breathnú ar an teilifís, agus an chéad rud eile cloisfidh tú nath cainte in úsáid, nath nach raibh cloiste agat, riamh cheana, ach atá anois in úsáid leis an minicíocht chéanna agus a chuirfeá im ar arán, nó bainne i do chuid tae.

Tóg an nath sin 'going forward' mar shampla, nath atá le cloisteáil as béal gach mac máthar a bhíonn ag labhairt faoi aon-cheo-gnó atá ag dul ag tarlú sna laethanta/seachtainí/blianta atá amach romhainn,.

Cuireann sé iontas orm, go deimhin, nach bhfuil an nath nuachumtha le feiceáil ar an liosta seo (liosta de bhéarlagair gnó a chuireann daoine soir), cé go bhfuil sé luaite-le-cantal san alt seo.

Ar aon nós, le scéal fada a dhéanamh níos faide, tá béarlagair gnó nua iomarca-úsáide cloiste agam, le déanaí, agus sé sin 'proof of concept,' nó 'cruthúnas coincheapa' mar a thugtar air anseo

Anois, ná fiafraigh díom cén fáth, ach nuair a chuala mé an nath sin thuas den chéad uair, thosaigh mo chuid smaointe ag rith ar fud na háite sin ar a dtugaim 'mo chloigeann.' Bhí mé ar thóir mhíniú ciallmhar ó m'inchinn chiallmhar, an dtuigeann sibh, ach ní sa treo sin a chuaigh mo, ahem, phróiseas smaointeoireachta

B'fhéidir gur féidir an locht a chur ar an bhfocal sin 'concept,' nó b'fhéidir gurb í an líne sin as Wikipedia, 'A proof of concept is usually small and may or may not be complete.' is ciontaí, ach, pé scéal é, tháinig, ahem, tógáil páistí isteach i mo chloigeann. 

Maidir le tógáil páistí, a léitheoirí, cibé coincheap atá in bhur gcuid gcloigne maidir leis an mbealach is fearr le páistí a thógáil, creid uaimse é, níl aon chruthúnas ann go n-éireoidh leis, going forward.

Thursday, February 14, 2019

Lá Fhéile Vailintín


Tá a fhios agam go bhfuilim mall ag teacht chugaibh le mo bheannacht, inniu, a léitheoirí, ach tá súil agam go raibh lá álainn agaibh, agus go mbeidh oíche, ahem, chroíúil ghrámhar agaibh, anocht. Mar a scríobh Míshásta ar a bhlag féin, tráth den saol, go raibh saigheada Chúipid 'ag eitilt cruinn díreach in bhur dtreo,' más é sin bhur mian, agus bhur gcreideamh.

Tá tuilleadh le léamh thall ar bhlag Róislín maidir le Feabhra na bhFéilte agus na bhFeiseanna anseo, agus tuilleadh uaithi maidir le téarmaí, i nGaeilge, a bhaineann le grá, anseo

Le cothrom na Féinne a thabhairt do na fir, seo blagmhír a scríobh Scott de Buitléir ar an ábhar, don ardán ar líne, Meon Eile, roinnt blianta ó shin; blagmhír eile ó Aonghus Ó hAlmhain anseo; agus bhlagmhír eile ó Dennis King, maidir leis an gcroí atá bunoscionn, anseo.  

Tuesday, January 22, 2019

An Noflake Mise

Mar a fheicfidh sibh, ó theideal an ailt, thuas, níl aon phoncaíocht san abairt 'An Noflake Mise' mar sin, is dóigh liom go bhfuil seans ann go bhfuil tusa, a léitheoir, ag rá leat féin,

a.   An é gur 'An Noflake, Mise.' atá i gceist aici?

b.   An é gur 'An Noflake Mise? atá i gceist aici?

c.   Céard sa diabhal é 'Noflake,' meas tú?

d.   Is 'Flake' amach is amach í an bhean sin, gan dabht ar bith. (Féach uimhir 2 anseo, nó uimhir 3 anseo).

Ar aon nós, is é an focal 'Snowflake' (sa chomhthéacs seo, agus sa chomhthéacs seo) a chuir mo smaointe ag rith, ahem, craiceáilte ar fud na háite, ar maidin. 

Le scéal fada a dhéanamh níos faide, tháinig an focal isteach i mo chloigeann mar,

a,   Tá sé fuar feannta in Inis Eoghain, inniu,

b.   Tá calóga sneachta ag titim anseo, inniu, mar gheall ar an bhfuacht sin.

c.   Cé nach gceapaim, ahem, gur 'flake' atá ionam, ar fáth éigin chuir an drochaimsir abhus an snáithe seo thall ar chuntas Twitter 'Bláthnaid Libh' i gcuimhne dom.

Nuair a fhaighim deis éisteacht leis, bainim an-sult as an gclár 'Bláthnaid Libh' ar Raidió na Gaeltachta. Bainim an-taitneamh, ach go háirithe, as an mír #GaeilgeChliste a bhíonn ar an gclár, chuile Shatharn; roghnaítear focal nó nath nua Béarla agus iarrtar ar an lucht éisteachta  focal nó nath nua, i nGaeilge chliste, a chumadh don fhocal/nath Béarla sin. 

Giota spraoi atá i gceist, mar a fheicfidh sibh anseo, agus bíonn duais dheas, i gcónaí, don nath/focal is cliste, dar le painéal an chláir, ar an lá.  

Ní fheicim aon 'flúirse téarmaí' mé féin; ní fheicim ach teanga atá beo beathach, agus spraíúil. Más beatha teanga í a labhairt, tá an gráthóir focal seo breá sásta focail nua ghreannmhara a chumadh, freisin, agus an chraic a choinneáil beo léi. Ní dóigh liom gur flake mise, agus an méid sin á rá agam. 

Anois, imígí libh agus, más mian libh, cuirigí Gaeilge chliste ar 'spoilsport' ... nó ar 'flake,' más fearr libh. 

Giota spraoi atá ann, an dtuigeann sibh.